൬. കുഹസുത്തവണ്ണനാ

൨൬. ഛട്ഠേ കുഹകാതി സാമന്തജപ്പനാദിനാ കുഹനവത്ഥുനാ കുഹകാ, അസന്തഗുണസമ്ഭാവനിച്ഛായ കോഹഞ്ഞം കത്വാ പരേസം വിദ്ധംസകാതി അത്ഥോ. ഥദ്ധാതി ‘‘കോധനോ ഹോതി ഉപായാസബഹുലോ, അപ്പമ്പി വുത്തോ സമാനോ അഭിസജ്ജതി കുപ്പതി ബ്യാപജ്ജതി പതിത്ഥീയതീ’’തി (അ. നി. ൩.൨൫, ൨൭) ഏവം വുത്തേന കോധേന ച, ‘‘ദുബ്ബചോ ഹോതി ദോവചസ്സകരണേഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ അക്ഖമോ അപ്പദക്ഖിണഗ്ഗാഹീ അനുസാസനി’’ന്തി (മ. നി. ൧.൧൮൧; പാരാ. ൪൨൬). ഏവം വുത്തേന ദോവചസ്സേന ച, ‘‘ജാതിമദോ, ഗോത്തമദോ, ലാഭമദോ, ആരോഗ്യമദോ, യോബ്ബനമദോ, ജീവിതമദോ’’തി (വിഭ. ൮൩൨) ഏവം വുത്തജാതിമദാദിഭേദേന മാനേന ച ഗരുകാതബ്ബേസു ഗരൂസുപി നിപച്ചകാരം അകത്വാ അയോസലാകം ഗിലിത്വാ ഠിതാ വിയ അനോനതാ ഹുത്വാ വിചരണകാ. തേനാഹ ‘‘കോധേന ചാ’’തിആദി.

ഉപലാപകാതി മിച്ഛാജീവവസേന കുലസങ്ഗണ്ഹകാ. ലപാതി പച്ചയത്ഥം പയുത്തവാചാവസേന നിപ്പേസികതാവസേന ലപകാതി അത്ഥോ. സിങ്ഗന്തി സിങ്ഗാരം. തഞ്ഹി കുസലസ്സ വിജ്ഝനതോ സുട്ഠു ആസേവിതതായ സീസേ പരിക്ഖിത്തം സുനിബ്ബത്തം വിസാണം വിയ ഥിരത്താ ച സിങ്ഗം വിയാതി സിങ്ഗം, നാഗരികഭാവസങ്ഖാതസ്സ കിലേസസിങ്ഗസ്സേതം നാമം. സിങ്ഗാരഭാവോ സിങ്ഗാരതാ, സിങ്ഗാരകരണകആകാരോ വാ. ചാതുരഭാവോ ചാതുരതാ. തഥാ ചാതുരിയം. പരിക്ഖതഭാവോ പരിക്ഖതതാ, പരിഖണിത്വാ ഠപിതസ്സേവ ദള്ഹസിങ്ഗാരസ്സേതം നാമം. ഇതരം തസ്സേവ വേവചനം. ഏവം സബ്ബേഹി വാരേഹി കിലേസസിങ്ഗാരതാവ കഥിതാ.

ഉഗ്ഗതനളാതി നളസദിസം തുച്ഛമാനം ഉക്ഖിപിത്വാ വിചരണകാ. തേനാഹ ‘‘തുച്ഛമാനം ഉക്ഖിപിത്വാ ഠിതാ’’തി. യസ്മാ തേ കുഹനാദിയോഗതോ ന സമ്മാപടിപന്നാ, തസ്മാ ‘‘മമ സന്തകാ ന ഹോന്തീ’’തി വുത്തം. അപഗതാതി യദിപി തേ മമ സാസനേ പബ്ബജിതാ, യഥാനുസിട്ഠം പന അപ്പടിപജ്ജനതോ അപഗതാ ഏവ ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ, ഇതോ തേ സുവിദൂരേ ഠിതാതി ദസ്സേതി. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘നഭഞ്ച ദൂരേ പഥവീ ച ദൂരേ,

പാരം സമുദ്ദസ്സ തദാഹു ദൂരേ;

തതോ ഹവേ ദൂരതരം വദന്തി,

സതഞ്ച ധമ്മോ അസതഞ്ച രാജാ’’തി. (ജാ. ൨.൨൧.൪൧൪);

സബ്ബത്ഥ പത്ഥടതായ വേപുല്ലം പാപുണന്തീതി സബ്ബത്ഥ പത്ഥടഭാവേന സീലാദിധമ്മക്ഖന്ധപാരിപൂരിയാ വേപുല്ലം പാപുണന്തി.

കുഹസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.