(൨൫) ൫. ആപത്തിഭയവഗ്ഗോ

൧. സങ്ഘഭേദകസുത്തവണ്ണനാ

൨൪൩. പഞ്ചമസ്സ പഠമേ വിവാദാധികരണാദീസൂതി വിവാദാധികരണം അനുവാദാധികരണം ആപത്താധികരണം കിച്ചാധികരണന്തി ഇമേസു ചതൂസു. തത്ഥ ധമ്മോതി വാ അധമ്മോതി വാ അട്ഠാരസഹി വത്ഥൂഹി വിവദന്താനം ഭിക്ഖൂനം യോ വിവാദോ, ഇദം വിവാദാധികരണം നാമ. സീലവിപത്തിയാ വാ ആചാരദിട്ഠിആജീവവിപത്തിയാ വാ അനുവദന്താനം യോ അനുവാദോ ഉപവദനാ ചേവ ചോദനാ ച, ഇദം അനുവാദാധികരണം നാമ. മാതികായ ആഗതാ പഞ്ച, വിഭങ്ഗേ ദ്വേതി സത്തപി ആപത്തിക്ഖന്ധാ, ഇദം ആപത്താധികരണം നാമ. സങ്ഘസ്സ അപലോകനാദീനം ചതുന്നം കമ്മാനം കരണം, ഇദം കിച്ചാധികരണം നാമ. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ.

സങ്ഘഭേദകസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨-൩. ആപത്തിഭയസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൪൪-൫. ദുതിയേ ഭസ്സതി നിരത്ഥകഭാവേന ഖിപീയതീതി ഭസ്മം, ഛാരികാ. തസ്സ പുടം ഭണ്ഡികാ ഭസ്മപുടം. തേനാഹ ‘‘ഭസ്മപുടന്തി ഛാരികാഭണ്ഡിക’’ന്തി. തതിയം ഉത്താനത്ഥമേവ.

ആപത്തിഭയസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪-൭. സേയ്യാസുത്താദിവണ്ണനാ

൨൪൬-൯. ചതുത്ഥേ പേതാതി പേച്ചഭാവം ഗതാ. തേ പന യസ്മാ ഇധ കതകാലകിരിയാ കാലേന കതജീവിതുച്ഛേദാ ഹോന്തി, തസ്മാ വുത്തം ‘‘കാലകതാ വുച്ചന്തീ’’തി, മതാതി അത്ഥോ. അഥ വാ പേച്ചഭവം ഗതാ, പേതൂപപത്തിവസേന നിബ്ബത്തിം ഉപഗതാതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘അഥ വാ പേതവിസയേ നിബ്ബത്താ പേതാ നാമാ’’തി. ഏകേന പസ്സേന സയിതും ന സക്കോന്തി ദുക്ഖുപ്പത്തിതോ.

തേജുസ്സദത്താതി ഇമിനാ സീഹസ്സ അഭീരുകഭാവം ദസ്സേതി. ഭീരുകാ സേസമിഗാ അത്തനോ ആസയം പവിസിത്വാ സന്താസപുബ്ബകം യഥാ തഥാ സയന്തി, സീഹോ പന അഭീരുകോ സഭാവതോ സതോകാരീ ഭിക്ഖു വിയ സതിം ഉപട്ഠപേത്വാവ സയതി. തേനാഹ ‘‘ദ്വേ പുരിമപാദേ’’തിആദി. ദക്ഖിണേ പുരിമപാദേ വാമസ്സ പുരിമപാദസ്സ ഠപനവസേന ദ്വേ പുരിമപാദേ ഏകസ്മിം ഠാനേ ഠപേത്വാ. പച്ഛിമപാദേ വുത്തനയേനേവ ഇധാപി ഏകസ്മിം ഠാനേ ഠപനം വേദിതബ്ബം, ഠിതോകാസസല്ലക്ഖണം അഭീരുകവസേനേവ. സീസം പന ഉക്ഖിപിത്വാതിആദിനാ വുത്തസീഹകിരിയാ അനുത്രസ്തപ്പബുജ്ഝനാ വിയ അഭീരുഭാവസിദ്ധധമ്മതാവസേനേവാതി വേദിതബ്ബാ. സീഹവിജമ്ഭനം അതിവേലം ഏകാകാരേ ഠപിതാനം സരീരാവയവാനം ഗമനാദികിരിയാസു യോഗ്യഭാവാപാദനത്ഥം. തിക്ഖത്തും സീഹനാദനദനം അപ്പേസക്ഖമിഗരാജേഹി പരിത്താസപരിഹരണത്ഥം.

അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതസേയ്യാതി ഇമിനാ ചതുത്ഥജ്ഝാനസേയ്യാ തഥാഗതസേയ്യാ നാമാതി ദസ്സേതി. സേതി അബ്യാവടഭാവേന പവത്തതി ഏത്ഥാതി സേയ്യാ, ചതുത്ഥജ്ഝാനമേവ സേയ്യാ ചതുത്ഥജ്ഝാനസേയ്യാ. കിം പന തം ചതുത്ഥജ്ഝാനന്തി? ആനാപാനചതുത്ഥജ്ഝാനം. തത്ഥ ഹി ഠത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ ഭഗവാ അനുക്കമേന അഗ്ഗമഗ്ഗം അധിഗന്ത്വാ തഥാഗതോ ജാതോതി. തയിദം പദട്ഠാനം നാമ ന സേയ്യാ, തഥാപി യസ്മാ ‘‘ചതുത്ഥജ്ഝാനസമനന്തരാ ഭഗവാ പരിനിബ്ബായീ’’തി മഹാപരിനിബ്ബാനേ (ദീ. നി. ൨.൨൧൯) ആഗതം, തസ്മാ ലോകിയചതുത്ഥജ്ഝാനസമാപത്തി ഏവ തഥാഗതസേയ്യാതി കേചി. ഏവം സതി പരിനിബ്ബാനകാലികാവ തഥാഗതസേയ്യാ ആപജ്ജതി, ന ച ഭഗവാ ലോകിയചതുത്ഥജ്ഝാനസമാപജ്ജനബഹുലോ വിഹാസി. അഗ്ഗഫലവസേന പവത്തം പനേത്ഥ ചതുത്ഥജ്ഝാനം വേദിതബ്ബം. തത്ഥ യഥാ സത്താനം നിദ്ദൂപഗമലക്ഖണാ സേയ്യാ ഭവങ്ഗചിത്തവസേന ഹോതി, സാ പന നേസം പഠമജാതിസമന്വയാ യേഭുയ്യവുത്തികാ, ഏവം ഭഗവതോ അരിയജാതിസമന്വയം യേഭുയ്യവുത്തികം അഗ്ഗഫലഭൂതം ചതുത്ഥജ്ഝാനം തഥാഗതസേയ്യാതി വേദിതബ്ബം. പഞ്ചമാദീനി ഉത്താനത്ഥാനി.

സേയ്യാസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. പഠമവോഹാരസുത്തവണ്ണനാ

൨൫൦-൨൫൩. അട്ഠമേ അനരിയാനന്തി അസാധൂനം നിഹീനാനം. വോഹാരാതി സംവോഹാരാ അഭിലാപാ വാ, ‘‘ദിട്ഠം മയാ’’തി ഏവംവാദിതാ. ഏത്ഥ ച തംതംസമുട്ഠാപകചേതനാവസേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. നവമാദീസു നത്ഥി വത്തബ്ബം.

പഠമവോഹാരസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ആപത്തിഭയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പഞ്ചമപണ്ണാസകം നിട്ഠിതം.