൨൩. തേവീസതിമോ പരിച്ഛേദോ

കിലേസപ്പഹാനകഥാ

൧൩൭൫. ഏതേസു യേന യേ ധമ്മാ, പഹാതബ്ബാ ഭവന്തി ഹി;

തേസം ദാനി കരിസ്സാമി, പകാസനമിതോ പരം.

ഇമേസു പന ചതൂസു മഗ്ഗഞാണേസു യേ ധമ്മാ യേന ഞാണേന പഹാതബ്ബാ, തേസം പഹാനമേവം വേദിതബ്ബം. ഏതാനി ഹി യഥായോഗം സംയോജനകിലേസമിച്ഛത്തലോകധമ്മമച്ഛരിയവിപല്ലാസഗന്ഥാഗതിആസവ- ഓഘയോഗനീവരണപരാമാസഉപാദാനാനുസയമലഅകുസലകമ്മപഥ- അകുസലചിത്തുപ്പാദസങ്ഖാതാനം പഹാനകരാനി.

തത്ഥ സംയോജനാനീതി ദസ സംയോജനാനി. സേയ്യഥിദം – രൂപരാഗാരൂപരാഗമാനഉദ്ധച്ചാവിജ്ജാതി ഇമേ പഞ്ച ഉദ്ധംഭാഗിയസംയോജനാനി നാമ. സക്കായദിട്ഠി വിചികിച്ഛാ സീലബ്ബതപരാമാസോ കാമരാഗോ പടിഘോതി ഇമേ പഞ്ച അധോഭാഗിയസംയോജനാനി നാമ.

കിലേസാതി ദസ കിലേസാ. സേയ്യഥിദം – ലോഭോ ദോസോ മോഹോ മാനോ ദിട്ഠി വിചികിച്ഛാ ഥിനം ഉദ്ധച്ചം അഹിരികം അനോത്തപ്പന്തി.

മിച്ഛത്താതി ദസ മിച്ഛത്താ. സേയ്യഥിദം – മിച്ഛാദിട്ഠി മിച്ഛാസങ്കപ്പോ മിച്ഛാവാചാ മിച്ഛാകമ്മന്തോ മിച്ഛാആജീവോ മിച്ഛാവായാമോ മിച്ഛാസതി മിച്ഛാസമാധി മിച്ഛാഞാണം മിച്ഛാവിമുത്തീതി.

ലോകധമ്മാതി അട്ഠ ലോകധമ്മാ ലാഭോ അലാഭോ യസോ അയസോ നിന്ദാ പസംസാ സുഖം ദുക്ഖന്തി. ഇധ പന കാരണൂപചാരേന ലാഭാദിവത്ഥുകസ്സ അനുനയസ്സ, അലാഭാദിവത്ഥുകസ്സ പടിഘസ്സ ചേതം ലോകധമ്മഗഹണേന ഗഹണം കതന്തി വേദിതബ്ബം.

മച്ഛരിയാനീതി പഞ്ച മച്ഛരിയാനി ആവാസമച്ഛരിയം കുലമച്ഛരിയം ലാഭമച്ഛരിയം ധമ്മമച്ഛരിയം വണ്ണമച്ഛരിയന്തി. ഇമാനി ആവാസാദീസു അഞ്ഞേസം സാധാരണഭാവം അസഹനാകാരേന പവത്താനി മച്ഛരിയാനി.

വിപല്ലാസാതി അനിച്ചദുക്ഖഅനത്തഅസുഭേസുയേവ വത്ഥൂസു ‘‘നിച്ചം സുഖം അത്താ സുഭ’’ന്തി ഏവം പവത്താ സഞ്ഞാവിപല്ലാസോ ചിത്തവിപല്ലാസോ ദിട്ഠിവിപല്ലാസോതി ഇമേ തയോ വിപല്ലാസാ.

ഗന്ഥാതി ചത്താരോ ഗന്ഥാ അഭിജ്ഝാകായഗന്ഥോ, ബ്യാപാദോ, സീലബ്ബതപരാമാസോ, ഇദംസച്ചാഭിനിവേസോ കായഗന്ഥോതി.

അഗതീതി ഛന്ദദോസമോഹഭയാനി. ആസവാതി ചത്താരോ ആസവാ – കാമരാഗഭവരാഗമിച്ഛാദിട്ഠിഅവിജ്ജാസവോതി. ഓഘയോഗാനീതിപി തേസമേവാധിവചനം. നീവരണാനീതി കാമച്ഛന്ദാദയോ. പരാമാസോതി മിച്ഛാദിട്ഠിയാ അധിവചനം.

ഉപാദാനാതി ചത്താരി ഉപാദാനാനി കാമുപാദാനാദീനീതി. അനുസയാതി സത്ത അനുസയാ കാമരാഗാനുസയോ പടിഘമാനദിട്ഠിവിചികിച്ഛാഭവരാഗാവിജ്ജാനുസയോതി. മലാതി തയോ മലാ – ലോഭോ ദോസോ മോഹോതി.

അകുസലകമ്മപഥാതി ദസ അകുസലകമ്മപഥാ. സേയ്യഥിദം – പാണാതിപാതോ അദിന്നാദാനം കാമേസുമിച്ഛാചാരോ മുസാവാദോ പിസുണവാചാ ഫരുസവാചാ സമ്ഫപ്പലാപോ അഭിജ്ഝാ ബ്യാപാദോ മിച്ഛാദിട്ഠീതി ദസ.

അകുസലചിത്തുപ്പാദാതി ലോഭമൂലാനി അട്ഠ, ദോസമൂലാനി ദ്വേ, മോഹമൂലാനി ദ്വേതി ഇമേ ദ്വാദസാതി.

ഏതേസം സംയോജനാദീനം ഏതാനി യഥാസമ്ഭവം പഹാനകരാനി. കഥം? സംയോജനേസു താവ സക്കായദിട്ഠിവിചികിച്ഛാസീലബ്ബതപരാമാസാ അപായഗമനീയാ കാമരാഗപടിഘാതി ഏതേ പഠമമഗ്ഗഞാണവജ്ഝാ, സേസാ കാമരാഗപടിഘാ ഓളാരികാ ദുതിയമഗ്ഗഞാണവജ്ഝാ, സുഖുമാ തതിയമഗ്ഗഞാണവജ്ഝാ, രൂപരാഗാദയോ പഞ്ചപി ചതുത്ഥമഗ്ഗഞാണവജ്ഝാ ഏവ.

കിലേസേസു ദിട്ഠിവിചികിച്ഛാ പഠമമഗ്ഗഞാണവജ്ഝാ, ദോസോ തതിയമഗ്ഗഞാണവജ്ഝോ, ലോഭമോഹമാനഥിനഉദ്ധച്ചഅഹിരികാനോത്തപ്പാനി ചതുത്ഥമഗ്ഗഞാണവജ്ഝാനി.

മിച്ഛത്തേസു മിച്ഛാദിട്ഠി മുസാവാദോ മിച്ഛാകമ്മന്തോ മിച്ഛാആജീവോതി ഇമേ പഠമമഗ്ഗഞാണവജ്ഝാ, മിച്ഛാസങ്കപ്പോ പിസുണവാചാ ഫരുസവാചാതി ഇമേ തതിയമഗ്ഗഞാണവജ്ഝാ, ചേതനായേവ ചേത്ഥ മിച്ഛാവാചാതി വേദിതബ്ബാ, സമ്ഫപ്പലാപമിച്ഛാവായാമസതിസമാധിവിമുത്തിഞാണാനി ചതുത്ഥമഗ്ഗഞാണവജ്ഝാനി.

ലോകധമ്മേസു പടിഘോ തതിയമഗ്ഗഞാണവജ്ഝോ, അനുനയോ ചതുത്ഥമഗ്ഗഞാണവജ്ഝോ, യസേ പസംസായ ച അനുനയോ ചതുത്ഥമഗ്ഗഞാണവജ്ഝോതി ഏകേ.

മച്ഛരിയാനി പഠമമഗ്ഗഞാണവജ്ഝാനി ഏവ.

വിപല്ലാസേസു പന അനിച്ചേ നിച്ചം, അനത്തനി അത്താതി ച സഞ്ഞാചിത്തദിട്ഠിവിപല്ലാസാ, ദുക്ഖേ സുഖം, അസുഭേ സുഭന്തി ദിട്ഠിവിപല്ലാസോ ചാതി ഇമേ പഠമമഗ്ഗഞാണവജ്ഝാ, അസുഭേ സുഭന്തി സഞ്ഞാചിത്തവിപല്ലാസാ തതിയമഗ്ഗഞാണവജ്ഝാ, ദുക്ഖേ സുഖന്തി ചതുത്ഥമഗ്ഗഞാണവജ്ഝാ.

ഗന്ഥേസു സീലബ്ബതപരാമാസഇദംസച്ചാഭിനിവേസകായഗന്ഥാ പഠമമഗ്ഗഞാണവജ്ഝാ, ബ്യാപാദകായഗന്ഥോ തതിയമഗ്ഗഞാണവജ്ഝോ, അഭിജ്ഝാകായഗന്ഥോ ചതുത്ഥമഗ്ഗഞാണവജ്ഝോവ.

അഗതിയോ പഠമമഗ്ഗഞാണവജ്ഝാ.

ആസവേസു ദിട്ഠാസവോ പഠമഞാണവജ്ഝോ, കാമാസവോ തതിയഞാണവജ്ഝോ, ഇതരേ ദ്വേ ചതുത്ഥഞാണവജ്ഝാ. ഓഘയോഗേസുപി ഏസേവ നയോ.

നീവരണേസു വിചികിച്ഛാനീവരണം പഠമഞാണവജ്ഝം, കാമച്ഛന്ദോ ബ്യാപാദോ കുക്കുച്ചന്തി തീണി തതിയഞാണവജ്ഝാനി, ഥിനമിദ്ധഉദ്ധച്ചാനി ചതുത്ഥഞാണവജ്ഝാനി.

പരാമാസോ പഠമഞാണവജ്ഝോ.

ഉപാദാനേസു സബ്ബേസമ്പി ലോകിയധമ്മാനം വത്ഥുകാമവസേന ‘‘കാമാ’’തി ആഗതത്താ രൂപാരൂപേസു രാഗോപി കാമുപാദാനേ പതതി, തസ്മാ തഞ്ച കാമുപാദാനം ചതുത്ഥഞാണവജ്ഝം, സേസാനി പഠമഞാണവജ്ഝാനി.

അനുസയേസു ദിട്ഠിവിചികിച്ഛാനുസയാ പഠമഞാണവജ്ഝാ, കാമരാഗപടിഘാനുസയാ തതിയഞാണവജ്ഝാ, മാനഭവരാഗാവിജ്ജാനുസയാ ചതുത്ഥഞാണവജ്ഝാ.

മലേസു ദോസമലം തതിയഞാണവജ്ഝം, ഇതരാനി ചതുത്ഥഞാണവജ്ഝാനേവ.

അകുസലകമ്മപഥേസു പാണാതിപാതോ അദിന്നാദാനം മിച്ഛാചാരോ മുസാവാദോ മിച്ഛാദിട്ഠീതി ഇമേ പഠമഞാണവജ്ഝാ, പിസുണവാചാ ഫരുസവാചാ ബ്യാപാദോതി തതിയഞാണവജ്ഝാ, സമ്ഫപ്പലാപോ അഭിജ്ഝാ ചതുത്ഥഞാണവജ്ഝാവ.

അകുസലചിത്തുപ്പാദേസു ചത്താരോ ദിട്ഠിഗതചിത്തുപ്പാദാ, വിചികിച്ഛാസമ്പയുത്തോ ചാതി പഞ്ച പഠമഞാണവജ്ഝാ, ദ്വേ പടിഘസമ്പയുത്താ തതിയഞാണവജ്ഝാ, സേസാ ചതുത്ഥഞാണവജ്ഝാതി.

യഞ്ച യേന വജ്ഝം, തം തേന പഹാതബ്ബം നാമ. തേന വുത്തം ‘‘ഏതേസം സംയോജനാദീനം ധമ്മാനം ഏതാനി യഥായോഗം പഹാനകരാനീ’’തി.

൧൩൭൬. ഏതേസു ഞാണേസു ച യേന യേന,

യോ യോ ഹി ധമ്മോ സമുപേതി ഘാതം;

സോ സോ അസേസേന ച തേന തേന,

സന്ദസ്സിതോ സാധു മയാ പനേവം.

കിലേസപഹാനക്കമകഥായം.

൧൩൭൭. പരിഞ്ഞാദീനി കിച്ചാനി, യാനി വുത്താനി സത്ഥുനാ;

സച്ചാഭിസമയേ താനി, പവക്ഖാമി ഇതോ പരം.

൧൩൭൮. ഏകേകസ്സ പനേതേസു,

ഞാണസ്സേകക്ഖണേ സിയാ;

പരിഞ്ഞാ ച പഹാനഞ്ച,

സച്ഛികിരിയാ ച ഭാവനാ.

൧൩൭൯. പരിഞ്ഞാദീനി ഏതാനി, കിച്ചാനേകക്ഖണേ പന;

യഥാസഭാവതോ താനി, ജാനിതബ്ബാനി വിഞ്ഞുനാ.

൧൩൮൦. പദീപോ ഹി യഥാ ലോകേ, അപുബ്ബാചരിമം ഇധ;

ചത്താരി പന കിച്ചാനി, കരോതേകക്ഖണേ പന.

൧൩൮൧. ആലോകഞ്ച വിദംസേതി, നാസേതി തിമിരമ്പി ച;

പരിയാദിയതി തേലഞ്ച, വട്ടിം ഝാപേതി ഏകതോ.

൧൩൮൨. ഏവം തം മഗ്ഗഞാണമ്പി, അപുബ്ബാചരിമം പന;

ചത്താരിപി ച കിച്ചാനി, കരോതേകക്ഖണേ പന.

൧൩൮൩. പരിഞ്ഞാഭിസമയേനേവ, ദുക്ഖം അഭിസമേതി സോ;

പഹാനാഭിസമയേനേവ, തഥാ സമുദയമ്പി ച.

൧൩൮൪. ഭാവനാവിധിനായേവ, മഗ്ഗം അഭിസമേതി തം;

ആരമ്മണക്രിയായേവ, നിരോധം സച്ഛികരോതി സോ.

വുത്തമ്പി ചേതം ‘‘മഗ്ഗസമങ്ഗിസ്സ ഞാണം ദുക്ഖേപേതം ഞാണം, ദുക്ഖസമുദയേപേതം ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധേപേതം ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായപേതം ഞാണ’’ന്തി. തത്ഥ യഥാ പദീപോ വട്ടിം ഝാപേതി, ഏവം മഗ്ഗഞാണം ദുക്ഖം പരിജാനാതി. യഥാ അന്ധകാരം നാസേതി, ഏവം സമുദയം പജഹതി. യഥാ ആലോകം വിദംസേതി, ഏവം സഹജാതാദിപച്ചയതായ സമ്മാസങ്കപ്പാദിമഗ്ഗം ഭാവേതി. യഥാ തേലം പരിയാദിയതി, ഏവം കിലേസപരിയാദാനേന നിരോധം സച്ഛികരോതീതി വേദിതബ്ബം.

൧൩൮൫. ഉഗ്ഗച്ഛന്തോ യഥാദിച്ചോ, അപുബ്ബാചരിമം പന;

ചത്താരി പന കിച്ചാനി, കരോതേകക്ഖണേ ഇധ.

൧൩൮൬. ഓഭാസേതി ച രൂപാനി, നാസേതി തിമിരമ്പി ച;

ആലോകഞ്ച വിദംസേതി, സീതഞ്ച പടിഹഞ്ഞതി.

൧൩൮൭. യഥാ ച മഹതീ നാവാ, അപുബ്ബാചരിമം പന;

ചത്താരി പന കിച്ചാനി, കരോതേകക്ഖണേ പന.

൧൩൮൮. ജഹതീ ഓരിമം തീരം, സോതം ഛിന്ദതി സാ പന;

തഥാ വഹതി ഭണ്ഡഞ്ച, തീരമപ്പേതി പാരിമം.

൧൩൮൯. നാവായോരിമതീരസ്സ, യഥാ പജഹനം പന;

തഥേവ മഗ്ഗഞാണസ്സ, ദുക്ഖസ്സ പരിജാനനം.

൧൩൯൦. യഥാ ഛിന്ദതി തം സോതം, തണ്ഹം ജഹതി തം തഥാ;

യഥാ വഹതി തം ഭണ്ഡം, സഹജാതാദിനാ പന.

൧൩൯൧. തഥേവ പച്ചയത്തേന, മഗ്ഗം ഭാവേതി നാമ സോ;

യഥാ പാരം പന ഏവം, നിരോധാരമ്മണം ഭവേ.

൧൩൯൨. ലോകുത്തരേന നിദ്ദിട്ഠാ, യാ ലോകുത്തരഭാവനാ;

സാ സങ്ഖേപനയേനേവം, മയാ സാധു പകാസിതാ.

൧൩൯൩. കോ ഹി നാമ നരോ ലോകേ,

ലോകുത്തരസുഖാവഹം;

ഭാവനം പന പഞ്ഞായ,

ന ച ഭാവേയ്യ പണ്ഡിതോ.

൧൩൯൪. ഇമം വിദിത്വാ ഹിതഭാവനം വനം,

ഉപേതി യോ വേ സുഖസംഹിതം ഹിതം;

വിധൂയ ചിത്തസ്സ അനുത്തമം തമം,

ഉപേതി ചാവിഗ്ഗഹകമ്പദം പദം.

ഇതി അഭിധമ്മാവതാരേ ഞാണദസ്സനവിസുദ്ധിനിദ്ദേസോ നാമ

തേവീസതിമോ പരിച്ഛേദോ.