൧൦. ചൂളനികാസുത്തവണ്ണനാ

൮൧. ദസമേ അരുണവതിസുത്തന്തഅട്ഠുപ്പത്തിയന്തി ‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, രാജാ അഹോസി അരുണവാ നാമ. രഞ്ഞോ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, അരുണവതോ അരുണവതീ നാമ രാജധാനീ അഹോസി. അരുണവതിം ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, രാജധാനിം സിഖീ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഉപനിസ്സായ വിഹാസി. സിഖിസ്സ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ അഭിഭൂസമ്ഭവം നാമ സാവകയുഗം അഹോസി അഗ്ഗം ഭദ്ദയുഗം. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സിഖീ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ അഭിഭും ഭിക്ഖും ആമന്തേസീ’’തിആദിനാ ബ്രഹ്മസംയുത്തേ (സം. നി. ൧.൧൮൫) ആഗതസ്സ അരുണവതിസുത്തന്തസ്സ അട്ഠുപ്പത്തിയം. അതിപ്പഗോതി അതിവിയ പഗോ, അതിവിയ പാതോതി അത്ഥോ, ന താവ കുലേസു ഭത്തം നിട്ഠാതീതി വുത്തം ഹോതി.

ഉജ്ഝായന്തീതി അവഝായന്തി, ഹേട്ഠാ കത്വാ ചിന്തേന്തി, ലാമകതോ ചിന്തേന്തി. അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവികുബ്ബനം കത്വാതി ‘‘പകതിവണ്ണം വിജഹിത്വാ നാഗവണ്ണം വാ ദസ്സേതി, സുപണ്ണവണ്ണം വാ ദസ്സേതീ’’തിആദിനാ (പടി. മ. ൩.൧൩) നയേന ആഗതം അനേകപ്പകാരം ഇദ്ധിവികുബ്ബനം കത്വാ. സഹസ്സിലോകധാതുന്തി ചക്കവാളസഹസ്സം. ഗാഥാദ്വയം അഭാസീതി ഥേരോ കിര ‘‘കഥം ദേസിതാ ഖോ ധമ്മദേസനാ സബ്ബേസം പിയാ മനാപാ’’തി ചിന്തേത്വാ ‘‘സബ്ബേപി പാസണ്ഡാ സബ്ബേ ദേവമനുസ്സാ അത്തനോ അത്തനോ സമയേ പുരിസകാരം വണ്ണയന്തി, വീരിയസ്സ അവണ്ണവാദീ നാമ നത്ഥി, വീരിയപ്പടിസംയുത്തം കത്വാ ദേസേസ്സാമി. ഏവമസ്സ ധമ്മദേസനാ സബ്ബേസം പിയാ ഭവിസ്സതി മനാപാ’’തി ഞത്വാ തീസു പിടകേസു വിചിനിത്വാ ‘‘ആരമ്ഭഥ നിക്കമഥാ’’തി (സം. നി. ൧.൧൮൬) ഇദം ഗാഥാദ്വയം അഭാസി.

കിം ആലോകോ അയന്തി കസ്സ നു ഖോ അയം ആലോകോതി. വിചിനന്താനന്തി ചിന്തേന്താനം. സബ്ബേതി ലോകധാതുയം സബ്ബേ ദേവാ ച മനുസ്സാ ച. ഓസടായ പരിസായാതി ധമ്മസ്സവനത്ഥം സമോസടായ പരിമിതപരിച്ഛിന്നായ പരിസായ. അത്ഥോപി നേസം പാകടോ അഹോസീതി ന കേവലം തേ സദ്ദമേവ അസ്സോസും, അഥ ഖോ അത്ഥോപി തേസം പകതിസവനൂപചാരേ വിയ പാകടോ അഹോസി. തേന സഹസ്സം ലോകധാതും വിഞ്ഞാപേതീതി അധിപ്പായോ.

പരിഹരന്തീതി സിനേരും ദക്ഖിണതോ കത്വാ പരിവത്തേന്തി. വിരോചമാനാതി അത്തനോ ജുതിയാ ദിബ്ബമാനാ, സോഭമാനാ വാ. താവ സഹസ്സധാ ലോകോതി യത്തകോ ചന്ദിമസൂരിയേഹി ഓഭാസിയമാനോ ലോകധാതുസങ്ഖാതോ ഏകേകോ ലോകോ, തത്തകേന പമാണേന സഹസ്സധാ ലോകോ, ഇമിനാ ചക്കവാളേന സദ്ധിം ചക്കവാളസഹസ്സന്തി അത്ഥോ. കസ്മാ പനേസാ ആനീതാതി ഏസാ ചൂളനികാ ലോകധാതു കസ്മാ ഭഗവതാ ആനീതാ, ദേസിതാതി അത്ഥോ. മജ്ഝിമികായ ലോകധാതുയാ പരിച്ഛേദദസ്സനത്ഥന്തി ദ്വിസഹസ്സിലോകധാതുയാ പരിമാണദസ്സനത്ഥം.

സഹസ്സിലോകധാതുയാ സഹസ്സീ ദ്വിസഹസ്സിലോകധാതു, സാ ചക്കവാളഗണനായ ദസസതസഹസ്സചക്കവാളപരിമാണാ. തേനാഹ ‘‘സഹസ്സചക്കവാളാനി സഹസ്സഭാഗേന ഗണേത്വാ’’തിആദി. കമ്പനദേവതൂപസങ്കമനാദിനാ ജാതചക്കവാളേന സഹ യോഗക്ഖേമം ഠാനം ജാതിക്ഖേത്തം. തത്തകായ ഏവ ജാതിക്ഖേത്തഭാവോ ധമ്മതാവസേനേവ വേദിതബ്ബോ, ‘‘പരിഗ്ഗഹവസേനാ’’തി കേചി. സബ്ബേസമ്പി ബുദ്ധാനം ഏവം ജാതിക്ഖേത്തം തന്നിവാസീനംയേവ ച ദേവതാനം ധമ്മാഭിസമയോതി വദന്തി. പടിസന്ധിഗ്ഗഹണാദീനം സത്തന്നംയേവ ഗഹണം നിദസ്സനമത്തം മഹാഭിനീഹാരാദികാലേപി തസ്സ പകമ്പനസ്സ ലബ്ഭനതോ.

സഹസ്സം സഹസ്സധാ കത്വാ ഗണിതം മജ്ഝിമികന്തിആദിനാ മജ്ഝിമികായ ലോകധാതുയാ സഹസ്സം തിസഹസ്സിലോകധാതു, സായേവ ച മഹാസഹസ്സിലോകധാതൂതി ദസ്സേതി. സരസേനേവ ആണാപവത്തനം ആണാക്ഖേത്തം, യം ഏകജ്ഝം സംവട്ടതി വിവട്ടതി ച. ആണാ ഫരതീതി തന്നിവാസിദേവതാനം സിരസാ സമ്പടിച്ഛനേന വത്തതി, തഞ്ച ഖോ കേവലം ബുദ്ധാനുഭാവേനേവ, അധിപ്പായവസേന ച പന ‘‘യാവതാ പന ആകങ്ഖേയ്യാ’’തി (അ. നി. ൩.൮൧) വചനതോ ബുദ്ധാനം അവിസയോ നാമ നത്ഥി, വിസയക്ഖേത്തസ്സ പമാണപരിച്ഛേദോ നാമ നത്ഥി. വിസമോതി സൂരിയുഗ്ഗമനാദീനം വിസമഭാവതോ വിസമോ. തേനേവാഹ ‘‘ഏകസ്മിം ഠാനേ സൂരിയോ ഉഗ്ഗതോ ഹോതീ’’തിആദി. സേസമേത്ഥ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ചൂളനികാസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ആനന്ദവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.