൧൨. ദ്വാദസമോ പരിച്ഛേദോ

പഞ്ഞത്തിനിദ്ദേസോ

ഏത്ഥാഹ – ‘‘കിം ഏത്തകമേവ ഞേയ്യം, ഉദാഹു അഞ്ഞമ്പി അത്ഥീ’’തി? അത്ഥി പഞ്ഞത്തി നാമാതി. സാ പനേസാ പഞ്ഞപേതബ്ബതോ, പഞ്ഞാപനതോ ച ‘‘പഞ്ഞത്തീ’’തി വുച്ചതി. തേനേവാഹ – ‘‘യാ തേസം തേസം ധമ്മാനം സങ്ഖാ സമഞ്ഞാ പഞ്ഞത്തി വോഹാരോ നാമം നാമകമ്മം നാമധേയ്യം നിരുത്തി ബ്യഞ്ജനം അഭിലാപോ’’തി. തത്ഥ സങ്ഖായതീതി സങ്ഖാ, കഥീയതീതി അത്ഥോ. കിന്തി കഥീയതി? ‘‘അഹ’’ന്തി ‘‘മമ’’ന്തി ‘‘പരോ’’തി ‘‘പരസ്സാ’’തി ‘‘മഞ്ചോ’’തി ‘‘പീഠ’’ന്തി അനേകേഹി ആകാരേഹി കഥീയതീതി സങ്ഖാ. സമഞ്ഞായതീതി സമഞ്ഞാ. പഞ്ഞാപീയതീതി പഞ്ഞത്തി. വോഹരീയതീതി വോഹാരോ. കിന്തി വോഹരീയതി? ‘‘അഹ’’ന്തി ‘‘മമ’’ന്തി ‘‘പരോ’’തി ‘‘പരസ്സാ’’തി ‘‘മഞ്ചോ’’തി ‘‘പീഠ’’ന്തി. ഏവം താവ പഞ്ഞപേതബ്ബതോ പഞ്ഞത്തീതി വുത്താ. ‘‘അഹ’’ന്തി ഹി രൂപാദയോ ധമ്മേ ഉപാദായ പടിച്ച കാരണം കത്വാ യഥാ തേ രൂപാദയോ ധമ്മാ ഉപ്പാദവയവന്തോ, ന ഏവംവിധാ, കേവലം ലോകസങ്കേതേന സിദ്ധാ യാ അയം ‘‘അഹ’’ന്തി കഥീയതി ചേവ പഞ്ഞാപീയതി ച, ഏസാ പഞ്ഞത്തീതി അത്ഥോ.

ഇദാനി പഞ്ഞാപനതോ പഞ്ഞത്തിം പകാസേതും ‘‘നാമം നാമകമ്മ’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ നാമന്തി തം തം ധമ്മം ‘‘ഏസ ഇത്ഥന്നാമോ നാമാ’’തി പഞ്ഞപേതി, തസ്മാ തം പഞ്ഞത്തീതി പവുച്ചതി. നാമകമ്മന്തിആദീനി തസ്സാ ഏവ വേവചനാനി. അയം പഞ്ഞാപനതോ പഞ്ഞത്തി നാമ.

സാ പനേസാ തജ്ജാപഞ്ഞത്തി ഉപാദാപഞ്ഞത്തി ഉപനിധാപഞ്ഞത്തീതി തിവിധാ ഹോതി. തത്ഥ തജ്ജാപഞ്ഞത്തി നാമ ചക്ഖുസോതരൂപസദ്ദപഥവീതേജോവായോതിആദിനയപ്പവത്താ. ഉപാദാപഞ്ഞത്തി പന സമൂഹാസമൂഹവസേന ദുവിധാ ഹോതി. തത്ഥ സമൂഹപഞ്ഞത്തി നാമ രൂപാരൂപധമ്മേസു ഏകസ്സ വാ ബഹൂനം വാ നാമം ഗഹേത്വാ സമൂഹമേവോപാദായ വുച്ചതി. കഥം? അച്ഛതരച്ഛഘടപടാദിപ്പഭേദാ. അയം സമൂഹപഞ്ഞത്തി നാമ. അസമൂഹപഞ്ഞത്തി പന ദിസാകാസകാലനിമിത്താഭാവനിരോധാദിഭേദാ.

യദാ പന സാ വിജ്ജമാനം പരമത്ഥം ജോതയതി, തദാ ‘‘വിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തീ’’തി പവുച്ചതി. യദാ അവിജ്ജമാനം സമൂഹാസമൂഹഭേദം നാമമത്തം ജോതയതി, തദാ ‘‘അവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തീ’’തി പവുച്ചതി. ദുവിധാപി പനേസാ സോതദ്വാരജവനാനന്തരം ഗഹിതപുബ്ബസങ്കേതമനോദ്വാരജവനവിഞ്ഞാണേന വിഞ്ഞായതി. യായ ഗഹിതപുബ്ബസങ്കേതേന മനോദ്വാരജവനവിഞ്ഞാണേന പഞ്ഞാപീയതി. യം സന്ധായ ‘‘വിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി, അവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി, വിജ്ജമാനേന അവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി, അവിജ്ജമാനേന വിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി, വിജ്ജമാനേന വിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി, അവിജ്ജമാനേന അവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തീ’’തി ഛക്കനയോ വുത്തോ. തത്ഥ പരമത്ഥതോ വിജ്ജമാനാനം രൂപാദീനം പഞ്ഞാപനാ വിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി. തഥാ അവിജ്ജമാനാനമിത്ഥിപുരിസാദീനം പഞ്ഞാപനാ അവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി. ഠപേത്വാ പന വചനത്ഥം കേനചി ആകാരേന അനുപലബ്ഭമാനാനം പഞ്ചമസച്ചാദീനം, തിത്ഥിയപരികപ്പിതാനം വാ പകതിപുരിസാദീനം പഞ്ഞാപനാപി അവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തിയേവ. ‘‘തേവിജ്ജോ, ഛളഭിഞ്ഞോ’’തി ഏവമാദിനയപ്പവത്താ വിജ്ജമാനേന അവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി. ‘‘ഇത്ഥിസദ്ദോ, പുരിസസദ്ദോ’’തി ഏവമാദികാ അവിജ്ജമാനേന വിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി. ‘‘ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, സോതവിഞ്ഞാണ’’ന്തി ഏവമാദികാ വിജ്ജമാനേന വിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി. ‘‘ഖത്തിയകുമാരോ, ബ്രാഹ്മണകുമാരോ, ഭിക്ഖുകുമാരോ’’തി ഏവമാദികാ അവിജ്ജമാനേന അവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തീതി ഏവം വുത്താ ഛ പഞ്ഞത്തിയോപി ഏത്ഥേവ സങ്ഗഹം ഗച്ഛന്തി. അയം ഉപാദാപഞ്ഞത്തി നാമ.

ഉപനിധാപഞ്ഞത്തിപി ഏതിസ്സാ ഏവ പഭേദാ, സാ പന ‘‘ദീഘം ഉപനിധായ രസ്സോ, രസ്സം ഉപനിധായ ദീഘോ’’തിആദിനയപ്പവത്താ ‘‘കപണം മാനുസകം രജ്ജം ദിബ്ബസുഖം ഉപനിധായാ’’തി ഏവമാദികാ ച, തസ്മാ പഞ്ഞപേതബ്ബതോ ച പഞ്ഞാപനതോ ച പഞ്ഞത്തീതി വേദിതബ്ബാ. സമഞ്ഞാ സമത്താ.

൭൭൮. പരമത്ഥതോ ച പഞ്ഞത്തി, തതിയാ കോടി ന വിജ്ജതി;

ദ്വീസു ഠാനേസു കുസലോ, പരവാദേസു ന കമ്പതി.

ഇതി അഭിധമ്മാവതാരേ പഞ്ഞത്തിനിദ്ദേസോ നാമ

ദ്വാദസമോ പരിച്ഛേദോ.