൭. സന്തുട്ഠിസുത്തവണ്ണനാ

൨൭. സത്തമേ നിദ്ദോസാനീതി അവജ്ജരഹിതാനി ആഗമനസുദ്ധിതോ കായമണ്ഡനാദികിലേസവത്ഥുഭാവാഭാവതോ ച. തത്ഥ സുലഭതായ പരിയേസനദുക്ഖസ്സ അഭാവോ ദസ്സിതോ, അപ്പതായ പരിഹരണദുക്ഖസ്സപി അഭാവോ ദസ്സിതോ, അനവജ്ജതായ അഗരഹിതബ്ബതായ ഭിക്ഖുസാരുപ്പഭാവോ ദസ്സിതോ ഹോതി. അപ്പതായ വാ പരിത്താസസ്സ അവത്ഥുതാ, സുലഭതായ ഗേധാദീനം അവത്ഥുതാ, അനവജ്ജതായ ആദീനവദസ്സനനിസ്സരണപഞ്ഞാനം അത്ഥിതാ ദസ്സിതാ ഹോതി. അപ്പതായ വാ ലാഭേന ന സോമനസ്സം ജനയന്തി, അലാഭേന ന ദോമനസ്സം ജനയന്തി, അനവജ്ജതായ വിപ്പടിസാരനിമിത്തം അഞ്ഞാണുപേക്ഖം ന ജനയന്തി അവിപ്പടിസാരവത്ഥുഭാവതോ.

പംസുകൂലന്തി സങ്കാരകൂടാദീസു യത്ഥ കത്ഥചി പംസൂനം ഉപരി ഠിതത്താ അബ്ഭുഗ്ഗതട്ഠേന പംസുകൂലം വിയാതി പംസുകൂലം, പംസു വിയ കുച്ഛിതഭാവം ഉലതി ഗച്ഛതീതി പംസുകൂലന്തി ഏവം ലദ്ധനാമം രഥികാദീസു പതിതനന്തകാനി ഉച്ചിനിത്വാ കതചീവരം. രുക്ഖമൂലന്തി വിവേകാനുരൂപം യം കിഞ്ചി രുക്ഖസമീപം. യം കിഞ്ചി മുത്തന്തി യം കിഞ്ചി ഗോമുത്തം. കേചി പനേത്ഥ ‘‘ഗോമുത്തപരിഭാവിതഹരീതകഖണ്ഡം പൂതിമുത്ത’’ന്തി വദന്തി. ‘‘പൂതിഭാവേന ആപണാദിതോ വിസ്സട്ഠം ഛഡ്ഡിതം അപരിഗ്ഗഹിതം യം കിഞ്ചി ഭേസജ്ജം പൂതിമുത്തന്തി അധിപ്പേത’’ന്തി അപരേ.

യതോ ഖോതി പച്ചത്തേ നിസ്സക്കവചനം, യം ഖോതി വുത്തം ഹോതി. തേന തുട്ഠോ ഹോതീതി വുത്തകിരിയം പരാമസതി. തുട്ഠോതി സന്തുട്ഠോ. ഇദമസ്സാഹന്തി യ്വായം ചതുബ്ബിധേന യഥാവുത്തേന പച്ചയേന അപ്പേന സുലഭേന സന്തോസോ, ഇദം ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ സീലസംവരാദീസു അഞ്ഞതരം ഏകം സാമഞ്ഞങ്ഗം സമണഭാവകാരണന്തി അഹം വദാമി. സന്തുട്ഠസ്സ ഹി ചതുപാരിസുദ്ധിസീലം പരിപുണ്ണം ഹോതി, സമഥവിപസ്സനാ ച ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛന്തി. അഥ വാ സാമഞ്ഞം നാമ അരിയമഗ്ഗോ, തസ്സ സങ്ഖേപതോ ദ്വേ അങ്ഗാ ബാഹിരം അജ്ഝത്തികന്തി. തത്ഥ ബാഹിരം സപ്പുരിസൂപനിസ്സയോ സദ്ധമ്മസ്സവനഞ്ച. അജ്ഝത്തികം പന യോനിസോമനസികാരോ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപത്തി ച. തേസു യസ്മാ യഥാരഹം ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപത്തിഭൂതാ തസ്സ മൂലഭൂതാ ചേതേ ധമ്മാ, യദിദം അപ്പിച്ഛതാ സന്തുട്ഠിതാ പവിവിത്തതാ അസംസട്ഠതാ ആരദ്ധവീരിയതാതി ഏവമാദയോ, തസ്മാ വുത്തം ‘‘ഇദമസ്സാഹം അഞ്ഞതരം സാമഞ്ഞങ്ഗന്തി വദാമീ’’തി.

സേനാസനമാരബ്ഭാതി വിഹാരാദിം മഞ്ചപീഠാദിഞ്ച സേനാസനം നിസ്സായ. ചീവരം പാനഭോജനന്തി നിവാസനാദിചീവരം അമ്ബപാനകാദിപാനം ഖാദനീയഭോജനീയാദിഭുഞ്ജിതബ്ബവത്ഥുഞ്ച ആരബ്ഭാതി സമ്ബന്ധോ. വിഘാതോതി വിഘാതഭാവോ, ചിത്തസ്സ ദുക്ഖം ന ഹോതീതി യോജനാ. അയഞ്ഹേത്ഥ സങ്ഖേപത്ഥോ – ‘‘അമുകസ്മിം നാമ ആവാസേ പച്ചയാ സുലഭാ’’തി ലഭിതബ്ബട്ഠാനഗമനേന വാ ‘‘മയ്ഹം പാപുണാതി, ന തുയ്ഹ’’ന്തി വിവാദാപജ്ജനേന വാ നവകമ്മകരണാദിവസേന വാ സേനാസനാദീനി പരിയേസന്താനം അസന്തുട്ഠാനം ഇച്ഛിതാലാഭാദിനാ യോ വിഘാതോ ചിത്തസ്സ ഹോതി, സോ തത്ഥ സന്തുട്ഠസ്സ ന ഹോതി. ദിസാ നപ്പടിഹഞ്ഞതീതി സന്തുട്ഠിയാ ചാതുദ്ദിസഭാവേന ദിസാ ന പടിഹനതി. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘ചാതുദ്ദിസോ അപ്പടിഘോ ച ഹോതി, സന്തുസ്സമാനോ ഇതരീതരേനാ’’തി (സു. നി. ൪൨).

സമണധമ്മസ്സ അനുലോമാതി സമണധമ്മസ്സ സമഥവിപസ്സനാഭാവനായ, അരിയമഗ്ഗസ്സേവ വാ അനുച്ഛവികാ അപ്പിച്ഛതാദയോ. തുട്ഠചിത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോതി തുട്ഠചിത്തേന ഭിക്ഖുനാ. അധിഗ്ഗഹിതാ ഹോന്തീതി പടിപക്ഖധമ്മേ അഭിഭവിത്വാ ഗഹിതാ ഹോന്തി. അന്തോഗതാതി അബ്ഭന്തരഗതാ. ന പരിബാഹിരാതി ന ബാഹിരാ കതാ.

സന്തുട്ഠിസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.