൪. യസ്സംദിസംസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൪. ചതുത്ഥേ ‘‘ഉഭതോ സുജാതോ’’തി ഏത്തകേ വുത്തേ യേഹി കേഹിചി ദ്വീഹി ഭാഗേഹി സുജാതതാ പഞ്ഞാപേയ്യ, സുജാത-സദ്ദോ ച ‘‘സുജാതോ ചാരുദസ്സനോ’’തിആദീസു (മ. നി. ൨.൩൯൯; സു. നി. ൫൫൩; ഥേരഗാ. ൮൧൮) ആരോഹസമ്പത്തിപരിയായോതി ജാതിവസേന സുജാതതം വിഭാവേതും ‘‘മാതിതോ ച പിതിതോ ചാ’’തി വുത്തം. അനോരസപുത്തവസേനപി ലോകേ മാതുപിതുസമഞ്ഞാ ദിസ്സതി, ഇധ പന സാ ഓരസപുത്തവസേന ഇച്ഛിതാതി ദസ്സേതും ‘‘സംസുദ്ധഗ്ഗഹണികോ’’തി വുത്തം. ഗബ്ഭം ഗണ്ഹാതി ധാരേതീതി ഗഹണീ, ഗബ്ഭാസയസഞ്ഞിതോ മാതുകുച്ഛിപ്പദേസോ. തേനാഹ ‘‘സംസുദ്ധായ മാതുകുച്ഛിയാ സമന്നാഗതോ’’തി. യഥാഭുത്തസ്സ ആഹാരസ്സ വിപാചനവസേന ഗണ്ഹനതോ അഛഡ്ഡനതോ ഗഹണീ, തേജോധാതു. പിതാ ച മാതാ ച പിതരോ. പിതൂനം പിതരോ പിതാമഹാ. തേസം യുഗോ പിതാമഹയുഗോ, തസ്മാ യാവ സത്തമാ പിതാമഹയുഗാ, പിതാമഹദ്വന്ദാതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ഏവഞ്ഹി പിതാമഹഗ്ഗഹണേനേവ മാതാമഹോപി ഗഹിതോതി സോ അട്ഠകഥായം വിസും ന ഉദ്ധതോ. യുഗ-സദ്ദോ ചേത്ഥ ഏകസേസനയേന ദട്ഠബ്ബോ ‘‘യുഗോ ച യുഗോ ച യുഗോ’’തി. ഏവഞ്ഹി തത്ഥ തത്ഥ ദ്വിന്നം ഗഹിതമേവ ഹോതി. തേനാഹ ‘‘തതോ ഉദ്ധം സബ്ബേപി പുബ്ബപുരിസാ പിതാമഹഗ്ഗഹണേനേവ ഗഹിതാ’’തി. പുരിസഗ്ഗഹണഞ്ചേത്ഥ ഉക്കട്ഠനിദ്ദേസവസേന കതന്തി ദട്ഠബ്ബം. ഏവഞ്ഹി ‘‘മാതിതോ’’തി പാളിവചനം സമത്ഥിതം ഹോതി.

അക്ഖിത്തോതി അപ്പത്തക്ഖേപോ. അനവക്ഖിത്തോതി സമ്പത്തവിവാദാദീസു ന അവക്ഖിത്തോ ന ഛഡ്ഡിതോ. ജാതിവാദേനാതി ഹേതുമ്ഹി കരണവചനന്തി ദസ്സേതും ‘‘കേന കാരണേനാ’’തിആദി വുത്തം. ഏത്ഥ ച ‘‘ഉഭതോ…പേ… പിതാമഹയുഗാ’’തി ഏതേന ഖത്തിയസ്സ യോനിദോസാഭാവോ ദസ്സിതോ സംസുദ്ധഗ്ഗഹണികഭാവകിത്തനതോ. ‘‘അക്ഖിത്തോ’’തി ഇമിനാ കിരിയാപരാധാഭാവോ. കിരിയാപരാധേന ഹി സത്താ ഖേപം പാപുണന്തി. ‘‘അനുപക്കുട്ഠോ’’തി ഇമിനാ അയുത്തസംസഗ്ഗാഭാവോ. അയുത്തസംസഗ്ഗഞ്ഹി പടിച്ച സത്താ അക്കോസം ലഭന്തി.

അഡ്ഢതാ നാമ വിഭവസമ്പന്നതാ, സാ തം തം ഉപാദായുപാദായ വുച്ചതീതി ആഹ ‘‘യോ കോചി അത്തനോ സന്തകേന വിഭവേന അഡ്ഢോ ഹോതീ’’തി. തഥാ മഹദ്ധനതാപീതി തം ഉക്കംസഗതം ദസ്സേതും ‘‘മഹതാ അപരിമാണസങ്ഖേന ധനേന സമന്നാഗതോ’’തി വുത്തം. ഭുഞ്ജിതബ്ബതോ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബതോ വിസേസതോ കാമാ ഭോഗാ നാമാതി ആഹ ‘‘പഞ്ചകാമഗുണവസേനാ’’തി. കോട്ഠം വുച്ചതി ധഞ്ഞസ്സ ആവസനട്ഠാനം, കോട്ഠഭൂതം അഗാരം കോട്ഠാഗാരം. തേനാഹ ‘‘ധഞ്ഞേന ച പരിപുണ്ണകോട്ഠാഗാരോ’’തി. ഏവം സാരഗബ്ഭം കോസോ, ധഞ്ഞപരിട്ഠപനട്ഠാനഞ്ച കോട്ഠാഗാരന്തി ദസ്സേത്വാ ഇദാനി തതോ അഞ്ഞഥാ തം ദസ്സേതും ‘‘അഥ വാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ യഥാ അസിനോ തിക്ഖഭാവപരിഹാരകോ പടിച്ഛദോ ‘‘കോസോ’’തി വുച്ചതി. ഏവം രഞ്ഞോ തിക്ഖഭാവപരിഹാരം കത്വാ ചതുരങ്ഗിനീ സേനാ കോസോതി ആഹ ‘‘ചതുബ്ബിധോ കോസോ ഹത്ഥീ അസ്സാ രഥാ പത്തീ’’തി. വത്ഥകോട്ഠാഗാരഗ്ഗഹണേനേവ സബ്ബസ്സപി ഭണ്ഡട്ഠപനട്ഠാനസ്സ ഗഹിതത്താ ‘‘തിവിധം കോട്ഠാഗാര’’ന്തി വുത്തം.

യസ്സാ പഞ്ഞായ വസേന പുരിസോ ‘‘പണ്ഡിതോ’’തി വുച്ചതി, തം പണ്ഡിച്ചന്തി ആഹ ‘‘പണ്ഡിച്ചേന സമന്നാഗതോ’’തി. തംതംഇതികത്തബ്ബതാസു ഛേകഭാവോ ബ്യത്തഭാവോ വേയ്യത്തിയം. സമ്മോഹം ഹിംസതി വിധമതീതി മേധാ, സാ ഏതസ്സ അത്ഥീതി മേധാവീ. ഠാനേ ഠാനേ ഉപ്പത്തി ഏതിസ്സാ അത്ഥീതി ഠാനുപ്പത്തി, ഠാനസോ ഉപ്പജ്ജനപഞ്ഞാ. വഡ്ഢിഅത്ഥേതി വഡ്ഢിസങ്ഖാതേ അത്ഥേ.

യസ്സംദിസംസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.