(൮) ൩. അപണ്ണകവഗ്ഗോ

൧-൨. പധാനസുത്താദിവണ്ണനാ

൭൧-൭൨. തതിയവഗ്ഗസ്സ പഠമേ യവതി തേന ഫലം മിസ്സിതം വിയ ഹോതീതി യോനി, ഏകന്തികം കാരണം. അസ്സാതി യഥാവുത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ. പരിപുണ്ണന്തി അവികലം അനവസേസം. ആസവേ ഖേപേതീതി ആസവക്ഖയോ, അഗ്ഗമഗ്ഗോ. ഇധ പന അരഹത്തഫലം അധിപ്പേതന്തി ആഹ ‘‘അരഹത്തത്ഥായാ’’തി. ദുതിയം ഉത്താനമേവ.

പധാനസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩-൫. സപ്പുരിസസുത്താദിവണ്ണനാ

൭൩-൭൫. തതിയേ പഞ്ഹത്ഥായ അഭിനീതോതി പഞ്ഹകരണത്ഥായ അഭിമുഖം നീതോ. അലമ്ബിതം കത്വാതി അലമ്ബം കത്വാ, അയമേവ വാ പാഠോ, വിപലമ്ബം അകത്വാതി അത്ഥോ. അവജാനാതീതി അവഞ്ഞം കരോതി, നിന്ദതീതി അത്ഥോ. ചതുത്ഥപഞ്ചമേ നത്ഥി വത്തബ്ബം.

സപ്പുരിസസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. കുസിനാരസുത്തവണ്ണനാ

൭൬. ഛട്ഠേ നഗരം പവിസിതുകാമാ ഉയ്യാനതോ ഉപേച്ച വത്തന്തി ഗച്ഛന്തി ഏതേനാതി ഉപവത്തനം. യഥേവ ഹി കലമ്ബനദിതീരതോ രാജമാതുവിഹാരദ്വാരേന ഥൂപാരാമം ഗന്തബ്ബം ഹോതി, ഏവം ഹിരഞ്ഞവതികായ പാരിമതീരതോ സാലവനം ഉയ്യാനം, യഥാ അനുരാധപുരസ്സ ഥൂപാരാമോ ദക്ഖിണപച്ഛിമദിസായ, ഏവം തം ഉയ്യാനം കുസിനാരായ ദക്ഖിണപച്ഛിമദിസായ ഹോതി. യഥാ ഥൂപാരാമതോ ദക്ഖിണദ്വാരേന നഗരം പവിസനമഗ്ഗോ പാചീനമുഖോ ഗന്ത്വാ ഉത്തരേന നിവത്തതി, ഏവം ഉയ്യാനതോ സാലപന്തി പാചീനമുഖാ ഗന്ത്വാ ഉത്തരേന നിവത്താ, തസ്മാ തം ‘‘ഉപവത്തന’’ന്തി വുച്ചതി. അന്തരേതി ദ്വിന്നം സാലരുക്ഖാനം വേമജ്ഝേ. തത്ഥ ഹി പഞ്ഞാപിയമാനസ്സ മഞ്ചസ്സ ഏകാ സാലപന്തി സീസഭാഗേ ഹോതി, ഏകാ പാദഭാഗേ. തത്രപി ഏകോ തരുണസാലോ സീസഭാഗസ്സ ആസന്നോ ഹോതി, ഏകോ പാദഭാഗസ്സ. അപിച യമകസാലാ നാമ മൂലഖന്ധവിടപപത്തേഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം സംസിബ്ബിത്വാ ഠിതസാലാതിപി വദന്തി.

ദ്വേള്ഹകന്തി ദ്വിധാഗാഹോ, അനേകംസഗ്ഗാഹോതി അത്ഥോ. വിമതീതി സംസയാപത്തീതി ആഹ ‘‘വിനിച്ഛിതും അസമത്ഥതാ’’തി. തം വോ വദാമീതി തം സംസയവന്തം ഭിക്ഖും സന്ധായ വോ തുമ്ഹേ വദാമീതി. നിക്കങ്ഖഭാവപച്ചക്ഖകരണന്തി ബുദ്ധാദീസു തേസം ഭിക്ഖൂനം നിക്കങ്ഖഭാവസ്സ പച്ചക്ഖകാരിയാ യാഥാവതോ തമത്ഥം പടിവിജ്ഝിത്വാ ഠിതം സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണമേവ. ഏത്ഥാതി ഏതസ്മിം അത്ഥേ.

കുസിനാരസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. അചിന്തേയ്യസുത്തവണ്ണനാ

൭൭. സത്തമേ ലോകചിന്താതി ലോകസന്നിവേസപ്പടിസംയുത്താ വീമംസാ. തേനാഹ ‘‘കേന നു ഖോ ചന്ദിമസൂരിയാ’’തിആദി. നാളികേരാദയോതി ആദി-സദ്ദേന അവുത്താനം ഓസധിതിണവനപ്പതിആദീനം സങ്ഗഹോ. ഏവരൂപാ ലോകചിന്താതി ഏദിസാ വുത്തസദിസാ അഞ്ഞാപി സാ ലോകചിന്താ.

അചിന്തേയ്യസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. ദക്ഖിണസുത്തവണ്ണനാ

൭൮. അട്ഠമേ ദാനസങ്ഖാതായ ദക്ഖിണായാതി ദേയ്യധമ്മസങ്ഖാതായ ദക്ഖിണായ. വിസുദ്ധി നാമ മഹാജുതികതാ. സാ പന മഹപ്ഫലതായ വേദിതബ്ബാതി ആഹ ‘‘മഹപ്ഫലഭാവേനാ’’തി. വിസുജ്ഝതീതി ന കിലിസ്സതി, അമലിനാ മഹാജുതികാ മഹാവിപ്ഫാരാ ഹോതീതി അത്ഥോ. സുചിധമ്മോതി രാഗാദിഅസുചിവിധമനേന സുചിസഭാവോ. ലാമകധമ്മോതി ഹീനസഭാവോ പാപകിരിയായ. അകുസലധമ്മാ ഹി ഏകന്തനിഹീനാ. ജൂജകോ സീലവാ കല്യാണധമ്മോ ന ഹോതി, തസ്സ മഹാബോധിസത്തസ്സ അത്തനോ പുത്തദാനം ദാനപാരമിയാ മത്ഥകം ഗണ്ഹന്തം മഹാപഥവികമ്പനസമത്ഥം ജാതം. സ്വായം ദായകഗുണോതി ആഹ ‘‘വേസ്സന്തരമഹാരാജാ കഥേതബ്ബോ’’തിആദി. ഉദ്ധരതീതി ബഹുലം പാപകമ്മവസേന ലദ്ധബ്ബവിനിപാതതോ ഉദ്ധരതി, തസ്മാ നത്ഥി മയ്ഹം കിഞ്ചി ചിത്തസ്സ അഞ്ഞത്ഥത്തന്തി അധിപ്പായോ.

പേതദക്ഖിണന്തി പേതേ ഉദ്ദിസ്സ ദാതബ്ബദക്ഖിണം. പാപിതകാലേയേവാതി ‘‘ഇദം ദാനം അസുകസ്സ പേതസ്സ ഹോതൂ’’തി തംഉദ്ദിസനവസേന പത്തിയാ പാപിതകാലേയേവ. അസ്സാതി പേതസ്സ. പാപുണീതി ഫലസമ്പത്തിലഭാപനവസേന പാപുണി. അയഞ്ഹി പേതേ ഉദ്ദിസ്സ ദാനേ ധമ്മതാ. തദാ കോസലരഞ്ഞോ പരിച്ചാഗവസേന അതിവിയ ദാനജ്ഝാസയതം ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ച സങ്ഘസ്സ ഉക്കംസഗതഗുണവിസിട്ഠതം സന്ധായാഹ ‘‘അസദിസദാനം കഥേതബ്ബ’’ന്തി.

ദക്ഖിണസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯-൧൦. വണിജ്ജസുത്താദിവണ്ണനാ

൭൯-൮൦. നവമേ തംസദിസാതി യാദിസാ വണിജ്ജാ പയുത്താ അയഥാധിപ്പായാ അഞ്ഞാ വാ സമ്പജ്ജതി, താദിസാവാതി അത്ഥോ. ഛേദം ഗച്ഛതീതി വിനാസം പാപുണാതി. അധിപ്പായതോ പരാ വിസിട്ഠാതി പരാധിപ്പായോ. തേനേവാഹ ‘‘അജ്ഝാസയതോ അധികതരഫലാ ഹോതീ’’തി. ചീവരാദിനാ പച്ചയേന വദേയ്യാസീതി ചീവരാദിപച്ചയഹേതു മം വദേയ്യാസി പത്ഥേയ്യാസി. അഥ വാ യദാ ചീവരാദിനാ പച്ചയേന അത്ഥോ ഹോതി, തദാ മം യാചേയ്യാസീതി അത്ഥോ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ. ദസമം ഉത്താനമേവ.

വണിജ്ജസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

അപണ്ണകവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.