൨.ദുതിയഉരുവേലസുത്തവണ്ണനാ

൨൨. ദുതിയേ ഹുഹുങ്കജാതികേനാതി സോ കിര ദിട്ഠമങ്ഗലികോ മാനവസേന കോധവസേന ച ‘‘ഹുഹു’’ന്തി കരോന്തോ വിചരതി, തസ്മാ ഹുഹുങ്കജാതികോതി വുച്ചതി. ‘‘ഹുഹുക്കജാതികോ’’തിപി പഠന്തി, തേന സദ്ധിം ആഗതാതി അത്ഥോ. ജരാജിണ്ണാതി ജരായ ഖണ്ഡദന്തപലിതകേസാദിഭാവം ആപാദിതാ. വയോവുദ്ധാതി അങ്ഗപച്ചങ്ഗാനം വുദ്ധിമരിയാദപ്പത്താ. ജാതിമഹല്ലകാതി ഉപപത്തിയാ മഹല്ലകഭാവേന സമന്നാഗതാ. മഹത്തം ലന്തി ഗണ്ഹന്തീതി മഹല്ലകാ, ജാതിയാ മഹല്ലകാ, ന വിഭവാദിനാതി ജാതിമഹല്ലകാ. വയോഅനുപ്പത്താതി പച്ഛിമവയം സമ്പത്താ, പച്ഛിമവയോ നാമ വസ്സസതസ്സ പച്ഛിമോ തതിയോ ഭാഗോ. ജിണ്ണാതി വാ പോരാണാ, ചിരകാലപ്പവത്തകുലന്വയാതി വുത്തം ഹോതി. വുദ്ധാതി സീലാചാരാദിഗുണവുദ്ധിയുത്താ. മഹല്ലകാതി വിഭവമഹന്തതായ സമന്നാഗതാ. മഹദ്ധനാതി മഹാഭോഗാ. അദ്ധഗതാതി മഗ്ഗപ്പടിപന്നാ ബ്രാഹ്മണാനം വതചരിയാദിമരിയാദം അവീതിക്കമ്മ ചരമാനാ. വയോഅനുപ്പത്താതി ജാതിവുദ്ധഭാവം അന്തിമവയം അനുപ്പത്താ. സുതം നേതന്തി ഏത്ഥ സുതം നോ ഏതന്തി പദച്ഛേദോ. നോതി ച കരണത്ഥേ സാമിവചനം. തേനാഹ ‘‘അമ്ഹേഹി സുത’’ന്തി.

അകാലേതി അയുത്തകാലേ. അസഭാവം വദതീതി യം നത്ഥി, തം വദതി. അനത്ഥം വദതീതി അകാരണനിസ്സിതം വദതി. അകാരണനിസ്സിതന്തി ച നിപ്ഫലന്തി അത്ഥോ. ഫലഞ്ഹി കാരണനിസ്സിതം. അകാരണനിസ്സിതതാ ച തദവിനാഭാവതോ അകാരണേ നിസ്സിതം, നിപ്ഫലം സമ്ഫന്തി വുത്തം ഹോതി. അവിനയം വദതീതി ന സംവരവിനയപ്പടിസംയുത്തം വദതി, അത്തനോ സുണന്തസ്സ ച ന സംവരവിനയാവഹം വദതീതി വുത്തം ഹോതി. ന ഹദയേ നിധേതബ്ബയുത്തകന്തി അഹിതസംഹിതത്താ ചിത്തം അനുപ്പവേസേത്വാ നിധേതും അയുത്തം. കഥേതും അയുത്തകാലേനാതി ധമ്മം കഥേന്തേന യോ അത്ഥോ യസ്മിം കാലേ വത്തബ്ബോ, തതോ പുബ്ബേ പച്ഛാ ച തസ്സ അകാലോ, തസ്മിം അയുത്തകാലേ വത്താ. അപദേസരഹിതന്തി സുത്താപദേസരഹിതം. സാപദേസം സകാരണം കത്വാ ന കഥേതീതി ‘‘ഭഗവതാ അസുകേ സുത്തേ ഏവം വുത്ത’’ന്തി ഏവം സാപദേസം കാരണസഹിതം കത്വാ ന കഥേതി.

പരിയന്തരഹിതന്തി പരിച്ഛേദരഹിതം, സുത്തം വാ ജാതകം വാ നിക്ഖിപിത്വാ തസ്സ അനുയോഗം ഉപമം വാ വത്ഥും വാ ആഹരിത്വാ യം സുത്തം ജാതകം വാ നിക്ഖിപിതം, തസ്സ സരീരഭൂതം കഥം അനാമസിത്വാ ബാഹിരകഥംയേവ കഥേതി, നിക്ഖിത്തം നിക്ഖിത്തമത്തമേവ ഹോതി, ‘‘സുത്തം നു ഖോ കഥേതി ജാതകം നു ഖോ, നാസ്സ അന്തം വാ കോടിം വാ പസ്സാമാ’’തി വത്തബ്ബതം ആപജ്ജതി. യഥാ വടരുക്ഖസാഖാനം ഗതഗതട്ഠാനേ പാരോഹാ ഓതരന്തി, ഓതിണ്ണോ-തിണ്ണട്ഠാനേ വിരുള്ഹിം ആപജ്ജിത്വാ പുന വഡ്ഢന്തിയേവ, ഏവം അഡ്ഢയോജനമ്പി യോജനമ്പി ഗച്ഛതിയേവ. ഗച്ഛന്തേ ഗച്ഛന്തേ പന മൂലരുക്ഖോ വിനസ്സതി, അനുജാതപാരോഹമൂലാനിയേവ തിട്ഠന്തി, ഏവം അയമ്പി നിഗ്രോധധമ്മകഥികോ നാമ ഹോതി. നിക്ഖിത്തം നിക്ഖിത്തമേവ കത്വാ പസ്സേനേവ പരിഹരന്തോ ഗച്ഛതി. യോ പന ബഹുമ്പി ഭണന്തോ ‘‘ഏതദത്ഥമിദം വുത്ത’’ന്തി നിക്ഖിത്തസുത്തതോ അഞ്ഞമ്പി അനുയോഗൂപമാവത്ഥുവസേന തദുപയോഗീനം ആഹരിത്വാ ആഹരിത്വാ ജാനാപേതും സക്കോതി, തഥാരൂപസ്സ ധമ്മകഥികസ്സ ബഹുമ്പി കഥേതും വട്ടതി. ന ലോകിയലോകുത്തരഅത്ഥനിസ്സിതന്തി അത്തനോ പരേസഞ്ച ന ലോകിയലോകുത്തരഹിതാവഹം.

പകട്ഠാനം ഉക്കട്ഠാനം സീലാദിഅത്ഥാനം ബോധനതോ സഭാവനിരുത്തിവസേന ച ബുദ്ധാദീഹി ഭാസിതത്താ പകട്ഠാനം വചനപ്പബന്ധാനം ആളീതി പാളി, പരിയത്തിധമ്മോ. പുരിമസ്സ അത്ഥസ്സ പച്ഛിമേന അത്ഥേന അനുസന്ധാനം അനുസന്ധി, അത്ഥമുഖേന പന പാളിപ്പദേസാനമ്പി അനുസന്ധി ഹോതിയേവ. സ്വായം അനുസന്ധി പുച്ഛാനുസന്ധിഅജ്ഝാസയാനുസന്ധിയഥാനുസന്ധിആദിവസേന ചതുബ്ബിധോ, തംതംദേസനാനം പന പുബ്ബാപരപാളിവസേന അനുസന്ധിവസേന പുബ്ബാപരവസേനാതി പച്ചേകം യോജേതബ്ബം. ഉഗ്ഗഹിതന്തി ബ്യഞ്ജനസോ അത്ഥസോ ച ഉദ്ധം ഉദ്ധം ഗഹിതം, പരിയാപുണനവസേന ചേവ പരിപുച്ഛാവസേന ച ഹദയേന ഗഹിതന്തി അത്ഥോ. വട്ടദുക്ഖനിസ്സരണത്ഥികേഹി സോതബ്ബതോ സുതം, പരിയത്തിധമ്മോ. തം ധാരേതീതി സുതധരോ. യോ ഹി സുതധരോ, സുതം തസ്മിം പതിട്ഠിതം ഹോതി സുപ്പതിട്ഠിതം അരോഗികം, തസ്മാ വുത്തം ‘‘സുതസ്സ ആധാരഭൂതോ’’തി. തേനാഹ ‘‘യസ്സ ഹീ’’തിആദി. ഏകം പദം ഏകക്ഖരമ്പി അവിനട്ഠം ഹുത്വാ സന്നിചീയതീതി സന്നിചയോ, സുതം സന്നിചയോ ഏതസ്മിന്തി സുതസന്നിചയോ. അജ്ഝോസായാതി അനുപ്പവിസിത്വാ. തിട്ഠതീതി ന സമ്മുസ്സതി.

പഗുണാതി വാചുഗ്ഗതാ. നിച്ചലികന്തി അവിപരിവത്തം. സംസന്ദിത്വാതി അഞ്ഞേഹി സംസന്ദിത്വാ. സമനുഗ്ഗാഹിത്വാതി പരിപുച്ഛാവസേന അത്ഥം ഓഗാഹിത്വാ. പബന്ധസ്സ വിച്ഛേദാഭാവതോ ഗങ്ഗാസോതസദിസം. ‘‘ഭവങ്ഗസോതസദിസ’’ന്തി വാ പാഠോ, അകിത്തിമം സുഖപ്പവത്തീതി അത്ഥോ. സുത്തേകദേസസ്സ സുത്തമത്തസ്സ ച വചസാ പരിചയോ ഇധ നാധിപ്പേതോ, വഗ്ഗാദിവസേന പന അധിപ്പേതോതി ആഹ ‘‘സുത്തദസക…പേ… സജ്ഝായിതാ’’തി, ‘‘ദസസുത്താനി ഗതാനി, ദസവഗ്ഗാനി ഗതാനീ’’തിആദിനാ സല്ലക്ഖേത്വാ വാചായ സജ്ഝായിതാതി അത്ഥോ. മനസാ അനു അനു പേക്ഖിതാ ഭാഗസോ നിജ്ഝായിതാ ചിന്തിതാ മനസാനുപേക്ഖിതാ. രൂപഗതം വിയ പഞ്ഞായതീതി രൂപഗതം വിയ ചക്ഖുസ്സ വിഭൂതം ഹുത്വാ പഞ്ഞായതി. സുപ്പടിവിദ്ധാതി നിജ്ജടം നിഗ്ഗുമ്ബം കത്വാ സുട്ഠു യാഥാവതോ പടിവിദ്ധാ.

അധികം ചേതോതി അഭിചേതോ, ഉപചാരജ്ഝാനചിത്തം. തസ്സ പന അധികതാ പാകതികകാമാവചരചിത്തേഹി സുന്ദരതായ, സാ പടിപക്ഖതോ സുദ്ധിയാതി ആഹ ‘‘അഭിക്കന്തം വിസുദ്ധം ചിത്ത’’ന്തി. അധിചിത്തന്തി സമാധിമാഹ. സോപി ഉപചാരസമാധി ദട്ഠബ്ബോ. വിവേകജം പീതിസുഖം, സമാധിജം പീതിസുഖം, അപീതിജം കായസുഖം, സതിപാരിസുദ്ധിജം ഞാണസുഖന്തി ചതുബ്ബിധമ്പി ഝാനസുഖം പടിപക്ഖതോ നിക്ഖന്തതം ഉപാദായ നേക്ഖമ്മസുഖന്തി വുച്ചതീതി ആഹ ‘‘നേക്ഖമ്മസുഖം വിന്ദതീ’’തി. ഇച്ഛിതിച്ഛിതക്ഖണേ സമാപജ്ജിതും സമത്ഥോതി ഇമിനാ തേസു ഝാനേസു സമാപജ്ജനവസീഭാവമാഹ. നികാമലാഭീതി പന വചനതോ ആവജ്ജനാധിട്ഠാനപച്ചവേക്ഖണവസിയോപി വുത്താ ഏവാതി വേദിതബ്ബാ. സുഖേനേവ പച്ചനീകധമ്മേ വിക്ഖമ്ഭേത്വാതി ഏതേന തേസം ഝാനാനം സുഖപ്പടിപദതം ഖിപ്പാഭിഞ്ഞതഞ്ച ദസ്സേതി.

വിപുലാനന്തി വേപുല്ലം പാപിതാനം ഝാനാനം. വിപുലതാ നാമ സുഭാവിതഭാവേന ചിരതരപ്പവത്തിയാ, സാ ച പരിച്ഛേദാനുരൂപാവ ഇച്ഛിതബ്ബാതി ‘‘വിപുലാന’’ന്തി വത്വാ ‘‘യഥാപരിച്ഛേദേന വുട്ഠാതും സമത്ഥോതി വുത്തം ഹോതീ’’തി ആഹ. പരിച്ഛേദകാലഞ്ഹി അപ്പത്വാവ വുട്ഠഹന്തോ അകസിരലാഭീ ന ഹോതി യാവദിച്ഛിതം പവത്തേതും അസമത്ഥത്താ. ഇദാനി യഥാവുത്തേ സമാപജ്ജനാദിവസീഭാവേ ബ്യതിരേകവസേന വിഭാവേതും ‘‘ഏകച്ചോ ഹീ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ലാഭീയേവ ഹോതീതി ഇദം പടിലദ്ധമത്തസ്സ ഝാനസ്സ വസേന വുത്തം. തഥാതി ഇച്ഛിതിച്ഛിതക്ഖണേ. പാരിപന്ഥികേതി വസീഭാവസ്സ പച്ചനീകധമ്മേ. ഝാനാധിഗമസ്സ പന പച്ചനീകധമ്മാ പഗേവ വിക്ഖമ്ഭിതാ, അഞ്ഞഥാ ഝാനാധിഗമോ ഏവ ന സിയാ. കിച്ഛേന വിക്ഖമ്ഭേതീതി കിച്ഛേന വിസോധേതി. കാമാദീനവപച്ചവേക്ഖണാദീഹി കാമച്ഛന്ദാദീനം വിയ അഞ്ഞേസമ്പി സമാധിപാരിപന്ഥികാനം ദൂരസമുസ്സാരണം ഇധ വിക്ഖമ്ഭനം വിസോധനഞ്ചാതി വേദിതബ്ബം. നാളികയന്തന്തി കാലമാനനാളികയന്തമാഹ.

അട്ഠപിതസങ്കപ്പോതി ന സമ്മാപണിഹിതസങ്കപ്പോ. അഭിഞ്ഞാപാരഗൂതി സബ്ബേസം ലോകിയലോകുത്തരധമ്മാനം അഭിഞ്ഞായ പാരം ഗതോ, സബ്ബധമ്മേ അഭിവിസിട്ഠായ അഗ്ഗമഗ്ഗപഞ്ഞായ ജാനിത്വാ ഠിതോതി അത്ഥോ. പരിഞ്ഞാപാരഗൂതി പഞ്ചന്നം ഖന്ധാനം പരിഞ്ഞായ പാരം ഗതോ, പഞ്ചക്ഖന്ധേ പരിജാനിത്വാ ഠിതോതി അത്ഥോ. ഭാവനാപാരഗൂതി ചതുന്നം മഗ്ഗാനം ഭാവനായ പാരം ഗതോ, ചത്താരോ മഗ്ഗേ ഭാവേത്വാ ഠിതോതി അത്ഥോ. പഹാനപാരഗൂതി സബ്ബകിലേസാനം പഹാനേന പാരം ഗതോ, സബ്ബകിലേസേ പജഹിത്വാ ഠിതോതി അത്ഥോ. സച്ഛികിരിയാപാരഗൂതി നിരോധസച്ഛികിരിയായ പാരം ഗതോ, നിരോധം സച്ഛികത്വാ ഠിതോതി അത്ഥോ. സമാപത്തിപാരഗൂതി സബ്ബസമാപത്തീനം സമാപജ്ജനേന പാരം ഗതോ, സബ്ബാ സമാപത്തിയോ സമാപജ്ജിത്വാ ഠിതോതി അത്ഥോ. ബ്രഹ്മചരിയസ്സ കേവലീതി യം ബ്രഹ്മചരിയസ്സ കേവലം സകലഭാവോ, തേന സമന്നാഗതോ, സകലചതുമഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയവാസോതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘സകലബ്രഹ്മചരിയോ’’തി, പരിപുണ്ണമഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയോതി അത്ഥോ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ദുതിയഉരുവേലസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.