(൯) ൪. സമണവഗ്ഗോ

൧-൫. സമണസുത്താദിവണ്ണനാ

൮൨-൮൬. ചതുത്ഥസ്സ പഠമേ സമ്മാ ആദാനം ഗഹണം സമാദാനന്തി ആഹ ‘‘സമാദാനം വുച്ചതി ഗഹണ’’ന്തി. അധികം വിസിട്ഠം സീലന്തി അധിസീലം. ലോകിയസീലസ്സ അധിസീലഭാവോ പരിയായേനാതി നിപ്പരിയായമേവ തം ദസ്സേതും ‘‘അപിച സബ്ബമ്പി ലോകിയസീല’’ന്തിആദി വുത്തം. സിക്ഖിതബ്ബതോതി ആസേവിതബ്ബതോ. പഞ്ചപി ദസപി വാ സീലാനി സീലം നാമ, പാതിമോക്ഖസംവരോ അധിസീലം നാമ അനവസേസകായികചേതസികസംവരഭാവതോ മഗ്ഗസീലസ്സ പദട്ഠാനഭാവതോ ച. അട്ഠ സമാപത്തിയോ ചിത്തം, വിപസ്സനാപാദകജ്ഝാനം അധിചിത്തം മഗ്ഗസമാധിസ്സ അധിട്ഠാനഭാവതോ. കമ്മസ്സകതഞാണം പഞ്ഞാ, വിപസ്സനാ അധിപഞ്ഞാ മഗ്ഗപഞ്ഞായ അധിട്ഠാനഭാവതോ. അപിച നിബ്ബാനം പത്ഥയന്തേന സമാദിന്നം പഞ്ചസീലം ദസസീലമ്പി അധിസീലമേവ നിബ്ബാനാധിഗമസ്സ പച്ചയഭാവതോ. നിബ്ബാനം പത്ഥയന്തേന സമാപന്നാ അട്ഠ സമാപത്തിയോപി അധിചിത്തമേവ.

‘‘കല്യാണകാരീ കല്യാണം, പാപകാരീ ച പാപകം;

അനുഭോതി ദ്വയമേതം, അനുബന്ധഞ്ഹി കാരണ’’ന്തി. –

ഏവം അതീതേ അനാഗതേ ച വട്ടമൂലകദുക്ഖസല്ലക്ഖണവസേന സംവേഗവത്ഥുതായ വിമുത്തിആകങ്ഖായ പച്ചയഭൂതാ കമ്മസ്സകതപഞ്ഞാപി അധിപഞ്ഞാതി വദന്തി. ദുതിയതതിയചതുത്ഥപഞ്ചമാനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

സമണസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. പഠമസിക്ഖാസുത്തവണ്ണനാ

൮൭. ഛട്ഠേ സമത്തകാരീതി അനൂനേന പരിപൂരേന ആകാരേന സമന്നാഗതോ. സിക്ഖാപദാനം ഖുദ്ദാനുഖുദ്ദകത്തം അപേക്ഖാസിദ്ധന്തി ആഹ ‘‘തത്രാപി സങ്ഘാദിസേസം ഖുദ്ദക’’ന്തിആദി. അങ്ഗുത്തരമഹാനികായവളഞ്ജനകആചരിയാതി അങ്ഗുത്തരനികായം പരിഹരന്താ ആചരിയാ, അങ്ഗുത്തരഭാണകാതി വുത്തം ഹോതി. ലോകവജ്ജം നാപജ്ജതി ലോകവജ്ജസിക്ഖാപദാനം വീതിക്കമസാധകസ്സ കിലേസഗഹനസ്സ സബ്ബസോ പഹീനത്താ. പണ്ണത്തിവജ്ജമേവ ആപജ്ജതി പണ്ണത്തിവീതിക്കമം വാ അജാനതോപി ആപത്തിസമ്ഭവതോ. ചിത്തേന ആപജ്ജന്തോ രൂപിയപ്പടിഗ്ഗഹണം ആപജ്ജതീതി ഉപനിക്ഖിത്തസാദിയേന ആപജ്ജതി.

ബ്രഹ്മചരിയസ്സ ആദിഭൂതാനി ആദിബ്രഹ്മചരിയാനി, താനി ഏവ ആദിബ്രഹ്മചരിയകാനി യഥാ ‘‘വിനയോ ഏവ വേനയികോ’’തി ആഹ ‘‘മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയസ്സാ’’തിആദി. ചത്താരി മഹാസീലസിക്ഖാപദാനീതി ചത്താരി പാരാജികാനി സന്ധായ വദതി. പടിപക്ഖധമ്മാനം അനവസേസതോ സവനതോ പഗ്ഘരണതോ സോതോ, അരിയമഗ്ഗോതി ആഹ ‘‘സോതസങ്ഖാതേന മഗ്ഗേനാ’’തി. വിനിപാതേതി വിരൂപം സദുക്ഖം സഉപായാസം നിപാതേതീതി വിനിപാതോ, അപായദുക്ഖേ ഖിപനകോ. ധമ്മോതി സഭാവോ. നാസ്സ വിനിപാതോ ധമ്മോതി അവിനിപാതധമ്മോ, ന അത്താനം അപായേസു വിനിപാതനസഭാവോതി വുത്തം ഹോതി. കസ്മാ? യേ ധമ്മാ അപായഗമനീയാ, തേസം പഹീനത്താ. തേനാഹ ‘‘അവിനിപാതധമ്മോതി ചതൂസു അപായേസു അപതനസഭാവോ’’തി. തത്ഥ അപതനസഭാവോതി അനുപ്പജ്ജനസഭാവോ. സോതാപത്തിമഗ്ഗനിയാമേന നിയതോതി ഉപരിമഗ്ഗാധിഗമസ്സ അവസ്സംഭാവീഭാവതോ നിയതോ. തേനേവാഹ ‘‘സമ്ബോധിപരായണോ’’തി. ഹേട്ഠിമന്തതോ സത്തമഭവതോ ഉപരി അനുപ്പജ്ജനധമ്മതായ വാ നിയതോ. സമ്ബുജ്ഝതീതി സമ്ബോധി, അരിയമഗ്ഗോ. സോ പന പഠമമഗ്ഗസ്സ അധിഗതത്താ അവസിട്ഠോ ച അധിഗന്തബ്ബഭാവേന ഇച്ഛിതബ്ബോതി ഉപരിമഗ്ഗത്തയസങ്ഖാതാ സമ്ബോധി പരം അയനം പരാ ഗതി അസ്സാതി സമ്ബോധിപരായണോ. തേനാഹ ‘‘ഉപരിമഗ്ഗത്തയസമ്ബോധിപരായണോ’’തി.

തനുഭാവാതി പരിയുട്ഠാനമന്ദതായ ച കദാചി കരഹചി ഉപ്പത്തിയാ ച തനുഭാവേന. തനുത്തഞ്ഹി ദ്വീഹി കാരണേഹി വേദിതബ്ബം അധിച്ചുപ്പത്തിയാ ച പരിയുട്ഠാനമന്ദതായ ച. സകദാഗാമിസ്സ ഹി വട്ടാനുസാരിമഹാജനസ്സ വിയ കിലേസാ അഭിണ്ഹം ന ഉപ്പജ്ജന്തി, കദാചി കരഹചി ഉപ്പജ്ജന്തി വിരളാകാരാ ഹുത്വാ വിരളവാപിതേ ഖേത്തേ അങ്കുരാ വിയ. ഉപ്പജ്ജമാനാപി ച വട്ടാനുസാരിമഹാജനസ്സേവ മദ്ദന്താ ഫരന്താ ഛാദേന്താ അന്ധകാരം കരോന്താ ന ഉപ്പജ്ജന്തി, മന്ദമന്ദാ ഉപ്പജ്ജന്തി തനുകാകാരാ ഹുത്വാ അബ്ഭപടലമിവ മക്ഖികാപത്തമിവ ച. തത്ഥ കേചി ഥേരാ ഭണന്തി ‘‘സകദാഗാമിസ്സ കിലേസാ കിഞ്ചാപി ചിരേന ഉപ്പജ്ജന്തി, ബഹലാവ ഉപ്പജ്ജന്തി. തഥാ ഹിസ്സ പുത്താ ച ധീതരോ ച ദിസ്സന്തീ’’തി. ഏതം പന അപ്പമാണം. പുത്തധീതരോ ഹി അങ്ഗപച്ചങ്ഗപരാമസനമത്തേനപി ഹോന്തീതി. ദ്വീഹിയേവ കാരണേഹിസ്സ കിലേസാനം തനുത്തം വേദിതബ്ബം അധിച്ചുപ്പത്തിയാ ച പരിയുട്ഠാനമന്ദതായ ചാതി.

ഹേട്ഠാഭാഗിയാനന്തി ഏത്ഥ ഹേട്ഠാതി മഹഗ്ഗതഭൂമിതോ ഹേട്ഠാ, കാമഭൂമിയന്തി അത്ഥോ. തേസം പച്ചയഭാവേന ഹേട്ഠാഭാഗസ്സ ഹിതാതി ഹേട്ഠാഭാഗിയാ, തേസം ഹേട്ഠാഭാഗിയാനം, ഹേട്ഠാഭാഗസ്സ കാമഭവസ്സ പച്ചയഭാവേന ഗഹിതാനന്തി അത്ഥോ. സംയോജേന്തി ബന്ധന്തി ഖന്ധഗതിഭവാദീഹി ഖന്ധഗതിഭവാദയോ, കമ്മം വാ ഫലേനാതി സംയോജനാനീതി ആഹ ‘‘സംയോജനാനന്തി ബന്ധനാന’’ന്തി. അസമുച്ഛിന്നരാഗാദികസ്സ ഹി ഏതരഹി ഖന്ധാദീനം ആയതിം ഖന്ധാദീഹി സമ്ബന്ധോ, സമുച്ഛിന്നരാഗാദികസ്സ പന തം നത്ഥി, കതാനമ്പി കമ്മാനം അസമത്ഥഭാവാപത്തിതോ രാഗാദീനം അന്വയതോ ബ്യതിരേകതോ ച സംയോജനട്ഠോ സിദ്ധോ. പരിക്ഖയേനാതി സമുച്ഛേദേന.

ഓപപാതികോതി ഉപപാതികയോനികോ ഉപപതനേ സാധുകാരീ. സേസയോനിപടിക്ഖേപവചനമേതം. തേന ഗബ്ഭവാസദുക്ഖാഭാവമാഹ. തത്ഥ പരിനിബ്ബായീതി ഇമിനാ സേസദുക്ഖാഭാവം. തത്ഥ പരിനിബ്ബായിതാ ചസ്സ കാമലോകേ ഖന്ധബീജസ്സ അപുനാഗമനവസേനേവാതി ദസ്സേതും ‘‘അനാവത്തിധമ്മോ’’തി വുത്തം. ഉപരിയേവാതി ബ്രഹ്മലോകേയേവ. അനാവത്തിധമ്മോതി തതോ ബ്രഹ്മലോകാ പുനപ്പുനം പടിസന്ധിവസേന ന ആവത്തനധമ്മോ. തേനാഹ ‘‘യോനിഗതിവസേന അനാഗമനധമ്മോ’’തി.

പദേസം പദേസകാരീ ആരാധേതീതി സീലക്ഖന്ധാദീനം പാരിപൂരിയാ ഏകദേസഭൂതം ഹേട്ഠിമമഗ്ഗത്തയം പദേസോ, തം കരോന്തോ പദേസം ഏകദേസഭൂതം ഹേട്ഠിമം ഫലത്തയമേവ ആരാധേതി, നിപ്ഫാദേതീതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘പദേസകാരീ പുഗ്ഗലോ നാമ സോതാപന്നോ’’തിആദി. പരിപൂരം പരിപൂരകാരീതി സീലക്ഖന്ധാദീഹി സദ്ധിന്ദ്രിയാദീഹി ച പരിതോ പൂരണേന പരിപൂരസങ്ഖാതം അരഹത്തമഗ്ഗം കരോന്തോ നിബ്ബത്തേന്തോ പരിപൂരം അരഹത്തഫലം ആരാധേതി, നിപ്ഫാദേതീതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘പരിപൂരകാരീ നാമ അരഹാ’’തിആദി.

പഠമസിക്ഖാസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭-൧൦. ദുതിയസിക്ഖാസുത്താദിവണ്ണനാ

൮൮-൯൧. സത്തമേ കുലാ കുലം ഗമനകോതി കുലതോ കുലം ഗച്ഛന്തോ. ദ്വേ വാ തയോ വാ ഭവേതി ദേവമനുസ്സവസേന ദ്വേ വാ തയോ വാ ഭവേ. മിസ്സകഭവവസേന ഹേതം വുത്തം. ദേസനാമത്തമേവ ചേതം ‘‘ദ്വേ വാ തീണി വാ’’തി. യാവ ഛട്ഠഭവാ സംസരന്തോപി കോലംകോലോവ ഹോതി. തേനേവാഹ ‘‘അയഞ്ഹി ദ്വേ വാ ഭവേ…പേ… ഏവമേത്ഥ വികപ്പോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി. ഉളാരകുലവചനോ വാ ഏത്ഥ കുലസദ്ദോ, കുലതോ കുലം ഗച്ഛതീതി കോലംകോലോ. സോതാപത്തിഫലസച്ഛികിരിയതോ പട്ഠായ ഹി നീചകുലേ ഉപ്പത്തി നാമ നത്ഥി, മഹാഭോഗകുലേസു ഏവ നിബ്ബത്തതീതി അത്ഥോ. കേവലോ ഹി കുലസദ്ദോ മഹാകുലമേവ വദതി ‘‘കുലപുത്തോ’’തിആദീസു വിയ. ഏകബീജീതി ഏത്ഥ ഖന്ധബീജം നാമ കഥിതം, ഖന്ധബീജന്തി ച പടിസന്ധിവിഞ്ഞാണം വുച്ചതി. യസ്സ ഹി സോതാപന്നസ്സ ഏകം ഖന്ധബീജം അത്ഥി, ഏകം ഭവഗ്ഗഹണം, സോ ഏകബീജീ നാമ. തേനാഹ ‘‘ഏകസ്സേവ ഭവസ്സ ബീജം ഏതസ്സ അത്ഥീതി ഏകബീജീ’’തി. ‘‘മാനുസകം ഭവ’’ന്തി ഇദം പനേത്ഥ ദേസനാമത്തമേവ, ‘‘ദേവഭവം നിബ്ബത്തേതീ’’തിപി പന വത്തും വട്ടതിയേവ.

ഉദ്ധംവാഹിഭാവേന ഉദ്ധമസ്സ തണ്ഹാസോതം വട്ടസോതം വാതി ഉദ്ധംസോതോ, ഉദ്ധം വാ ഗന്ത്വാ പടിലഭിതബ്ബതോ ഉദ്ധമസ്സ മഗ്ഗസോതന്തി ഉദ്ധംസോതോ. പടിസന്ധിവസേന അകനിട്ഠഭവം ഗച്ഛതീതി അകനിട്ഠഗാമീ. യത്ഥ കത്ഥചീതി അവിഹാദീസു യത്ഥ കത്ഥചി. സപ്പയോഗേനാതി വിപസ്സനാഞാണാഭിസങ്ഖാരസങ്ഖാതേന പയോഗേന സഹ, മഹതാ വിപസ്സനാപയോഗേനാതി അത്ഥോ. ഉപഹച്ചാതി ഏതസ്സ ഉപഗന്ത്വാതി അത്ഥോ. തേന വേമജ്ഝാതിക്കമോ കാലകിരിയാപഗമനഞ്ച സങ്ഗഹിതം ഹോതി, തസ്മാ ആയുവേമജ്ഝം അതിക്കമിത്വാ പരിനിബ്ബായന്തോ ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായീ നാമ ഹോതീതി ആഹ ‘‘യോ പന കപ്പസഹസ്സായുകേസു അവിഹേസൂ’’തിആദി. സോ തിവിധോ ഹോതീതി ഞാണസ്സ തിക്ഖമജ്ഝമുദുഭാവേന തിവിധോ ഹോതി. തേനാഹ ‘‘കപ്പസഹസ്സായുകേസൂ’’തിആദി.

സദ്ധാധുരേന അഭിനിവിസിത്വാതി ‘‘സചേ സദ്ധായ സക്കാ നിബ്ബത്തേതും, നിബ്ബത്തേസ്സാമി ലോകുത്തരമഗ്ഗ’’ന്തി ഏവം സദ്ധാധുരവസേന അഭിനിവിസിത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ. പഞ്ഞാധുരേന അഭിനിവിട്ഠോതി ‘‘സചേ പഞ്ഞായ സക്കാ, നിബ്ബത്തേസ്സാമി ലോകുത്തരമഗ്ഗ’’ന്തി ഏവം പഞ്ഞാധുരം കത്വാ അഭിനിവിട്ഠോ. യഥാവുത്തമേവ അട്ഠവിധത്തം കോലംകോലസത്തക്ഖത്തുപരമേസു അതിദിസന്തോ ‘‘തഥാ കോലംകോലാ സത്തക്ഖത്തുപരമാ ചാ’’തി ആഹ. വുത്തനയേനേവ അട്ഠ കോലംകോലാ, അട്ഠ സത്തക്ഖത്തുപരമാതി വുത്തം ഹോതി.

തത്ഥ സത്തക്ഖത്തും പരമാ ഭവൂപപത്തി അത്തഭാവഗ്ഗഹണം അസ്സ, തതോ പരം അട്ഠമം ഭവം നാദിയതീതി സത്തക്ഖത്തുപരമോ. ഭഗവതാ ഗഹിതനാമവസേനേവ ചേതാനി അരിയായ ജാതിയാ ജാതാനം തേസം നാമാനി ജാതാനി കുമാരാനം മാതാപിതൂഹി ഗഹിതനാമാനി വിയ. ഏത്തകഞ്ഹി ഠാനം ഗതോ ഏകബീജീ നാമ ഹോതി, ഏത്തകം കോലംകോലോ, ഏത്തകം സത്തക്ഖത്തുപരമോതി ഭഗവതാ ഏതേസം നാമം ഗഹിതം. നിയമതോ പന അയം ഏകബീജീ, അയം കോലംകോലോ, അയം സത്തക്ഖത്തുപരമോതി നത്ഥി. കോ പന നേസം ഏതം പഭേദം നിയമേതീതി? കേചി താവ ഥേരാ ‘‘പുബ്ബഹേതു നിയമേതീ’’തി വദന്തി, കേചി പഠമമഗ്ഗോ, കേചി ഉപരി തയോ മഗ്ഗാ, കേചി തിണ്ണം മഗ്ഗാനം വിപസ്സനാതി.

തത്ഥ ‘‘പുബ്ബഹേതു നിയമേതീ’’തി വാദേ പഠമമഗ്ഗസ്സ ഉപനിസ്സയോ കതോ നാമ ഹോതി, ‘‘ഉപരി തയോ മഗ്ഗാ നിരുപനിസ്സയാ ഉപ്പന്നാ’’തി വചനം ആപജ്ജതി. ‘‘പഠമമഗ്ഗോ നിയമേഹീ’’തി വാദേ ഉപരി തിണ്ണം മഗ്ഗാനം നിരത്ഥകതാ ആപജ്ജതി. ‘‘ഉപരി തയോ മഗ്ഗാ നിയമേന്തീ’’തി വാദേ പഠമമഗ്ഗേ അനുപ്പന്നേയേവ ഉപരി തയോ മഗ്ഗാ ഉപ്പന്നാതി ആപജ്ജതീതി. ‘‘തിണ്ണം മഗ്ഗാനം വിപസ്സനാ നിയമേതീ’’തി വാദോ പന യുജ്ജതി. സചേ ഹി ഉപരി തിണ്ണം മഗ്ഗാനം വിപസ്സനാ ബലവതീ ഹോതി, ഏകബീജീ നാമ ഹോതി, തതോ മന്ദതരായ കോലംകോലോ, തതോ മന്ദതരായ സത്തക്ഖത്തുപരമോതി.

ഏകച്ചോ ഹി സോതാപന്നോ വട്ടജ്ഝാസയോ ഹോതി വട്ടാഭിരതോ, പുനപ്പുനം വട്ടസ്മിംയേവ ചരതി സന്ദിസ്സതി. അനാഥപിണ്ഡികോ സേട്ഠി, വിസാഖാ ഉപാസികാ, ചൂളരഥമഹാരഥാ ദേവപുത്താ, അനേകവണ്ണോ ദേവപുത്തോ, സക്കോ ദേവരാജാ, നാഗദത്തോ ദേവപുത്തോതി ഇമേ ഹി ഏത്തകാ ജനാ വട്ടജ്ഝാസയാ വട്ടാഭിരതാ ആദിതോ പട്ഠായ ഛ ദേവലോകേ സോധേത്വാ അകനിട്ഠേ ഠത്വാ പരിനിബ്ബായിസ്സന്തി, ഇമേ ഇധ ന ഗഹിതാ. ന കേവലഞ്ചിമേവ, യോപി മനുസ്സേസുയേവ സത്തക്ഖത്തും സംസരിത്വാ അരഹത്തം പാപുണാതി, യോപി ദേവലോകേ നിബ്ബത്തോ ദേവേസുയേവ സത്തക്ഖത്തും അപരാപരം സംസരിത്വാ അരഹത്തം പാപുണാതി. ഇമേപി ഇധ ന ഗഹിതാ, കാലേന ദേവേ, കാലേന മനുസ്സേ സംസരിത്വാ പന അരഹത്തം പാപുണന്തോവ ഇധ ഗഹിതോ, തസ്മാ ‘‘സത്തക്ഖത്തുപരമോ’’തി ഇദം ഇധട്ഠകവോകിണ്ണഭവൂപപത്തികസുക്ഖവിപസ്സകസ്സ നാമം കഥിതന്തി വേദിതബ്ബം.

‘‘സകിദേവ ഇമം ലോകം ആഗന്ത്വാ’’തി (പു. പ. ൩൪) വചനതോ പഞ്ചസു സകദാഗാമീസു ചത്താരോ വജ്ജേത്വാ ഏകോവ ഗഹിതോ. ഏകച്ചോ ഹി ഇധ സകദാഗാമിഫലം പത്വാ ഇധേവ പരിനിബ്ബായതി, ഏകച്ചോ ഇധ പത്വാ ദേവലോകേ പരിനിബ്ബായതി, ഏകച്ചോ ദേവലോകേ പത്വാ തത്ഥേവ പരിനിബ്ബായതി, ഏകച്ചോ ദേവലോകേ പത്വാ ഇധൂപപജ്ജിത്വാ പരിനിബ്ബായതി. ഇമേ ചത്താരോപി ഇധ ന ഗഹിതാ. യോ പന ഇധ പത്വാ ദേവലോകേ യാവതായുകം വസിത്വാ പുന ഇധൂപപജ്ജിത്വാ പരിനിബ്ബായിസ്സതി, അയം ഏകോവ ഇധ ഗഹിതോതി വേദിതബ്ബോ.

ഇദാനി തസ്സ പഭേദം ദസ്സേന്തോ ‘‘തീസു പന വിമോക്ഖേസൂ’’തിആദിമാഹ. ഇമസ്സ പന സകദാഗാമിനോ ഏകബീജിനാ സദ്ധിം കിം നാനാകരണന്തി? ഏകബീജിസ്സ ഏകാവ പടിസന്ധി, സകദാഗാമിസ്സ ദ്വേ പടിസന്ധിയോ, ഇദം തേസം നാനാകരണം. സുഞ്ഞതവിമോക്ഖേന വിമുത്തഖീണാസവോ പടിപദാവസേന ചതുബ്ബിധോ ഹോതി, തഥാ അനിമിത്തഅപ്പണിഹിതവിമോക്ഖേഹീതി ഏവം ദ്വാദസ അരഹന്താ ഹോന്തീതി ആഹ ‘‘യഥാ പന സകദാഗാമിനോ, തഥേവ അരഹന്തോ ദ്വാദസ വേദിതബ്ബാ’’തി. അട്ഠമനവമദസമാനി ഉത്താനത്ഥാനേവ.

ദുതിയസിക്ഖാസുത്താദിവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൧. സങ്കവാസുത്തവണ്ണനാ

൯൨. ഏകാദസമേ വിഹാരപടിബദ്ധനവകമ്മാദിഭാരം ഹരതി പവത്തേതീതി ഭാരഹാരോ. തേനേവാഹ ‘‘നവേ ആവാസേ സമുട്ഠാപേതി, പുരാണേ പടിജഗ്ഗതീ’’തി. സിക്ഖിതബ്ബതോ സിക്ഖാ, പജ്ജിതബ്ബതോ, പജ്ജന്തി ഏതേഹീതി വാ പദാനി, സിക്ഖായേവ പദാനി സിക്ഖാപദാനീതി ആഹ ‘‘സിക്ഖാസങ്ഖാതേഹി പദേഹീ’’തി. ദസ്സേതീതി പച്ചക്ഖതോ ദസ്സേതി, ഹത്ഥാമലകം വിയ പാകടേ വിഭൂതേ കത്വാ വിഭാവേതി. ഗണ്ഹാപേതീതി തേ ധമ്മേ മനസാ അനുപക്ഖിതേ ദിട്ഠിയാ സുപ്പടിവിദ്ധേ കാരേന്തോ ഉഗ്ഗണ്ഹാപേതി. സമുസ്സാഹേതീതി സമാധിമ്ഹി ഉസ്സാഹം ജനേതി. പടിലദ്ധഗുണേഹീതി തായ ദേസനായ തന്നിസ്സയപച്ചത്തപുരിസകാരേന ച തേസം പടിവിദ്ധഗുണേഹി. വോദാപേതീതി തേസം ചിത്തസന്താനം അസ്സദ്ധിയാദികിലേസമലാപഗമനേന പഭസ്സരം കരോതി. സണ്ഹം സണ്ഹം കഥേതീതി അതിവിയ സുഖുമം കത്വാ കഥേതി.

അച്ചയനം സാധുമരിയാദം മദ്ദിത്വാ വീതിക്കമനം അച്ചയോതി ആഹ ‘‘അപരാധോ’’തി. അച്ചേതി അതിക്കമതി ഏതേനാതി വാ അച്ചയോ, വീതിക്കമസ്സ പവത്തനകോ അകുസലധമ്മോ. സോ ഏവ അപരജ്ഝതി ഏതേനാതി അപരാധോ. സോ ഹി അപരജ്ഝന്തം പുരിസം അധിഭവിത്വാ പവത്തതി. തേനാഹ ‘‘അതിക്കമ്മ അധിഭവിത്വാ പവത്തോ’’തി. പടിഗ്ഗണ്ഹാതൂതി അധിവാസനവസേന സമ്പടിച്ഛതൂതി അത്ഥോതി ആഹ ‘‘ഖമതൂ’’തി. സദേവകേന ലോകേന നിസ്സരണന്തി അരണീയതോ അരിയോ, തഥാഗതോതി ആഹ ‘‘അരിയസ്സ വിനയേതി ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ’’തി. പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനം കരോന്തോതി കാമം ‘‘വുദ്ധി ഹേസാ’’തി ധമ്മാധിട്ഠാനവസേന വാക്യം ആരദ്ധം, തഥാപി ദേസനം പന പുഗ്ഗലാധിട്ഠാനം കരോന്തോ ‘‘സംവരം ആപജ്ജതീ’’തി ആഹാതി യോജനാ.

സങ്കവാസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സമണവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.