൧൬. ഏകധമ്മപാളി

(൧൬) ൨. ഏകധമ്മപാളി-ദുതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ

൨൯൮. മിച്ഛാ പസ്സതി തായ, സയം വാ മിച്ഛാ പസ്സതി, മിച്ഛാദസ്സനമേവ വാ തന്തി മിച്ഛാദിട്ഠി, യം കിഞ്ചി വിപരീതദസ്സനം. തേനാഹ – ‘‘ദ്വാസട്ഠിവിധായാ’’തിആദി. മിച്ഛാദിട്ഠി ഏതസ്സാതി മിച്ഛാദിട്ഠികോ. തസ്സ മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ.

൨൯൯. സമ്മാ പസ്സതി തായ, സയം വാ സമ്മാ പസ്സതി, സമ്മാദസ്സനമത്തമേവ വാ തന്തി സമ്മാദിട്ഠി. പഞ്ചവിധായാതി കമ്മസ്സകതാഝാനവിപസ്സനാമഗ്ഗഫലവസേന പഞ്ചവിധായ. തത്ഥ ഝാനചിത്തുപ്പാദപരിയാപന്നം ഞാണം ഝാനസമ്മാദിട്ഠി, വിപസ്സനാഞാണം വിപസ്സനാസമ്മാദിട്ഠി.

൩൦൨. പഞ്ചസു ഖന്ധേസു ‘‘നിച്ച’’ന്തിആദിനാ പവത്തോ അനുപായമനസികാരോ.

൩൦൩. ‘‘അനിച്ച’’ന്തിആദിനാ പവത്തോ ഉപായമനസികാരോ. യാവ നിയാമോക്കമനാതി യാവ മിച്ഛത്തനിയാമോക്കമനാ. മിച്ഛത്തനിയാമോക്കമനനയോ പന സാമഞ്ഞഫലസുത്തവണ്ണനായം തട്ടീകായ ച വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ.

൩൦൪. അയം തിവിധാ സഗ്ഗാവരണാ ചേവ ഹോതീതി കമ്മപഥപ്പത്തിയാ മഹാസാവജ്ജഭാവതോ വുത്തം. സഗ്ഗാവരണായ ഹോന്തിയാ മഗ്ഗവിബന്ധകഭാവേ വത്തബ്ബമേവ നത്ഥീതി വുത്തം – ‘‘മഗ്ഗാവരണാ ചാ’’തി. ‘‘സസ്സതോ ലോകോ’’തിആദികാ ദസവത്ഥുകാ അന്തഗ്ഗാഹികാ മിച്ഛാദിട്ഠി. മഗ്ഗാവരണാവ ഹോതി വിപരീതദസ്സനഭാവതോ, ന സഗ്ഗാവരണാ അകമ്മപഥപത്തിതോതി അധിപ്പായോ. ഇദം പന വിധാനം പടിക്ഖിപിത്വാതി വിപരീതദസ്സനഞ്ച ന മഗ്ഗാവരണഞ്ചാതി വിരുദ്ധമേതം ഉദ്ധമ്മഭാവതോ. തഥാ ഹി സതി അപ്പഹീനായ ഏവ സക്കായദിട്ഠിയാ മഗ്ഗാധിഗമേന ഭവിതബ്ബന്തി അധിപ്പായേന യഥാവുത്തവിധാനം പടിക്ഖിപിത്വാ. ‘‘ന സഗ്ഗാവരണാ’’തി സഗ്ഗൂപപത്തിയാ അവിബന്ധകത്തം വദന്തേഹി ദിട്ഠിയാ സഗ്ഗാവഹതാപി നാമ അനുഞ്ഞാതാ ഹോതീതി തം വാദം പടിക്ഖിപന്തേന ‘‘ദിട്ഠി നാമ സഗ്ഗം ഉപനേതും സമത്ഥാ നാമ നത്ഥീ’’തി വുത്തം. കസ്മാ? ഏകന്തഗരുതരസാവജ്ജഭാവതോ. തേനാഹ – ‘‘ഏകന്തം നിരയസ്മിംയേവ നിമുജ്ജാപേതീ’’തിആദി.

൩൦൫. വട്ടം വിദ്ധംസേതീതി മഗ്ഗസമ്മാദിട്ഠി കിലേസവട്ടം കമ്മവട്ടഞ്ച വിദ്ധംസേതി. വിപാകവട്ടം കാ നു വിദ്ധംസേതി നാമ. ഏവം പന അത്തനോ കാരണേന വിദ്ധസ്തഭവം ഫലസമ്മാദിട്ഠി പടിബാഹതീതി വുത്തം അവസരദാനതോ. ഇച്ചേതം കുസലന്തി അരഹത്തം പാപേതും സചേ സക്കോതി, ഏവമേതം വിപസ്സനായ പടിസന്ധിഅനാകഡ്ഢനം കുസലം അനവജ്ജം. സത്ത ഭവേ ദേതീതി സോതാപത്തിമഗ്ഗസ്സ പച്ചയഭൂതാ വിപസ്സനാസമ്മാദിട്ഠി തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സത്ത ഭവേ ദേതി. ഏവമയന്തി പഞ്ചവിധമ്പി സമ്മാദിട്ഠിം സന്ധായ വുത്തം. തേനാഹ – ‘‘ലോകിയലോകുത്തരാ സമ്മാദിട്ഠി കഥിതാ’’തി. ഇമസ്മിം പനത്ഥേതി ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകധമ്മമ്പി സമനുപസ്സാമീ’’തിആദിനാ വുത്തേ ഗതിമഗ്ഗസങ്ഖാതേ അത്ഥേ. ‘‘സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തീ’’തി വുത്തത്താ ‘‘ലോകികാ ഭവനിപ്ഫാദികാവ വേദിതബ്ബാ’’തി വുത്തം.

൩൦൬. യഥാദിട്ഠീതി അത്ഥബ്യാപനിച്ഛായം യഥാ-സദ്ദോ, തേന ഉത്തരപദത്ഥപ്പധാനോ സമാസോതി ആഹ – ‘‘യാ യാ ദിട്ഠീ’’തി. തസ്സാ തസ്സാ അനുരൂപന്തി തംതംദിട്ഠിഅനുരൂപന്തി അത്ഥോ. സമത്തന്തി അനവസേസം. തേനാഹ – ‘‘പരിപുണ്ണ’’ന്തി. സമാദിന്നന്തി ആദിമജ്ഝപരിയോസാനേസു സമം ഏകസദിസം കത്വാ ആദിന്നം ഗഹിതം അനിസ്സട്ഠം. തദേതന്തി യദേതം ‘‘യഞ്ചേവ കായകമ്മ’’ന്തിആദിനാ വുത്തം, തദേതം കായകമ്മം. യഥാദിട്ഠിയം ഠിതകായകമ്മന്തി യാ പന ദിട്ഠി ‘‘നത്ഥി തതോനിദാനം പാപ’’ന്തിആദിനാ പവത്താ, തസ്സം ദിട്ഠിയം ഠിതകസ്സ ഠിതമത്തസ്സ അനിസ്സട്ഠസ്സ തംദിട്ഠികസ്സ കായകമ്മം. ദിട്ഠിസഹജാതം കായകമ്മന്തി തസ്സ യഥാദിട്ഠികസ്സ പരേസം ഹത്ഥമുദ്ദാദിനാ വിഞ്ഞാപനകാലേ തായ ദിട്ഠിയാ സഹജാതം കായകമ്മം. ന ചേത്ഥ വചീകമ്മാസങ്കാ ഉപ്പാദേതബ്ബാ പാണഘാതാദീനംയേവ അധിപ്പേതത്താ. ദിട്ഠാനുലോമികം കായകമ്മന്തി യഥാ പരേസം പാകടം ഹോതി, ഏവം ദിട്ഠിയാ അനുലോമികം കത്വാ പവത്തിതം കായകമ്മം. തേനാഹ – ‘‘സമാദിന്നം ഗഹിതം പരാമട്ഠ’’ന്തി. തത്ഥാതിആദി സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ. ഏസേവ നയോതി ഇമിനാ യഥാവുത്തായ ദിട്ഠിയാ ഠിതവചീകമ്മം, ദിട്ഠിസഹജാതം വചീകമ്മം, ദിട്ഠാനുലോമികം വചീകമ്മന്തി തിവിധം ഹോതീതി ഏവമാദി അതിദിസതി. മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സാതി കമ്മപഥപ്പത്തായ മിച്ഛാദിട്ഠിയാ മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ. ‘‘യായ കായചി മിച്ഛാദിട്ഠിയാ മിച്ഛാദിട്ഠികസ്സ സതോ’’തി അപരേ.

ദിട്ഠിസഹജാതാതി യഥാവുത്തായ ദിട്ഠിയാ സഹജാതാ ചേതനാ. ഏസ നയോ സേസപദേസുപി. പത്ഥനാതി ‘‘ഇദം നാമ കരേയ്യ’’ന്തി തണ്ഹാപത്ഥനാ. ചേതനാപത്ഥനാനം വസേനാതി യഥാവുത്തദിട്ഠിഗതനിസ്സിതചേതസികനികാമനാനം വസേന. ചിത്തട്ഠപനാതി ചിത്തസ്സ പണിദഹനാ. ഫസ്സാദയോതി ചേതനാദിട്ഠിതണ്ഹാദിവിനിമുത്താ ഫസ്സാദിധമ്മാ. യസ്മാ ദിട്ഠി പാപികാ, തസ്മാ തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സബ്ബേ തേ ധമ്മാ അനിട്ഠായ…പേ… സംവത്തന്തീതി യോജനാ. പുരിമസ്സേവാതി തിത്തകപദസ്സേവ. തിത്തകം കടുകന്തി ച ഉഭയം ഇധ അനിട്ഠപരിയായം ദട്ഠബ്ബം ‘‘പച്ഛാ തേ കടുകം ഭവിസ്സതീ’’തിആദീസു വിയ.

അമ്ബോയന്തി അമ്ബോ അയം. തമേവ പൂജന്തി തമേവ പുബ്ബേ ലദ്ധപരിസിഞ്ചനദാനാദിപൂജം. നിവേസരേതി പവിസിംസു. അസാതസന്നിവാസേനാതി അമധുരനിമ്ബമൂലസംസഗ്ഗേന.

തം പന പടിക്ഖിപിത്വാ…പേ… വുത്തന്തി സബ്ബാപി മിച്ഛാദിട്ഠി ഏകന്തസാവജ്ജത്താ അനിട്ഠായ ദുക്ഖായ സംവത്തതീതി അധിപ്പായേന വുത്തം. അനന്തരസുത്തേതി ദസമസുത്തേ. യോജേത്വാ വേദിതബ്ബാനീതി നവമസുത്തേ വിയ യോജേത്വാ വേദിതബ്ബാനി. ചിത്തട്ഠപനാവ പത്ഥനാതി ഏത്ഥ പണിധി ചാതി വത്തബ്ബം.

ദുതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.