൧൯. ഏകൂനവീസതിമോ പരിച്ഛേദോ

കങ്ഖാവിതരണവിസുദ്ധിനിദ്ദേസോ

൧൨൨൭. ഏതസ്സ നാമരൂപസ്സ, ജാനിത്വാ ഹേതുപച്ചയേ;

കങ്ഖാ തീസു പനദ്ധാസു, വിതരിത്വാ ഠിതം പന.

൧൨൨൮. കങ്ഖാവിതരണം നാമ, ഞാണം തം സമുദീരിതം;

തം സമ്പാദേതുകാമേന, അത്ഥകാമേന ഭിക്ഖുനാ.

൧൨൨൯. നാമരൂപസ്സ കോ ഹേതു, കോനു വാ പച്ചയോ ഭവേ;

ആവജ്ജിത്വാ തമിച്ചേവം, രൂപകായസ്സ താവദേ.

൧൨൩൦. കേസാ ലോമാ നഖാ ദന്താ, തചോ മംസം നഹാരു ച;

അട്ഠിമിഞ്ജഞ്ച വക്കഞ്ച, ഹദയം യകനമ്പി ച.

൧൨൩൧. ഇച്ചേവമാദിബാത്തിംസ-കോട്ഠാസപച്ചയസ്സ ഹി;

പരിഗ്ഗണ്ഹതി കായസ്സ, മനസാ ഹേതുപച്ചയേ.

൧൨൩൨. അവിജ്ജാ തണ്ഹുപാദാനം, കമ്മം ഹേതു ചതുബ്ബിധോ;

ഏതസ്സ രൂപകായസ്സ, ആഹാരോ പച്ചയോ മതോ.

൧൨൩൩. ജനകോ ഹേതു അക്ഖാതോ,

പച്ചയോ അനുപാലകോ;

ഹേത്വങ്കുരസ്സ ബീജം തു,

പച്ചയാ പഥവാദയോ.

൧൨൩൪. ഇതിമേ പഞ്ച ധമ്മാ ഹി, ഹേതുപച്ചയതം ഗതാ;

അവിജ്ജാദയോ തയോ തത്ഥ, മാതാവ ഉപനിസ്സയാ.

൧൨൩൫. ജനകം പന കമ്മം തു, പുത്തസ്സ ഹി പിതാ വിയ;

ധാതീ വിയ കുമാരസ്സ, ആഹാരോ ധാരകോ ഭവേ.

൧൨൩൬. ഇച്ചേവം രൂപകായസ്സ, സോ പച്ചയപരിഗ്ഗഹം;

കത്വാ പുനപി ‘‘ചക്ഖുഞ്ച, രൂപമാലോകമേവ ച.

൧൨൩൭. പടിച്ച ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, ഹോതി’’ഇച്ചേവമാദിനാ;

നയേന നാമകായസ്സ, പച്ചയം പരിഗണ്ഹതി.

൧൨൩൮. സോ ഏവം നാമരൂപസ്സ, വുത്തിം ദിസ്വാന പച്ചയാ;

യഥാ ഏതരഹിദം തു, അതീതേപി തഥേവിദം.

൧൨൩൯. പച്ചയാ ച പവത്തിത്ഥ, തഥേവാനാഗതേപി ച;

പവത്തിസ്സതി അദ്ധാസു, തീസ്വേവം അനുപസ്സതി.

൧൨൪൦. തസ്സേവം പസ്സതോ യാ സാ, പുബ്ബന്തേ പഞ്ചധാ തഥാ;

അപരന്തേ സിയാ കങ്ഖാ, പഞ്ചധാ സമുദീരിതാ.

൧൨൪൧. പച്ചുപ്പന്നേപി അദ്ധാനേ, ഛബ്ബിധാ പരികിത്തിതാ;

സബ്ബാ ചാനവസേസാവ, യോഗിനോ സാ പഹിയ്യതി.

൧൨൪൨. ഏകോ കമ്മവിപാകാനം, വസേനാപി ച പണ്ഡിതോ;

ഏതസ്സ നാമരൂപസ്സ, പച്ചയം പരിഗണ്ഹതി.

൧൨൪൩. കമ്മം ചതുബ്ബിധം ദിട്ഠ-ധമ്മവേദനിയം തഥാ;

ഉപപജ്ജാപരാപരിയാ-ഹോസികമ്മവസാ പന.

തത്ഥ ഏകജവനവീഥിയം സത്തസു ചിത്തേസു കുസലാ വാ അകുസലാ വാ പഠമജവനചേതനാ ദിട്ഠധമ്മവേദനീയകമ്മം നാമ. തം ഇമസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ വിപാകം ദേതി, തഥാ അസക്കോന്തം പന ‘‘അഹോസികമ്മം നാഹോസി കമ്മവിപാകോ, ന ഭവിസ്സതി കമ്മവിപാകോ, നത്ഥി കമ്മവിപാകോ’’തി ഇമസ്സ തികസ്സ വസേന അഹോസികമ്മം നാമ ഹോതി. അത്ഥസാധികാ പന സത്തമജവനചേതനാ ഉപപജ്ജവേദനീയകമ്മം നാമ. തമനന്തരേ അത്തഭാവേ വിപാകം ദേതി, തഥാ അസക്കോന്തം വുത്തനയേന അഹോസികമ്മം നാമ ഹോതി. ഉഭിന്നമന്തരേ പഞ്ചജവനചേതനാ അപരാപരിയവേദനീയകമ്മം നാമ. തമനാഗതേ യദാ ഓകാസം ലഭതി, തദാ വിപാകം ദേതി, സതി സംസാരപ്പവത്തിയാ അഹോസികമ്മം നാമ ന ഹോതി.

൧൨൪൪. അപരം ചതുബ്ബിധം കമ്മം, ഗരുകം ബഹുലമ്പി ച;

ആസന്നഞ്ച കടത്താ ച, കമ്മന്തി സമുദീരിതം.

൧൨൪൫. അഞ്ഞം ചതുബ്ബിധം കമ്മം, ജനകം ഉപഥമ്ഭകം;

തഥൂപപീളകം കമ്മ-മുപഘാതകമേവ ച.

തത്ഥ ജനകം നാമ കുസലം വാ അകുസലം വാ കമ്മം പടിസന്ധിയമ്പി പവത്തേപി രൂപാരൂപവിപാകക്ഖന്ധേ ജനേതി. ഉപത്ഥമ്ഭകം പന വിപാകം ജനേതും ന സക്കോതി, അഞ്ഞേന കമ്മേന ദിന്നായ പടിസന്ധിയാ ജനിതേ വിപാകേ ഉപ്പജ്ജനകസുഖദുക്ഖം ഉപത്ഥമ്ഭേതി, അദ്ധാനം പവത്തേതി. ഉപപീളകം പന അഞ്ഞേന കമ്മേന ദിന്നായ പടിസന്ധിയാ ജനിതേ വിപാകേ ഉപ്പജ്ജനകസുഖദുക്ഖം പീളേതി ബാധതി, അദ്ധാനം പവത്തിതും ന ദേതി. ഉപഘാതകം പന സയം കുസലമ്പി അകുസലമ്പി സമാനം അഞ്ഞം ദുബ്ബലകമ്മം ഘാതേത്വാ തസ്സ വിപാകം പടിബാഹിത്വാ അത്തനോ വിപാകസ്സ ഓകാസം കരോതി. ഏവം പന കമ്മേന ഓകാസേ കതേ തംവിപാകമുപ്പന്നം നാമ ഹോതി. ഇതി ഇമം ദ്വാദസവിധം കമ്മം കമ്മവട്ടേ പക്ഖിപിത്വാ ഏവമേകോ കമ്മവിപാകവസേന നാമരൂപസ്സ പച്ചയപരിഗ്ഗഹം കരോതി.

ഇതി ഏവം കമ്മവിപാകവട്ടവസേന നാമരൂപസ്സ പവത്തിം ദിസ്വാ ‘‘യഥാ ഇദം ഏതരഹി, ഏവമതീതേപി അദ്ധാനേ കമ്മവിപാകവസേന പച്ചയതോ പവത്തിത്ഥ, അനാഗതേപി പവത്തിസ്സതീ’’തി ഇതി കമ്മഞ്ചേവ വിപാകോ ചാതി കമ്മവിപാകവസേന ലോകോ പവത്തതീതി തം സമനുപസ്സതി. തസ്സേവം സമനുപസ്സതോ സബ്ബാ സോളസവിധാ കങ്ഖാ പഹിയ്യതി.

൧൨൪൬. ഹേതുഫലസ്സ സമ്ബന്ധവസേനേവ പവത്തതി;

കേവലം നാമരൂപന്തി, സമ്മാ സമനുപസ്സതി.

൧൨൪൭. ഏവം കാരണതോ ഉദ്ധം, കാരണം ന ച പസ്സതി;

പാകപവത്തിതോ ഉദ്ധം, ന പാകപടിവേദകം.

തേനാഹു പോരാണാ –

൧൨൪൮. ‘‘കമ്മസ്സ കാരകോ നത്ഥി, വിപാകസ്സ ച വേദകോ;

സുദ്ധധമ്മാ പവത്തന്തി, ഏവേതം സമ്മദസ്സനം.

൧൨൪൯. ഏവം കമ്മേ വിപാകേ ച, വത്തമാനേ സഹേതുകേ;

ബീജരുക്ഖാദികാനംവ, പുബ്ബാ കോടി ന നായതി.

൧൨൫൦. അനാഗതേപി സംസാരേ, അപ്പവത്തി ന ദിസ്സതി;

ഏതമത്ഥമനഞ്ഞായ, തിത്ഥിയാ അസയംവസീ.

൧൨൫൧. സത്തസഞ്ഞം ഗഹേത്വാന, സസ്സതുച്ഛേദദസ്സിനോ;

ദ്വാസട്ഠിദിട്ഠിം ഗണ്ഹന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞവിരോധിനോ.

൧൨൫൨. ദിട്ഠിബന്ധനബദ്ധാ തേ, തണ്ഹാസോതേന വുയ്ഹരേ;

തണ്ഹാസോതേന വുയ്ഹന്താ, ന തേ ദുക്ഖാ പമുച്ചരേ.

൧൨൫൩. ഏവമേതം അഭിഞ്ഞായ, ഭിക്ഖു ബുദ്ധസ്സ സാവകോ;

ഗമ്ഭീരം നിപുണം സുഞ്ഞം, പച്ചയം പടിവിജ്ഝതി.

൧൨൫൪. കമ്മം നത്ഥി വിപാകമ്ഹി, പാകോ കമ്മേ ന വിജ്ജതി;

അഞ്ഞമഞ്ഞം ഉഭോ സുഞ്ഞാ, ന ച കമ്മം വിനാ ഫലം.

൧൨൫൫. യഥാ ന സൂരിയേ അഗ്ഗി, ന മണിമ്ഹി ന ഗോമയേ;

ന തേസം ബഹി സോ അത്ഥി, സമ്ഭാരേഹി ച ജായതി.

൧൨൫൬. തഥാ ന അന്തോ കമ്മസ്സ, വിപാകോ ഉപലബ്ഭതി;

ബഹിദ്ധാപി ന കമ്മസ്സ, ന കമ്മം തത്ഥ വിജ്ജതി.

൧൨൫൭. ഫലേന സുഞ്ഞം തം കമ്മം, ഫലം കമ്മേ ന വിജ്ജതി;

കമ്മഞ്ച ഖോ ഉപാദായ, തതോ നിബ്ബത്തതേ ഫലം.

൧൨൫൮. ന ഹേത്ഥ ദേവോ ബ്രഹ്മാ വാ,

സംസാരസ്സത്ഥി കാരകോ;

സുദ്ധധമ്മാ പവത്തന്തി,

ഹേതുസമ്ഭാരപച്ചയാ’’തി.

൧൨൫൯. ഏവം നാനപ്പകാരേഹി, നാമരൂപസ്സ പച്ചയം;

പരിഗ്ഗഹേത്വാ അദ്ധാസു, തരിത്വാ കങ്ഖമുട്ഠിതം.

൧൨൬൦. കങ്ഖാവിതരണം നാമ, ഞാണം തം സമുദീരിതം;

ധമ്മട്ഠിതി യഥാഭൂതം, തം സമ്മാദസ്സനന്തിപി.

൧൨൬൧. ഇമിനാ പന ഞാണേന,

സംയുത്തോ ബുദ്ധസാസനേ;

ഹോതി ലദ്ധപതിട്ഠോവ,

സോതാപന്നോ ഹി ചൂളകോ.

൧൨൬൨. തസ്മാ സപഞ്ഞോ പന അത്ഥകാമോ,

യോ നാമരൂപസ്സ ഹേതുപച്ചയാനി;

പരിഗ്ഗഹം സാധു കരോതി ധീരോ,

ഖിപ്പം സ നിബ്ബാനപുരം ഉപേതി.

ഇതി അഭിധമ്മാവതാരേ കങ്ഖാവിതരണവിസുദ്ധിനിദ്ദേസോ നാമ

ഏകൂനവീസതിമോ പരിച്ഛേദോ.