൬. ദോണസുത്തവണ്ണനാ

൩൬. ഛട്ഠേ ഉക്കാഹി ധാരിയമാനാഹീതി ദീപികാഹി ധാരിയമാനാഹി, ദണ്ഡദീപികാസു ജാലേത്വാ ധാരിയമാനാസു മാപിതത്താതി വുത്തം ഹോതി. തഞ്ഹി നഗരം ‘‘മങ്ഗലദിവസേ സുഖണേ സുനക്ഖത്തം മാ അതിക്കമീ’’തി രത്തിമ്പി ഉക്കാസു ധാരിയമാനാസു മാപിതം. ഉക്കാസു ഠാതി ഉക്കട്ഠാ, ഉക്കാസു വിജ്ജോതയന്തീസു ഠിതാ പതിട്ഠിതാതി മൂലവിഭൂജാദിപക്ഖേപേന (പാണിനി ൩.൨.൫) സദ്ദസിദ്ധി വേദിതബ്ബാ. നിരുത്തിനയേന വാ ഉക്കാസു ഠിതാസു ഠിതാ ആസീതി ഉക്കട്ഠാ. അപരേ പന ഭണന്തി ‘‘ഭൂമിഭാഗസമ്പത്തിയാ മനുസ്സസമ്പത്തിയാ ഉപകരണസമ്പത്തിയാ ച സാ നഗരീ ഉക്കട്ഠഗുണയോഗതോ ഉക്കട്ഠാതി നാമം ലഭതീ’’തി. സേതബ്യന്തി തസ്സ നഗരസ്സ നാമം. തം പന കസ്സപദസബലസ്സ ജാതനഗരന്തി ആഹ ‘‘അതീതേ കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ ജാതനഗര’’ന്തി.

വിജ്ജന്തരികായാതി വിജ്ജുനിച്ഛരണക്ഖണേ. അന്തരതോതി ഹദയേ. അന്തരാതി ആരമ്ഭനിബ്ബത്തീനം വേമജ്ഝേ. അന്തരികായാതി അന്തരാളേ. ഏത്ഥ ച ‘‘തദന്തരം കോ ജാനേയ്യ (അ. നി. ൬.൪൪; ൧൦.൭൫), ഏതേസം അന്തരാ കപ്പാ ഗണനതോ അസങ്ഖ്യേയ്യാ (ബു. വം. ൨൮.൩), അന്തരന്തരാ കഥം ഓപപാതേതീ’’തി (മ. നി. ൨.൪൨൬) ച ആദീസു വിയ കാരണവേമജ്ഝേസു വത്തമാനാ അന്തരാസദ്ദാ ഏവ ഉദാഹരിതബ്ബാ സിയും, ന പന ചിത്തക്ഖണവിവരേസു വത്തമാനാ അന്തരഅന്തരികസദ്ദാ. അന്തരാസദ്ദസ്സ ഹി അയമത്ഥുദ്ധാരോതി.

അയം പനേത്ഥ അധിപ്പായോ സിയാ – യേസു അന്തരാസദ്ദോ വത്തതി, തേസു അന്തരസദ്ദോപി വത്തതീതി സമാനത്ഥത്താ അന്തരാസദ്ദത്ഥേ വത്തമാനോ അന്തരസദ്ദോ ഉദാഹടോ. അന്തരാസദ്ദോ ഏവ വാ ‘‘യസ്സന്തരതോ’’തി ഏത്ഥ ഗാഥാസുഖത്ഥം രസ്സം കത്വാ വുത്തോതി ദട്ഠബ്ബം. അന്തരാസദ്ദോ ഏവ പന ഇകസദ്ദേന പദം വഡ്ഢേത്വാ ‘‘അന്തരികാ’’തി വുത്തോതി ഏവമേത്ഥ ഉദാഹരണോദാഹരിതബ്ബാനം വിരോധാഭാവോ ദട്ഠബ്ബോ. അയോജിയമാനേ ഉപയോഗവചനം ന പാപുണാതി സാമിവചനസ്സ പസങ്ഗേ അന്തരാസദ്ദയോഗേന ഉപയോഗവചനസ്സ ഇച്ഛിതത്താ. തേനേവാഹ ‘‘അന്തരാസദ്ദേന പന യുത്തത്താ ഉപയോഗവചനം കത’’ന്തി.

സകലജമ്ബുദീപേ ഉപ്പന്നം മഹാകലഹം വൂപസമേത്വാതി പരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതി ധാതൂനം അത്ഥായ കുസിനാരനഗരം പരിവാരേത്വാ ഠിതേഹി സേസരാജൂഹി ‘‘അമ്ഹാകം ധാതുയോ വാ ദേന്തു യുദ്ധം വാ’’തിആദിനാ കോസിനാരകേഹി മല്ലേഹി സദ്ധിം കതം വിവാദം വൂപസമേത്വാ. സോ കിര ബ്രാഹ്മണോ തേസം വിവാദം സുത്വാ ‘‘ഏതേ രാജാനോ ഭഗവതോ പരിനിബ്ബുതട്ഠാനേ വിവാദം കരോന്തി, ന ഖോ പനേതം പതിരൂപം, അലം ഇമിനാ കലഹേന, വൂപസമേസ്സാമി ന’’ന്തി ഗന്ത്വാ ഉന്നതേ പദേസേ ഠത്വാ ദ്വേഭാണവാരപരിമാണം ദോണഗജ്ജിതം നാമ അവോച. തത്ഥ പഠമഭാണവാരേ താവ ഏകപദമ്പി തേ ന ജാനിംസു. ദുതിയഭാണവാരപരിയോസാനേ ച ‘‘ആചരിയസ്സ വിയ ഭോ സദ്ദോ, ആചരിയസ്സ വിയ ഭോ സദ്ദോ’’തി സബ്ബേ നിരവാ അഹേസും. ജമ്ബുദീപതലേ കിര കുലഘരേ ജാതോ യേഭുയ്യേന തസ്സ ന-അന്തേവാസികോ നാമ നത്ഥി, അഥ ഖോ സോ അത്തനോ വചനം സുത്വാ നിരവേ തുണ്ഹീഭൂതേ വിദിത്വാ പുന –

‘‘സുണന്തു ഭോന്തോ മമ ഏകവാചം,

അമ്ഹാക ബുദ്ധോ അഹു ഖന്തിവാദോ;

ന ഹി സാധുയം ഉത്തമപുഗ്ഗലസ്സ,

സരീരഭാഗേ സിയാ സമ്പഹാരോ.

‘‘സബ്ബേവ ഭോന്തോ സഹിതാ സമഗ്ഗാ,

സമ്മോദമാനാ കരോമട്ഠഭാഗേ;

വിത്ഥാരികാ ഹോന്തു ദിസാസു ഥൂപാ,

ബഹൂ ജനാ ചക്ഖുമതോ പസന്നാ’’തി. (ദീ. നി. ൨.൨൩൭) –

ഇമം ഗാഥാദ്വയം വത്വാ തം കലഹം വൂപസമേത്വാ ധാതുയോ അട്ഠധാ ഭാജേത്വാ അദാസി, തം സന്ധായേതം വുത്തം ‘‘സകലജമ്ബുദീപേ ഉപ്പന്നം മഹാകലഹം വൂപസമേത്വാ ധാതുയോ ഭാജേസ്സതീ’’തി. ലക്ഖണചക്കാനീതി ദ്വീസു പാദതലേസു ദ്വേ ലക്ഖണചക്കാനി.

ആസവേനാതി കമ്മകിലേസകാരണേന ആസവേന. ഏത്ഥ ഹി തേഭൂമകഞ്ച കമ്മം, അവസേസാ ച അകുസലാ ധമ്മാ ‘‘ആസവാ’’തി വുത്താ. ദേവൂപപത്തീതി ദേവേസു ഉപ്പത്തി നിബ്ബത്തി. ഏത്ഥ ച യക്ഖഗന്ധബ്ബതായ വിനിമുത്താ സബ്ബേ ദേവാ ദേവഗ്ഗഹണേന ഗഹിതാ. ഗന്ധബ്ബോ വാ വിഹങ്ഗമോ ആകാസചാരീ. അഹന്തി വിഭത്തിവിപരിണാമേന യോജേതബ്ബം.

ദോണസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.