൩. അസുഭസുത്തവണ്ണനാ

൧൬൩. തതിയേ ‘‘യഥാ ഏതം, തഥാ ഇദ’’ന്തി ഇമിനാ നയേനാതി ഏതേന –

‘‘യഥാ ഇദം തഥാ ഏതം, യഥാ ഏതം തഥാ ഇദം;

അജ്ഝത്തഞ്ച ബഹിദ്ധാ ച, കായേ ഛന്ദം വിരാജയേ’’തി. (സു. നി. ൨൦൫); –

ഇമം ദേസനാനയം സങ്ഗണ്ഹാതി. തസ്സത്ഥോ – യഥാ ഇദം സവിഞ്ഞാണകാസുഭം ആയുഉസ്മാവിഞ്ഞാണാനം അനപഗമാ ചരതി തിട്ഠതി നിസീദതി സയതി, തഥാ ഏതം ഏതരഹി സുസാനേ സയിതം അവിഞ്ഞാണകമ്പി പുബ്ബേ തേസം ധമ്മാനം അനപഗമാ അഹോസി. യഥാ ച ഏതം ഏതരഹി മതസരീരം തേസം ധമ്മാനം അപഗമാ ന ചരതി ന തിട്ഠതി ന നിസീദതി ന സേയ്യം കപ്പേതി, തഥാ ഇദം സവിഞ്ഞാണകമ്പി തേസം ധമ്മാനം അപഗമാ ഭവിസ്സതി. യഥാ ച ഇദം സവിഞ്ഞാണകം നേതരഹി സുസാനേ മതം സേതി ന ഉദ്ധുമാതകാദിഭാവമുപഗതം, തഥാ ഏതം ഏതരഹി മതസരീരമ്പി പുബ്ബേ അഹോസി. യഥാ പനേതം ഏതരഹി അവിഞ്ഞാണകാസുഭം മതകസുസാനേ സേതി ഉദ്ധുമാതകാദിഭാവഞ്ച ഉപഗതം, തഥാ ഇദം സവിഞ്ഞാണകമ്പി ഭവിസ്സതീതി. തത്ഥ യഥാ ഇദം തഥാ ഏതന്തി അത്തനാ മതസരീരസ്സ സമാനഭാവം കരോന്തോ ബാഹിരേ ദോസം പജഹതി. യഥാ ഏതം തഥാ ഇദന്തി മതസരീരേന അത്തനോ സമാനഭാവം കരോന്തോ അജ്ഝത്തികേ രാഗം പജഹതി. യേനാകാരേന ഉഭയം സമം കരോതി, തം സമ്പജാനന്തോ ഉഭയത്ഥ മോഹം പജഹതി.

ബഹിദ്ധാ ദിട്ഠാനന്തി ബഹിദ്ധാ സുസാനാദീസു ദിട്ഠാനം ഉദ്ധുമാതകാദിദസന്നം അസുഭാനം. ‘‘നവന്നം പാടികുല്യാനം വസേനാ’’തി കസ്മാ വുത്തം, നനു അന്തിമജീവികാഭാവതോ പിണ്ഡപാതസ്സ അലാഭലാഭേസു പരിതസ്സനഗേധാദിസമുപ്പത്തിതോ ഭത്തസ്സ സമ്മദജനനതോ കിമികുലസംവദ്ധനതോതി ഏവമാദീഹിപി ആകാരേഹി ആഹാരേപടികൂലതാ പച്ചവേക്ഖിതബ്ബാ. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘അന്തമിദം, ഭിക്ഖവേ, ജീവികാനം യദിദം പിണ്ഡോല്യം അതിപാപോയം ലോകസ്മിം യദിദം പിണ്ഡോല്യോ വിചരതി പത്തപാണീതി (സം. നി. ൩.൮൦; ഇതിവു. ൯൧). അലദ്ധാ ച പിണ്ഡപാതം പരിതസ്സതി, ലദ്ധാ ച പിണ്ഡപാതം ഗധിതോ മുച്ഛിതോ അജ്ഝോപന്നോ അനാദീനവദസ്സാവീ അനിസ്സരണപഞ്ഞോ പരിഭുഞ്ജതീതി (അ. നി. ൩.൧൨൪). ഭുത്തോ ച ആഹാരോ കസ്സചി കദാചി മരണം വാ മരണമത്തം വാ ദുക്ഖം ആവഹതീ’’തി.

കടുകീടകാദയോ ദ്വത്തിംസകുലപ്പഭേദാ കിമിയോ നം ഉപനിസ്സായ ജീവന്തീതി? വുച്ചതേ – അന്തിമജീവികാഭാവോ താവ ചിത്തസംകിലേസവിസോധനത്ഥം കമ്മട്ഠാനാഭിനിവേസനതോ പഗേവ മനസി കാതബ്ബോ ‘‘മാഹം ഛവാലാതസദിസോ ഭവേയ്യ’’ന്തി. തഥാ പിണ്ഡപാതസ്സ അലാഭലാഭേസു പരിതസ്സനഗേധാദിസമുപ്പത്തിനിവാരണം പഗേവ അനുട്ഠാതബ്ബം സുപരിസുദ്ധസീലസ്സ പടിസങ്ഖാനവതോ തദഭാവതോ. ഭത്തസമ്മദോ അനേകന്തികോ പരിഭോഗേ അന്തോഗധോവാതി വേദിതബ്ബോ. കിമികുലസംവദ്ധനം പന സങ്ഗഹേതബ്ബം, സങ്ഗഹിതമേവ വാ ‘‘നവന്നം പാടികുല്യാനം വസേനാ’’തി ഏത്ഥ നിയമസ്സ അകതത്താ. ഇമിനാ വാ നയേന ഇതരേസമ്പേത്ഥ സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ യഥാസമ്ഭവമേത്ഥ പടികൂലതാപച്ചവേക്ഖണസ്സ അധിപ്പേതത്താ.

ഏവഞ്ച കത്വാ വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ (വിസുദ്ധി. ൧.൨൯൪-൨൯൫) ദസഹി ആകാരേഹി പടികൂലതാ വേദിതബ്ബാ. സേയ്യഥിദം – ഗമനതോ, പരിയേസനതോ, പരിഭോഗതോ, ആസയതോ, നിധാനതോ, അപരിപക്കതോ, പരിപക്കതോ, ഫലതോ, നിസ്സന്ദതോ, സമ്മക്ഖനതോതി. ഏവം ദസന്നം വസേന പാടികുല്യവചനേനപി ഇധ ‘‘നവന്ന’’ന്തി വചനം ന വിരുജ്ഝതി, സമ്മക്ഖനസ്സ പരിഭോഗാദീസു ലബ്ഭമാനഭാവാ വിസും തം അഗ്ഗഹേത്വാ ന വദന്തി. വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ (വിസുദ്ധി. ൧.൩൦൪) പന സമ്മക്ഖനം പരിഭോഗാദീസു ലബ്ഭമാനമ്പി നിസ്സന്ദവസേന വിസേസതോ പടികൂലന്തി ദസ്സേതും സബ്ബപച്ഛാ ഠപിതാ.

ഉക്കണ്ഠിതസഞ്ഞായ സമന്നാഗതോതി തീസു ഭവേസു അരുച്ചനവസേന പവത്തായ വിപസ്സനാപഞ്ഞായ സമന്നാഗതോ. നിബ്ബിദാനുപസ്സനാ ഹേസാ സഞ്ഞാസീസേന വുത്താ. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ.

അസുഭസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.