൩. പഠമനാനാകരണസുത്തവണ്ണനാ

൧൨൩. തതിയേ ബ്രഹ്മകായികാനം ദേവാനന്തി ഏത്ഥ ബ്രഹ്മാനം കായോ സമൂഹോതി ബ്രഹ്മകായോ, തപ്പരിയാപന്നതായ തത്ഥ ഗതാതി ബ്രഹ്മകായികാ. ഏതായ ച സബ്ബസ്സപി ബ്രഹ്മകായസ്സ സമഞ്ഞായ ഭവിതബ്ബം. ആഭസ്സരാനം ദേവാനന്തിആദിനാ പന ദുതിയജ്ഝാനഭൂമികാദീനം ഉപരി ഗഹിതത്താ ഗോബലീബദ്ദഞ്ഞായേന തദവസിട്ഠാനം അയം സമഞ്ഞാ, തസ്മാ ‘‘ബ്രഹ്മകായികാനം ദേവാന’’ന്തി പഠമജ്ഝാനഭൂമികാനംയേവ ഗഹണം വേദിതബ്ബം. സഹ ബ്യയതി ഗച്ഛതീതി സഹബ്യോ, സഹവത്തനകോ. തസ്സ ഭാവോ സഹബ്യതാ, സഹപവത്തീതി ആഹ ‘‘സഹഭാവം ഉപഗച്ഛതീ’’തി. കപ്പോ ആയുപ്പമാണന്തി ഏത്ഥ യദിപി ബ്രഹ്മപാരിസജ്ജാദീനം ആയുനോ അന്തരം അത്ഥി, ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദേന പനേതം വുത്തന്തി ദസ്സേന്തോ ‘‘പഠമജ്ഝാനം അത്ഥി ഹീന’’ന്തിആദിമാഹ.

ദ്വേ കപ്പാ ആയുപ്പമാണന്തി ഏത്ഥ പന ഹീനജ്ഝാനേന നിബ്ബത്താനം വസേന അയം പരിച്ഛേദോ കതോതി ദസ്സേതും ‘‘ദുതിയജ്ഝാനം വുത്തനയേനേവ തിവിധം ഹോതീ’’തിആദി ആരദ്ധം. ചത്താരോ കപ്പാതി ഏത്ഥ പന ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദേന ചതുസട്ഠി കപ്പാ വത്തബ്ബാതി ദസ്സേന്തോ ‘‘യം ഹേട്ഠാ വുത്തം ‘കപ്പോ ദ്വേ കപ്പാ’തി, കമ്പി ആഹരിത്വാ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ’’തി ആഹ. കഥം പനേത്ഥ അയമത്ഥോ ലബ്ഭതീതി ആഹ ‘‘കപ്പോതി ച ഗുണസ്സപി നാമ’’ന്തി. തത്ഥ പഠമം വുത്തോ കപ്പോ, തതോ ഏകേന ഗുണേന, ഏകസ്മിം വാരേ ഗണനായാതി അത്ഥോ. ദ്വേ കപ്പാ ഹോന്തീതി ഏകവാരഗണനായ കപ്പസ്സ ദ്വിഗുണിതത്താ ദ്വേ മഹാകപ്പാ ഹോന്തീതി അത്ഥോ. ദുതിയേനാതി ദുതിയവാരഗണനായ. ചത്താരോതി ദുതിയവാരഗണനായ ദ്വീസു കപ്പേസു ദ്വിഗുണിതേസു ചത്താരോ മഹാകപ്പാ ഹോന്തീതി അത്ഥോ. പുന തേ ചത്താരോ കപ്പാതി വുത്തനയേന ദ്വേ വാരേ ഗുണേത്വാ യേ ചത്താരോ കപ്പാ ദസ്സിതാ, പുന തേ ചത്താരോ കപ്പാ ചതുഗ്ഗുണാ ഹോന്തീതി അത്ഥോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ദ്വേ വാരേ ഗുണേത്വാ യേ ചത്താരോ കപ്പാ ദസ്സിതാ, തേസു ചതുക്ഖത്തും ഗുണിതേസു ചതുസട്ഠി കപ്പാ സമ്പജ്ജന്തീതി. തഥാ ഹി ചത്താരോ ഏകസ്മിം വാരേ ഗുണിതാ അട്ഠ ഹോന്തി, പുന തേ അട്ഠ ദുതിയവാരേ ഗുണിതാ സോളസ ഹോന്തി, പുന തേ സോളസ തതിയവാരേ ഗുണിതാ ദ്വത്തിംസ ഹോന്തി, പുന തേ ദ്വത്തിംസ ചതുത്ഥവാരേ ഗുണിതാ ചതുസട്ഠി ഹോന്തി. തേനേവാഹ ‘‘ഇമേഹി ചതൂഹി ഗുണേഹി ഗുണിതാ ഏകേന ഗുണേന അട്ഠ ഹോന്തീ’’തിആദി. ഏത്ഥ ച ഹേട്ഠാ ഉപോസഥസുത്തേ (അ. നി. ൩.൭൧) –

‘‘യാനി മാനുസകാനി പഞ്ഞാസ വസ്സാനി, ചാതുമഹാരാജികാനം ദേവാനം ഏസോ ഏകോ രത്തിന്ദിവോ’’തി –

ആദിനാ കാമാവചരദേവാനമേവ ആയുപ്പമാണം ദസ്സിതം. ഹേട്ഠായേവ –

‘‘തയോമേ, ഭിക്ഖവേ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ തയോ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സബ്ബസോ രൂപസഞ്ഞാനം സമതിക്കമാ…പേ… ആകാസാനഞ്ചായതനൂപഗാനം ദേവാനം സഹബ്യതം ഉപപജ്ജതി. ആകാസാനഞ്ചായതനൂപഗാനം, ഭിക്ഖവേ, ദേവാനം വീസതി കപ്പസഹസ്സാനി ആയുപ്പമാണ’’ന്തി (അ. നി. ൩.൧൧൭) –

ആദിനാ അരൂപാവചരാനംയേവ ആയുപ്പമാണം വുത്തം. ഇധ പന രൂപാവചരാനമേവ ആയുപ്പമാണം ദസ്സിതം. വിഭങ്ഗപാളിയം (വിഭ. ൧൦൨൨) പന ‘‘മനുസ്സാനം കിത്തകം ആയുപ്പമാണം, വസ്സസതം അപ്പം വാ ഭിയ്യോ’’തിആദിനാ ദേവമനുസ്സാനഞ്ചേവ രൂപാരൂപാവചരസത്താനഞ്ച ആയുപ്പമാണം ദസ്സിതം.

തത്ഥ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന മനുസ്സാനം ദേവാനഞ്ച ആയും പരിച്ഛിന്ദമാനേന ചതൂസു അപായേസു ഭുമ്മദേവേസു ച ആയു ന പരിച്ഛിന്നം. തം കസ്മാതി? നിരയേ താവ കമ്മമേവ പമാണം. യാവ കമ്മം ന ഖീയതി, താവ പച്ചന്തി. തഥാ സേസഅപായേസു. ഭുമ്മദേവാനമ്പി കമ്മമേവ പമാണം. തത്ഥ നിബ്ബത്താ ഹി കേചി സത്താഹമത്തം തിട്ഠന്തി, കേചി അഡ്ഢമാസം, കപ്പം തിട്ഠമാനാപി അത്ഥിയേവ. തത്ഥ മനുസ്സേസു ഗിഹിഭാവേ ഠിതായേവ സോതാപന്നാപി ഹോന്തി, സകദാഗാമിഫലം അനാഗാമിഫലം അരഹത്തമ്പി പാപുണന്തി, തേസു സോതാപന്നാദയോ യാവജീവം തിട്ഠന്തി, ഖീണാസവാ പന പരിനിബ്ബായന്തി വാ പബ്ബജന്തി വാ. കസ്മാ? അരഹത്തം നാമ സേട്ഠഗുണം, ഗിഹിലിങ്ഗം ഹീനം, തം ഹീനതായ ഉത്തമം ഗുണം ധാരേതും ന സക്കോതി, തസ്മാ തേ പരിനിബ്ബാതുകാമാ വാ ഹോന്തി പബ്ബജിതുകാമാ വാ. ഭുമ്മദേവാ പന അരഹത്തം പത്താപി യാവജീവം തിട്ഠന്തി, ഛസു കാമാവചരേസു ദേവേസു സോതാപന്നസകദാഗാമിനോ യാവജീവം തിട്ഠന്തി, അനാഗാമിനാ രൂപഭവം ഗന്തും വട്ടതി ഖീണാസവേന പരിനിബ്ബാതും. കസ്മാ? നിലീയനോകാസസ്സ അഭാവാ. രൂപാവചരാരൂപാവചരേസു സബ്ബേപി യാവജീവം തിട്ഠന്തി, തത്ഥ രൂപാവചരേ നിബ്ബത്താ സോതാപന്നസകദാഗാമിനോ ന പുന ഇധാഗച്ഛന്തി, തത്ഥേവ പരിനിബ്ബായന്തി. ഏതേ ഹി ഝാനഅനാഗാമിനോ നാമ.

അട്ഠസമാപത്തിലാഭീനം പന കിം നിയമേതി? പഗുണജ്ഝാനം. യദേവസ്സ പഗുണം ഹോതി, തേന ഉപപജ്ജതി. സബ്ബേസു പഗുണേസു കിം നിയമേതി? നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തി. ഏകംസേനേവ ഹി സോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനേ ഉപപജ്ജതി. നവസു ബ്രഹ്മലോകേസു നിബ്ബത്തഅരിയസാവകാനം തത്രൂപപത്തിപി ഉപരൂപപത്തിപി, ന ഹേട്ഠൂപപത്തി. പുഥുജ്ജനാനം പന തത്രൂപപത്തിപി ഹോതി, ഉപരൂപപത്തിപി, ഹേട്ഠൂപപത്തിപി. പഞ്ചസു സുദ്ധാവാസേസു ചതൂസു ച അരൂപേസു അരിയസാവകാനം തത്രൂപപത്തിപി ഹോതി ഉപരൂപപത്തിപി. പഠമജ്ഝാനഭൂമിയം നിബ്ബത്തോ അനാഗാമീ നവ ബ്രഹ്മലോകേ സോധേത്വാ മത്ഥകേ ഠിതോ പരിനിബ്ബാതി. വേഹപ്ഫലം, അകനിട്ഠം, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനന്തി ഇമേ തയോ ദേവലോകാ സേട്ഠഭവാ നാമ. ഇമേസു തീസു ഠാനേസു നിബ്ബത്തഅനാഗാമിനോ നേവ ഉദ്ധം ഗച്ഛന്തി, ന അധോ, തത്ഥ തത്ഥേവ പരിനിബ്ബായന്തീതി ഇദം പകിണ്ണകം വേദിതബ്ബം.

പഠമനാനാകരണസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.