൨. ചേതസികപരിച്ഛേദോ

സമ്പയോഗലക്ഖണം

൧. ഏകുപ്പാദനിരോധാ ച, ഏകാലമ്ബണവത്ഥുകാ.

ചേതോയുത്താ ദ്വിപഞ്ഞാസ, ധമ്മാ ചേതസികാ മതാ.

അഞ്ഞസമാനചേതസികം

൨. കഥം? ഫസ്സോ വേദനാ സഞ്ഞാ ചേതനാ ഏകഗ്ഗതാ ജീവിതിന്ദ്രിയം മനസികാരോ ചേതി സത്തിമേ ചേതസികാ സബ്ബചിത്തസാധാരണാ നാമ.

൩. വിതക്കോ വിചാരോ അധിമോക്ഖോ വീരിയം പീതി ഛന്ദോ ചാതി ഛ ഇമേ ചേതസികാ പകിണ്ണകാ നാമ.

൪. ഏവമേതേ തേരസ ചേതസികാ അഞ്ഞസമാനാതി വേദിതബ്ബാ.

അകുസലചേതസികം

൫. മോഹോ അഹിരികം അനോത്തപ്പം ഉദ്ധച്ചം ലോഭോ ദിട്ഠി മാനോ ദോസോ ഇസ്സാ മച്ഛരിയം കുക്കുച്ചം ഥിനം മിദ്ധം വിചികിച്ഛാ ചേതി ചുദ്ദസിമേ ചേതസികാ അകുസലാ നാമ.

സോഭനചേതസികം

൬. സദ്ധാ സതി ഹിരീ ഓത്തപ്പം അലോഭോ അദോസോ തത്രമജ്ഝത്തതാ കായപസ്സദ്ധി ചിത്തപസ്സദ്ധി കായലഹുതാ ചിത്തലഹുതാ കായമുദുതാ ചിത്തമുദുതാ കായകമ്മഞ്ഞതാ ചിത്തകമ്മഞ്ഞതാ കായപാഗുഞ്ഞതാ ചിത്തപാഗുഞ്ഞതാ കായുജുകതാ ചിത്തുജുകതാ ചേതി ഏകൂനവീസതിമേ ചേതസികാ സോഭനസാധാരണാ നാമ.

൭. സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ ചേതി തിസ്സോ വിരതിയോ നാമ.

൮. കരുണാ മുദിതാ അപ്പമഞ്ഞായോ നാമാതി സബ്ബഥാപി പഞ്ഞിന്ദ്രിയേന സദ്ധിം പഞ്ചവീസതിമേ ചേതസികാ സോഭനാതി വേദിതബ്ബാ.

൯. ഏത്താവതാ ച –

തേരസഞ്ഞസമാനാ ച, ചുദ്ദസാകുസലാ തഥാ;

സോഭനാ പഞ്ചവീസാതി, ദ്വിപഞ്ഞാസ പവുച്ചരേ.

സമ്പയോഗനയോ

൧൦. തേസം ചിത്താവിയുത്താനം, യഥായോഗമിതോ പരം.

ചിത്തുപ്പാദേസു പച്ചേകം, സമ്പയോഗോ പവുച്ചതി.

൧൧. സത്ത സബ്ബത്ഥ യുജ്ജന്തി, യഥായോഗം പകിണ്ണകാ.

ചുദ്ദസാകുസലേസ്വേവ, സോഭനേസ്വേവ സോഭനാ.

അഞ്ഞസമാനചേതസികസമ്പയോഗനയോ

൧൨. കഥം? സബ്ബചിത്തസാധാരണാ താവ സത്തിമേ ചേതസികാ സബ്ബേസുപി ഏകൂനനവുതിചിത്തുപ്പാദേസു ലബ്ഭന്തി.

൧൩. പകിണ്ണകേസു പന വിതക്കോ താവ ദ്വിപഞ്ചവിഞ്ഞാണവജ്ജിതകാമാവചരചിത്തേസു ചേവ ഏകാദസസു പഠമജ്ഝാനചിത്തേസു ചേതി പഞ്ചപഞ്ഞാസചിത്തേസു ഉപ്പജ്ജതി.

൧൪. വിചാരോ പന തേസു ചേവ ഏകാദസസു ദുതിയജ്ഝാനചിത്തേസു ചാതി ഛസട്ഠിചിത്തേസു.

൧൫. അധിമോക്ഖോ ദ്വിപഞ്ചവിഞ്ഞാണവിചികിച്ഛാസഹഗതവജ്ജിതചിത്തേസു.

൧൬. വീരിയം പഞ്ചദ്വാരാവജ്ജനദ്വിപഞ്ചവിഞ്ഞാണസമ്പടിച്ഛനസന്തീരണവജ്ജിതചിത്തേസു.

൧൭. പീതി ദോമനസ്സുപേക്ഖാസഹഗതകായവിഞ്ഞാണചതുത്ഥജ്ഝാനവജ്ജിതചിത്തേസു.

൧൮. ഛന്ദോ അഹേതുകമോമൂഹവജ്ജിതചിത്തേസൂതി.

൧൯. തേ പന ചിത്തുപ്പാദാ യഥാക്കമം –

ഛസട്ഠി പഞ്ചപഞ്ഞാസ, ഏകാദസ ച സോളസ;

സത്തതി വീസതി ചേവ, പകിണ്ണകവിവജ്ജിതാ.

പഞ്ചപഞ്ഞാസ ഛസട്ഠിട്ഠസത്തതി തിസത്തതി;

ഏകപഞ്ഞാസ ചേകൂനസത്തതി സപകിണ്ണകാ.

അകുസലചേതസികസമ്പയോഗനയോ

൨൦. അകുസലേസു പന മോഹോ അഹിരികം അനോത്തപ്പം ഉദ്ധച്ചഞ്ചാതി ചത്താരോമേ ചേതസികാ സബ്ബാകുസലസാധാരണാ നാമ, സബ്ബേസുപി ദ്വാദസാ കുസലേസു ലബ്ഭന്തി.

൨൧. ലോഭോ അട്ഠസു ലോഭസഹഗതചിത്തേസ്വേവ ലബ്ഭതി.

൨൨. ദിട്ഠി ചതൂസു ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തേസു.

൨൩. മാനോ ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തേസു.

൨൪. ദോസോ ഇസ്സാ മച്ഛരിയം കുക്കുച്ചഞ്ചാതി ദ്വീസു പടിഘസമ്പയുത്തചിത്തേസു.

൨൫. ഥിനമിദ്ധം പഞ്ചസു സസങ്ഖാരികചിത്തേസു.

൨൬. വിചികിച്ഛാ വിചികിച്ഛാസഹഗതചിത്തേയേവാതി.

൨൭. സബ്ബാപുഞ്ഞേസു ചത്താരോ,

ലോഭമൂലേ തയോ ഗതാ;

ദോസമൂലേസു ചത്താരോ,

സസങ്ഖാരേ ദ്വയം തഥാ.

വിചികിച്ഛാ വിചികിച്ഛാ-ചിത്തേ ചാതി ചതുദ്ദസ;

ദ്വാദസാകുലേസ്വേവ, സമ്പയുജ്ജന്തി പഞ്ചധാ.

സോഭനചേതസികസമ്പയോഗനയോ

൨൮. സോഭനേസു പന സോഭനസാധാരണാ താവ ഏകൂനവീസതിമേ ചേതസികാ സബ്ബേസുപി ഏകൂനസട്ഠിസോഭനചിത്തേസു സംവിജ്ജന്തി.

൨൯. വിരതിയോ പന തിസ്സോപി ലോകുത്തരചിത്തേസു സബ്ബഥാപി നിയതാ ഏകതോവ ലബ്ഭന്തി, ലോകിയേസു പന കാമാവചരകുസലേസ്വേവ കദാചി സന്ദിസ്സന്തി വിസും വിസും.

൩൦. അപ്പമഞ്ഞായോ പന ദ്വാദസസു പഞ്ചമജ്ഝാനവജ്ജിതമഹഗ്ഗതചിത്തേസു ചേവ കാമാവചരകുസലേസു ച സഹേതുകകാമാവചരകിരിയചിത്തേസു ചാതി അട്ഠവീസതിചിത്തേസ്വേവ കദാചി നാനാ ഹുത്വാ ജായന്തി, ഉപേക്ഖാസഹഗതേസു പനേത്ഥ കരുണാമുദിതാ ന സന്തീതി കേചി വദന്തി.

൩൧. പഞ്ഞാ പന ദ്വാദസസു ഞാണസമ്പയുത്തകാമാവചരചിത്തേസു ചേവ സബ്ബേസുപി പഞ്ചതിംസമഹഗ്ഗതലോകുത്തരചിത്തേസു ചാതി സത്തചത്താലീസചിത്തേസു സമ്പയോഗം ഗച്ഛതീതി.

൩൨. ഏകൂനവീസതി ധമ്മാ, ജായന്തേകൂനസട്ഠിസു.

തയോ സോളസചിത്തേസു, അട്ഠവീസതിയം ദ്വയം.

പഞ്ഞാ പകാസിതാ, സത്തചത്താലീസവിധേസുപി;

സമ്പയുത്താ ചതുധേവം, സോഭനേസ്വേവ സോഭനാ.

൩൩. ഇസ്സാമച്ഛേരകുക്കുച്ച-വിരതികരുണാദയോ.

നാനാ കദാചി മാനോ ച, ഥിന മിദ്ധം തഥാ സഹ.

൩൪. യഥാവുത്താനുസാരേന, സേസാ നിയതയോഗിനോ.

സങ്ഗഹഞ്ച പവക്ഖാമി, തേസം ദാനി യഥാരഹം.

സങ്ഗഹനയോ

൩൫. ഛത്തിംസാനുത്തരേ ധമ്മാ, പഞ്ചതിംസ മഹഗ്ഗതേ.

അട്ഠതിംസാപി ലബ്ഭന്തി, കാമാവചരസോഭനേ.

സത്തവീസതിപുഞ്ഞമ്ഹി, ദ്വാദസാഹേതുകേതി ച;

യഥാസമ്ഭവയോഗേന, പഞ്ചധാ തത്ഥ സങ്ഗഹോ.

ലോകുത്തരചിത്തസങ്ഗഹനയോ

൩൬. കഥം? ലോകുത്തരേസു താവ അട്ഠസു പഠമജ്ഝാനികചിത്തേസു അഞ്ഞസമാനാ തേരസ ചേതസികാ, അപ്പമഞ്ഞാവജ്ജിതാ തേവീസതി സോഭനചേതസികാ ചേതി ഛത്തിംസ ധമ്മാ സങ്ഗഹം ഗച്ഛന്തി, തഥാ ദുതിയജ്ഝാനികചിത്തേസു വിതക്കവജ്ജാ, തതിയജ്ഝാനികചിത്തേസു വിതക്കവിചാരവജ്ജാ, ചതുത്ഥജ്ഝാനികചിത്തേസു വിതക്കവിചാരപീതിവജ്ജാ, പഞ്ചമജ്ഝാനികചിത്തേസുപി ഉപേക്ഖാസഹഗതാ തേ ഏവ സങ്ഗയ്ഹന്തീതി സബ്ബഥാപി അട്ഠസു ലോകുത്തരചിത്തേസു പഞ്ചകജ്ഝാനവസേന പഞ്ചധാവ സങ്ഗഹോ ഹോതീതി.

൩൭. ഛത്തിംസ പഞ്ചതിംസ ച, ചതുത്തിംസ യഥാക്കമം.

തേത്തിംസദ്വയമിച്ചേവം, പഞ്ചധാനുത്തരേ ഠിതാ.

മഹഗ്ഗതചിത്തസങ്ഗഹനയോ

൩൮. മഹഗ്ഗതേസു പന തീസു പഠമജ്ഝാനികചിത്തേസു താവ അഞ്ഞസമാനാ തേരസ ചേതസികാ, വിരതിത്തയവജ്ജിതാ ദ്വാവീസതി സോഭനചേതസികാ ചേതി പഞ്ചതിംസ ധമ്മാ സങ്ഗഹം ഗച്ഛന്തി, കരുണാമുദിതാ പനേത്ഥ പച്ചേകമേവ യോജേതബ്ബാ, തഥാ ദുതിയജ്ഝാനികചിത്തേസു വിതക്കവജ്ജാ, തതിയജ്ഝാനികചിത്തേസു വിതക്കവിചാരവജ്ജാ, ചതുത്ഥജ്ഝാനികചിത്തേസു വിതക്കവിചാരപീതിവജ്ജാ, പഞ്ചമജ്ഝാനികചിത്തേസു പന പന്നരസസു അപ്പമഞ്ഞായോ ന ലബ്ഭന്തീതി സബ്ബഥാപി സത്തവീസതിമഹഗ്ഗതചിത്തേസു പഞ്ചകജ്ഝാനവസേന പഞ്ചധാവ സങ്ഗഹോ ഹോതീതി.

൩൯. പഞ്ചതിംസ ചതുത്തിംസ, തേത്തിംസ ച യഥാക്കമം.

ബാത്തിംസ ചേവ തിംസേതി, പഞ്ചധാവ മഹഗ്ഗതേ.

കാമാവചരസോഭനചിത്തസങ്ഗഹനയോ

൪൦. കാമാവചരസോഭനേസു പന കുസലേസു താവ പഠമദ്വയേ അഞ്ഞസമാനാ തേരസ ചേതസികാ, പഞ്ചവീസതി സോഭനചേതസികാ ചേതി അട്ഠതിംസ ധമ്മാ സങ്ഗഹം ഗച്ഛന്തി, അപ്പമഞ്ഞാവിരതിയോ പനേത്ഥ പഞ്ചപി പച്ചേകമേവ യോജേതബ്ബാ, തഥാ ദുതിയദ്വയേ ഞാണവജ്ജിതാ, തതിയദ്വയേ ഞാണസമ്പയുത്താ പീതിവജ്ജിതാ, ചതുത്ഥദ്വയേ ഞാണപീതിവജ്ജിതാ തേ ഏവ സങ്ഗയ്ഹന്തി. കിരിയചിത്തേസുപി വിരതിവജ്ജിതാ തഥേവ ചതൂസുപി ദുകേസു ചതുധാവ സങ്ഗയ്ഹന്തി. തഥാ വിപാകേസു ച അപ്പമഞ്ഞാവിരതിവജ്ജിതാ തേ ഏവ സങ്ഗയ്ഹന്തീതി സബ്ബഥാപി ചതുവീസതികാമാവചരസോഭനചിത്തേസു ദുകവസേന ദ്വാദസധാവ സങ്ഗഹോ ഹോതീതി.

൪൧. അട്ഠതിംസ സത്തതിംസ, ദ്വയം ഛത്തിംസകം സുഭേ.

പഞ്ചതിംസ ചതുത്തിംസ, ദ്വയം തേത്തിംസകം ക്രിയേ;

തേത്തിംസ പാകേ ബാത്തിംസ, ദ്വയേകതിംസകം ഭവേ;

സഹേതുകാമാവചരപുഞ്ഞ-പാകക്രിയാമനേ.

൪൨. നവിജ്ജന്തേത്ഥ വിരതീ, ക്രിയേസു ച മഹഗ്ഗതേ.

അനുത്തരേ അപ്പമഞ്ഞാ, കാമപാകേ ദ്വയം തഥാ;

അനുത്തരേ ഝാനധമ്മാ, അപ്പമഞ്ഞാ ച മജ്ഝിമേ;

വിരതീ ഞാണപീതീ ച, പരിത്തേസു വിസേസകാ.

അകുസലചിത്തസങ്ഗഹനയോ

൪൩. അകുസലേസു പന ലോഭമൂലേസു താവ പഠമേ അസങ്ഖാരികേ അഞ്ഞസമാനാ തേരസ ചേതസികാ, അകുസലസാധാരണാ ചത്താരോ ചാതി സത്തരസ ലോഭദിട്ഠീഹി സദ്ധിം ഏകൂനവീസതി ധമ്മാ സങ്ഗഹം ഗച്ഛന്തി.

൪൪. തഥേവ ദുതിയേ അസങ്ഖാരികേ ലോഭമാനേന.

൪൫. തതിയേ തഥേവ പീതിവജ്ജിതാ ലോഭദിട്ഠീഹി സഹ അട്ഠാരസ.

൪൬. ചതുത്ഥേ തഥേവ ലോഭമാനേന.

൪൭. പഞ്ചമേ പന പടിഘസമ്പയുത്തേ അസങ്ഖാരികേ ദോസോ ഇസ്സാ മച്ഛരിയം കുക്കുച്ചഞ്ചാതി ചതൂഹി സദ്ധിം പീതിവജ്ജിതാ തേ ഏവ വീസതി ധമ്മാ സങ്ഗയ്ഹന്തി, ഇസ്സാമച്ഛരിയകുക്കുച്ചാനി പനേത്ഥ പച്ചേകമേവ യോജേതബ്ബാനി.

൪൮. സസങ്ഖാരികപഞ്ചകേപി തഥേവ ഥിനമിദ്ധേന വിസേസേത്വാ യോജേതബ്ബാ.

൪൯. ഛന്ദപീതിവജ്ജിതാ പന അഞ്ഞസമാനാ ഏകാദസ, അകുസലസാധാരണാ ചത്താരോ ചാതി പന്നരസ ധമ്മാ ഉദ്ധച്ചസഹഗതേ സമ്പയുജ്ജന്തി.

൫൦. വിചികിച്ഛാസഹഗതചിത്തേ ച അധിമോക്ഖവിരഹിതാ വിചികിച്ഛാസഹഗതാ തഥേവ പന്നരസ ധമ്മാ സമുപലബ്ഭന്തീതി സബ്ബഥാപി ദ്വാദസാകുസലചിത്തുപ്പാദേസു പച്ചേകം യോജിയമാനാപി ഗണനവസേന സത്തധാവ സങ്ഗഹിതാ ഭവന്തീതി.

൫൧. ഏകൂനവീസാട്ഠാരസ, വീസേകവീസ വീസതി.

ദ്വാവീസ പന്നരസേതി, സത്തധാ കുസലേഠിതാ.

൫൨. സാധാരണാ ച ചത്താരോ, സമാനാ ച ദസാപരേ.

ചുദ്ദസേതേ പവുച്ചന്തി, സബ്ബാകുസലയോഗിനോ.

അഹേതുകചിത്തസങ്ഗഹനയോ

൫൩. അഹേതുകേസു പന ഹസനചിത്തേ താവ ഛന്ദവജ്ജിതാ അഞ്ഞസമാനാ ദ്വാദസ ധമ്മാ സങ്ഗഹം ഗച്ഛന്തി.

൫൪. തഥാ വോട്ഠബ്ബനേ ഛന്ദപീതിവജ്ജിതാ.

൫൫. സുഖസന്തീരണേ ഛന്ദവീരിയവജ്ജിതാ.

൫൬. മനോധാതുത്തികാഹേതുകപടിസന്ധിയുഗളേ ഛന്ദപീതിവീരിയവജ്ജിതാ.

൫൭. ദ്വിപഞ്ചവിഞ്ഞാണേ പകിണ്ണകവജ്ജിതാ തേയേവ സങ്ഗയ്ഹന്തീതി സബ്ബഥാപി അട്ഠാരസസു അഹേതുകേസു ഗണനവസേന ചതുധാവ സങ്ഗഹോ ഹോതീതി.

൫൮. ദ്വാദസേകാദസ ദസ, സത്ത ചാതി ചതുബ്ബിധോ.

അട്ഠാരസാഹേതുകേസു, ചിത്തുപ്പാദേസു സങ്ഗഹോ.

൫൯. അഹേതുകേസു സബ്ബത്ഥ, സത്ത സേസാ യഥാരഹം.

ഇതി വിത്ഥാരതോ വുത്തോ, തേത്തിംസവിധസങ്ഗഹോ.

൬൦. ഇത്ഥം ചിത്താവിയുത്താനം, സമ്പയോഗഞ്ച സങ്ഗഹം.

ഞത്വാ ഭേദം യഥായോഗം, ചിത്തേന സമമുദ്ദിസേ.

ഇതി അഭിധമ്മത്ഥസങ്ഗഹേ ചേതസികസങ്ഗഹവിഭാഗോ നാമ

ദുതിയോ പരിച്ഛേദോ.