൧-൪. പത്തകമ്മസുത്താദിവണ്ണനാ

൬൧-൬൪. ദുതിയസ്സ പഠമേ യേ അനിട്ഠാ ന ഹോന്തി, തേ ഇട്ഠാതി അധിപ്പേതാതി ആഹ ‘‘അനിട്ഠപടിക്ഖേപേന ഇട്ഠാ’’തി. ഇട്ഠാതി ച പരിയിട്ഠാ വാ ഹോതു മാ വാ, ഇട്ഠാരമ്മണഭൂതാതി അത്ഥോ. ഗവേസിതമ്പി ഹി ഇട്ഠന്തി വുച്ചതി, തം ഇധ നാധിപ്പേതം. മനേതി മനസ്മിം. കന്താതി വാ കമനീയാ, കാമേതബ്ബാതി അത്ഥോ. മനം അപ്പായന്തീതി ഇട്ഠഭാവേന മനം വഡ്ഢേന്തി. കമ്മസാധനോ ഇധ ഭോഗ-സദ്ദോതി ആഹ ‘‘ഭോഗാതി ഭുഞ്ജിതബ്ബാ’’തിആദി. ധമ്മൂപഘാതം കത്വാ കുസലധമ്മം വിനോദേത്വാ. ഉപനിജ്ഝായീയന്തീതി ഉപജ്ഝായാതി ആഹ ‘‘സുഖദുക്ഖേസു ഉപനിജ്ഝായിതബ്ബത്താ’’തി, സുഖദുക്ഖേസു ഉപ്പന്നേസു അനുസ്സരിതബ്ബത്താതി അത്ഥോ. സന്ദിട്ഠസമ്ഭത്തേഹീതി ഏത്ഥ തത്ഥ തത്ഥ സങ്ഗമ്മ ദിട്ഠമത്താ നാതിദള്ഹമിത്താ സന്ദിട്ഠാ, സുട്ഠു ഭത്താ സിനേഹവന്തോ ദള്ഹമിത്താ സമ്ഭത്താ.

വിസമലോഭന്തി ബലവലോഭം. സുഖിതന്തി സഞ്ജാതസുഖം. പീണിതന്തി ധാതം സുഹിതം. തഥാഭൂതോ പന യസ്മാ ബലസമ്പന്നോ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘ബലസമ്പന്നം കരോതീ’’തി വുത്തം.

സോഭനേ കായികവാചസികകമ്മേ രതോതി സൂരതോ ഉകാരസ്സ ദീഘം കത്വാ, തസ്സ ഭാവോ സോരച്ചം, കായികവാചസികോ അവീതിക്കമോ. സോ പന അത്ഥതോ സുസീലഭാവോതി ആഹ ‘‘ഖന്തിസോരച്ചേ നിവിട്ഠാതി അധിവാസനക്ഖന്തിയഞ്ച സുസീലതായ ച നിവിട്ഠാ’’തി. ഏകമത്താനന്തി ഏകം ചിത്തന്തി അത്ഥോ. രാഗാദീനഞ്ഹി പുബ്ബഭാഗിയം ദമനാദി പച്ചേകം ഇച്ഛിതബ്ബം, ന മഗ്ഗക്ഖണേ വിയ ഏകജ്ഝം പടിസങ്ഖാനമുഖേന പജഹനതോ. ഏകമത്താനന്തി വാ വിവേകവസേന ഏകം ഏകാകിനം അത്താനം. തേനേവാഹ ‘‘ഏകം അത്തനോവ അത്തഭാവ’’ന്തിആദി. ഉപരൂപരിഭൂമീസൂതി ഛകാമസഗ്ഗസങ്ഖാതാസു ഉപരൂപരികാമഭൂമീസു. കമ്മസ്സ ഫലം അഗ്ഗം നാമ. തം പനേത്ഥ ഉച്ചഗാമീതി ആഹ ‘‘ഉദ്ധമഗ്ഗമസ്സാ’’തി. സുവഗ്ഗേ നിയുത്താ, സുവഗ്ഗപ്പയോജനാതി വാ സോവഗ്ഗികാ. ദസന്നം വിസേസാനന്തി ദിബ്ബആയുവണ്ണയസസുഖആധിപതേയ്യാനഞ്ചേവ ഇട്ഠരൂപാദീനഞ്ച ഫലവിസേസാനം. വണ്ണഗ്ഗഹണേന ചേത്ഥ സകോ അത്തഭാവവണ്ണോ ഗഹിതോ, രൂപഗ്ഗഹണേന ബഹിദ്ധാ രൂപാരമ്മണം. ദുതിയതതിയചതുത്ഥാനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

പത്തകമ്മസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.