നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ
അഭിധമ്മത്ഥസങ്ഗഹോ
ഗന്ഥാരമ്ഭകഥാ
൧. സമ്മാസമ്ബുദ്ധമതുലം, സസദ്ധമ്മഗണുത്തമം.
അഭിവാദിയ ഭാസിസ്സം, അഭിധമ്മത്ഥസങ്ഗഹം.
ചതുപരമത്ഥധമ്മോ
൨. തത്ഥ വുത്താഭിധമ്മത്ഥാ, ചതുധാ പരമത്ഥതോ.
ചിത്തം ചേതസികം രൂപം, നിബ്ബാനമിതി സബ്ബഥാ.
൧. ചിത്തപരിച്ഛേദോ
ഭൂമിഭേദചിത്തം
൩. തത്ഥ ചിത്തം താവ ചതുബ്ബിധം ഹോതി കാമാവചരം രൂപാവചരം അരൂപാവചരം ലോകുത്തരഞ്ചേതി.
അകുസലചിത്തം
൪. തത്ഥ കതമം കാമാവചരം? സോമനസ്സസഹഗതം ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകം, സോമനസ്സസഹഗതം ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകം, ഉപേക്ഖാസഹഗതം ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകം, ഉപേക്ഖാസഹഗതം ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകന്തി ഇമാനി അട്ഠപി ലോഭസഹഗതചിത്താനി നാമ.
൫. ദോമനസ്സസഹഗതം പടിഘസമ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകന്തി ഇമാനി ദ്വേപി പടിഘസമ്പയുത്തചിത്താനി നാമ.
൬. ഉപേക്ഖാസഹഗതം വിചികിച്ഛാസമ്പയുത്തമേകം, ഉപേക്ഖാസഹഗതം ഉദ്ധച്ചസമ്പയുത്തമേകന്തി ഇമാനി ദ്വേപി മോമൂഹചിത്താനി നാമ.
൭. ഇച്ചേവം സബ്ബഥാപി ദ്വാദസാകുസലചിത്താനി സമത്താനി.
൮. അട്ഠധാ ലോഭമൂലാനി, ദോസമൂലാനി ച ദ്വിധാ.
മോഹമൂലാനി ച ദ്വേതി, ദ്വാദസാകുസലാ സിയും.
അഹേതുകചിത്തം
൯. ഉപേക്ഖാസഹഗതം ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, തഥാ സോതവിഞ്ഞാണം, ഘാനവിഞ്ഞാണം, ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം, ദുക്ഖസഹഗതം കായവിഞ്ഞാണം, ഉപേക്ഖാസഹഗതം സമ്പടിച്ഛനചിത്തം, ഉപേക്ഖാസഹഗതം സന്തീരണചിത്തഞ്ചേതി ഇമാനി സത്തപി അകുസലവിപാകചിത്താനി നാമ.
൧൦. ഉപേക്ഖാസഹഗതം കുസലവിപാകം ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, തഥാ സോതവിഞ്ഞാണം, ഘാനവിഞ്ഞാണം, ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം, സുഖസഹഗതം കായവിഞ്ഞാണം, ഉപേക്ഖാസഹഗതം സമ്പടിച്ഛനചിത്തം, സോമനസ്സസഹഗതം സന്തീരണചിത്തം, ഉപേക്ഖാസഹഗതം സന്തീരണചിത്തഞ്ചേതി ഇമാനി അട്ഠപി കുസലവിപാകാഹേതുകചിത്താനി നാമ.
൧൧. ഉപേക്ഖാസഹഗതം പഞ്ചദ്വാരാവജ്ജനചിത്തം, തഥാ മനോദ്വാരാവജ്ജനചിത്തം, സോമനസ്സസഹഗതം ഹസിതുപ്പാദചിത്തഞ്ചേതി ഇമാനി തീണിപി അഹേതുകകിരിയചിത്താനി നാമ.
൧൨. ഇച്ചേവ സബ്ബഥാപി അട്ഠാരസാഹേതുകചിത്താനി സമത്താനി.
൧൩. സത്താകുസലപാകാനി, പുഞ്ഞപാകാനി അട്ഠധാ.
ക്രിയചിത്താനി തീണീതി, അട്ഠാരസ അഹേതുകാ.
സോഭനചിത്തം
൧൪. പാപാഹേതുകമുത്താനി, സോഭനാനീതി വുച്ചരേ.
ഏകൂനസട്ഠി ചിത്താനി, അഥേകനവുതീപി വാ.
കാമാവചരസോഭനചിത്തം
൧൫. സോമനസ്സസഹഗതം ഞാണസമ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകം, സോമനസ്സസഹഗതം ഞാണവിപ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകം, ഉപേക്ഖാസഹഗതം ഞാണസമ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകം. ഉപേക്ഖാസഹഗതം ഞാണവിപ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകന്തി ഇമാനി അട്ഠപി കാമാവചരകുസലചിത്താനി നാമ.
൧൬. സോമനസ്സസഹഗതം ഞാണസമ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകം, സോമനസ്സസഹഗതം ഞാണവിപ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകം, ഉപേക്ഖാസഹഗതം ഞാണസമ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകം, ഉപേക്ഖാസഹഗതം ഞാണവിപ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകന്തി ഇമാനി അട്ഠപി സഹേതുകകാമാവചരവിപാകചിത്താനി നാമ.
൧൭. സോമസ്സസഹഗതം ഞാണസമ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകം, സോമനസ്സസഹഗതം ഞാണവിപ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകം, ഉപേക്ഖാസഹഗതം ഞാണസമ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകം, ഉപേക്ഖാസഹഗതം ഞാണവിപ്പയുത്തം അസങ്ഖാരികമേകം, സസങ്ഖാരികമേകന്തി ഇമാനി അട്ഠപി സഹേതുകകാമാവചരകിരിയചിത്താനി നാമ.
൧൮. ഇച്ചേവം സബ്ബഥാപി ചതുവീസതി സഹേതുകകാമാവചരകുസലവിപാകകിരിയചിത്താനി സമത്താനി.
൧൯. വേദനാഞാണസങ്ഖാരഭേദേന ചതുവീസതി.
സഹേതുകാമാവചരപുഞ്ഞപാകക്രിയാ മതാ.
൨൦. കാമേ തേവീസ പാകാനി, പുഞ്ഞാപുഞ്ഞാനി വീസതി.
ഏകാദസ ക്രിയാ ചേതി, ചതുപഞ്ഞാസ സബ്ബഥാ.
രൂപാവചരചിത്തം
൨൧. വിതക്കവിചാരപീതിസുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം പഠമജ്ഝാനകുസലചിത്തം, വിചാരപീതിസുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം ദുതിയജ്ഝാനകുസലചിത്തം, പീതിസുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം തതിയജ്ഝാനകുസലചിത്തം, സുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം ചതുത്ഥജ്ഝാനകുസലചിത്തം, ഉപേക്ഖേകഗ്ഗതാസഹിതം പഞ്ചമജ്ഝാനകുസലചിത്തഞ്ചേതി ഇമാനി പഞ്ചപി രൂപാവചരകുസലചിത്താനി നാമ.
൨൨. വിതക്കവിചാരപീതിസുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം പഠമജ്ഝാനവിപാകചിത്തം, വിചാരപീതിസുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം ദുതിയജ്ഝാനവിപാകചിത്തം, പീതിസുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം തതിയജ്ഝാനവിപാകചിത്തം, സുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം ചതുത്ഥജ്ഝാനവിപാകചിത്തം, ഉപേക്ഖേകഗ്ഗതാസഹിതം പഞ്ചമജ്ഝാനവിപാകചിത്തഞ്ചേതി ഇമാനി പഞ്ചപി രൂപാവചരവിപാകചിത്താനി നാമ.
൨൩. വിതക്കവിചാരപീതിസുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം പഠമജ്ഝാനകിരിയചിത്തം, വിചാരപീതിസുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം ദുതിയജ്ഝാനകിരിയചിത്തം, പീതിസുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം തതിയജ്ഝാനകിരിയചിത്തം, സുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം ചതുത്ഥജ്ഝാനകിരിയചിത്തം, ഉപേക്ഖേകഗ്ഗതാസഹിതം പഞ്ചമജ്ഝാനകിരിയചിത്തഞ്ചേതി ഇമാനി പഞ്ചപി രൂപാവചരകിരിയചിത്താനി നാമ.
൨൪. ഇച്ചേവം സബ്ബഥാപി പന്നരസ രൂപാവചരകുസലവിപാകകിരിയചിത്താനി സമത്താനി.
൨൫. പഞ്ചധാ ഝാനഭേദേന, രൂപാവചരമാനസം.
പുഞ്ഞപാകക്രിയാഭേദാ, തം പഞ്ചദസധാ ഭവേ.
അരൂപാവചരചിത്തം
൨൬. ആകാസാനഞ്ചായതനകുസലചിത്തം, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനകുസലചിത്തം, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനകുസലചിത്തം, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനകുസലചിത്തഞ്ചേതി ഇമാനി ചത്താരിപി അരൂപാവചരകുസലചിത്താനി നാമ.
൨൭. ആകാസാനഞ്ചായതനവിപാകചിത്തം, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനവിപാകചിത്തം, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനവിപാകചിത്തം, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനവിപാകചിത്തഞ്ചേതി ഇമാനി ചത്താരിപി അരൂപാവചരവിപാകചിത്താനി നാമ.
൨൮. ആകാസാനഞ്ചായതനകിരിയചിത്തം, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനകിരിയചിത്തം, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനകിരിയചിത്തം, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനകിരിയചിത്തഞ്ചേതി ഇമാനി ചത്താരിപി അരൂപാവചരകിരിയചിത്താനി നാമ.
൨൯. ഇച്ചേവം സബ്ബഥാപി ദ്വാദസ അരൂപാവചരകുസലവിപാകകിരിയചിത്താനി സമത്താനി.
൩൦. ആലമ്ബണപ്പഭേദേന, ചതുധാരുപ്പമാനസം.
പുഞ്ഞപാകക്രിയാഭേദാ, പുന ദ്വാദസധാ ഠിതം.
ലോകുത്തരചിത്തം
൩൧. സോതാപത്തിമഗ്ഗചിത്തം, സകദാഗാമിമഗ്ഗചിത്തം, അനാഗാമിമഗ്ഗചിത്തം, അരഹത്തമഗ്ഗചിത്തഞ്ചേതി ഇമാനി ചത്താരിപി ലോകുത്തരകുസലചിത്താനി നാമ.
൩൨. സോതാപത്തിഫലചിത്തം, സകദാഗാമിഫലചിത്തം, അനാഗാമിഫലചിത്തം, അരഹത്തഫലചിത്തഞ്ചേതി ഇമാനി ചത്താരിപി ലോകുത്തരവിപാകചിത്താനി നാമ.
൩൩. ഇച്ചേവം സബ്ബഥാപി അട്ഠ ലോകുത്തരകുസലവിപാകചിത്താനി സമത്താനി.
൩൪. ചതുമഗ്ഗപ്പഭേദേന, ചതുധാ കുസലം തഥാ.
പാകം തസ്സ ഫലത്താതി, അട്ഠധാനുത്തരം മതം.
ചിത്തഗണനസങ്ഗഹോ
൩൫. ദ്വാദസാകുസലാനേവം, കുസലാനേകവീസതി.
ഛത്തിംസേവ വിപാകാനി, ക്രിയചിത്താനി വീസതി.
൩൬. ചതുപഞ്ഞാസധാ കാമേ, രൂപേ പന്നരസീരയേ.
ചിത്താനി ദ്വാദസാരുപ്പേ, അട്ഠധാനുത്തരേ തഥാ.
൩൭. ഇത്ഥമേകൂനനവുതിപഭേദം പന മാനസം.
ഏകവീസസതം വാഥ, വിഭജന്തി വിചക്ഖണാ.
വിത്ഥാരഗണനാ
൩൮. കഥമേകൂനനവുതിവിധം ചിത്തം ഏകവീസസതം ഹോതി? വിതക്കവിചാരപീതിസുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം പഠമജ്ഝാനസോതാപത്തിമഗ്ഗചിത്തം, വിചാരപീതിസുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം ദുതിയജ്ഝാനസോതാപത്തിമഗ്ഗചിത്തം, പീതിസുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം തതിയജ്ഝാനസോതാപത്തിമഗ്ഗചിത്തം, സുഖേകഗ്ഗതാസഹിതം ചതുത്ഥജ്ഝാനസോതാപത്തിമഗ്ഗചിത്തം, ഉപേക്ഖേകഗ്ഗതാസഹിതം പഞ്ചമജ്ഝാനസോതാപത്തിമഗ്ഗചിത്തഞ്ചേതി ഇമാനി പഞ്ചപി സോതാപത്തിമഗ്ഗചിത്താനി നാമ.
൩൯. തഥാ സകദാഗാമിമഗ്ഗഅനാഗാമിമഗ്ഗഅരഹത്തമഗ്ഗചിത്തഞ്ചേതി സമവീസതി മഗ്ഗചിത്താനി.
൪൦. തഥാ ഫലചിത്താനി ചേതി സമചത്താലീസ ലോകുത്തരചിത്താനി ഭവന്തീതി.
൪൧. ഝാനങ്ഗയോഗഭേദേന, കത്വേകേകന്തു പഞ്ചധാ.
വുച്ചതാനുത്തരം ചിത്തം, ചത്താലീസവിധന്തി ച.
൪൨. യഥാ ച രൂപാവചരം, ഗയ്ഹതാനുത്തരം തഥാ.
പഠമാദിഝാനഭേദേ, ആരുപ്പഞ്ചാപി പഞ്ചമേ.
ഏകാദസവിധം തസ്മാ, പഠമാദികമീരിതം;
ഝാനമേകേകമന്തേ തു, തേവീസതിവിധം ഭവേ.
൪൩. സത്തതിംസവിധം പുഞ്ഞം, ദ്വിപഞ്ഞാസവിധം തഥാ.
പാകമിച്ചാഹു ചിത്താനി, ഏകവീസസതം ബുധാ.
ഇതി അഭിധമ്മത്ഥസങ്ഗഹേ ചിത്തസങ്ഗഹവിഭാഗോ നാമ
പഠമോ പരിച്ഛേദോ.
൨. ചേതസികപരിച്ഛേദോ
സമ്പയോഗലക്ഖണം
൧. ഏകുപ്പാദനിരോധാ ച, ഏകാലമ്ബണവത്ഥുകാ.
ചേതോയുത്താ ദ്വിപഞ്ഞാസ, ധമ്മാ ചേതസികാ മതാ.
അഞ്ഞസമാനചേതസികം
൨. കഥം? ഫസ്സോ വേദനാ സഞ്ഞാ ചേതനാ ഏകഗ്ഗതാ ജീവിതിന്ദ്രിയം മനസികാരോ ചേതി സത്തിമേ ചേതസികാ സബ്ബചിത്തസാധാരണാ നാമ.
൩. വിതക്കോ വിചാരോ അധിമോക്ഖോ വീരിയം പീതി ഛന്ദോ ചാതി ഛ ഇമേ ചേതസികാ പകിണ്ണകാ നാമ.
൪. ഏവമേതേ തേരസ ചേതസികാ അഞ്ഞസമാനാതി വേദിതബ്ബാ.
അകുസലചേതസികം
൫. മോഹോ അഹിരികം അനോത്തപ്പം ഉദ്ധച്ചം ലോഭോ ദിട്ഠി മാനോ ദോസോ ഇസ്സാ മച്ഛരിയം കുക്കുച്ചം ഥിനം മിദ്ധം വിചികിച്ഛാ ചേതി ചുദ്ദസിമേ ചേതസികാ അകുസലാ നാമ.
സോഭനചേതസികം
൬. സദ്ധാ സതി ഹിരീ ഓത്തപ്പം അലോഭോ അദോസോ തത്രമജ്ഝത്തതാ കായപസ്സദ്ധി ചിത്തപസ്സദ്ധി കായലഹുതാ ചിത്തലഹുതാ കായമുദുതാ ചിത്തമുദുതാ കായകമ്മഞ്ഞതാ ചിത്തകമ്മഞ്ഞതാ കായപാഗുഞ്ഞതാ ചിത്തപാഗുഞ്ഞതാ കായുജുകതാ ചിത്തുജുകതാ ചേതി ഏകൂനവീസതിമേ ചേതസികാ സോഭനസാധാരണാ നാമ.
൭. സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ ചേതി തിസ്സോ വിരതിയോ നാമ.
൮. കരുണാ മുദിതാ അപ്പമഞ്ഞായോ നാമാതി സബ്ബഥാപി പഞ്ഞിന്ദ്രിയേന സദ്ധിം പഞ്ചവീസതിമേ ചേതസികാ സോഭനാതി വേദിതബ്ബാ.
൯. ഏത്താവതാ ച –
തേരസഞ്ഞസമാനാ ച, ചുദ്ദസാകുസലാ തഥാ;
സോഭനാ പഞ്ചവീസാതി, ദ്വിപഞ്ഞാസ പവുച്ചരേ.
സമ്പയോഗനയോ
൧൦. തേസം ചിത്താവിയുത്താനം, യഥായോഗമിതോ പരം.
ചിത്തുപ്പാദേസു പച്ചേകം, സമ്പയോഗോ പവുച്ചതി.
൧൧. സത്ത സബ്ബത്ഥ യുജ്ജന്തി, യഥായോഗം പകിണ്ണകാ.
ചുദ്ദസാകുസലേസ്വേവ, സോഭനേസ്വേവ സോഭനാ.
അഞ്ഞസമാനചേതസികസമ്പയോഗനയോ
൧൨. കഥം? സബ്ബചിത്തസാധാരണാ താവ സത്തിമേ ചേതസികാ സബ്ബേസുപി ഏകൂനനവുതിചിത്തുപ്പാദേസു ലബ്ഭന്തി.
൧൩. പകിണ്ണകേസു പന വിതക്കോ താവ ദ്വിപഞ്ചവിഞ്ഞാണവജ്ജിതകാമാവചരചിത്തേസു ചേവ ഏകാദസസു പഠമജ്ഝാനചിത്തേസു ചേതി പഞ്ചപഞ്ഞാസചിത്തേസു ഉപ്പജ്ജതി.
൧൪. വിചാരോ പന തേസു ചേവ ഏകാദസസു ദുതിയജ്ഝാനചിത്തേസു ചാതി ഛസട്ഠിചിത്തേസു.
൧൫. അധിമോക്ഖോ ദ്വിപഞ്ചവിഞ്ഞാണവിചികിച്ഛാസഹഗതവജ്ജിതചിത്തേസു.
൧൬. വീരിയം പഞ്ചദ്വാരാവജ്ജനദ്വിപഞ്ചവിഞ്ഞാണസമ്പടിച്ഛനസന്തീരണവജ്ജിതചിത്തേസു.
൧൭. പീതി ദോമനസ്സുപേക്ഖാസഹഗതകായവിഞ്ഞാണചതുത്ഥജ്ഝാനവജ്ജിതചിത്തേസു.
൧൮. ഛന്ദോ അഹേതുകമോമൂഹവജ്ജിതചിത്തേസൂതി.
൧൯. തേ പന ചിത്തുപ്പാദാ യഥാക്കമം –
ഛസട്ഠി പഞ്ചപഞ്ഞാസ, ഏകാദസ ച സോളസ;
സത്തതി വീസതി ചേവ, പകിണ്ണകവിവജ്ജിതാ.
പഞ്ചപഞ്ഞാസ ഛസട്ഠിട്ഠസത്തതി തിസത്തതി;
ഏകപഞ്ഞാസ ചേകൂനസത്തതി സപകിണ്ണകാ.
അകുസലചേതസികസമ്പയോഗനയോ
൨൦. അകുസലേസു പന മോഹോ അഹിരികം അനോത്തപ്പം ഉദ്ധച്ചഞ്ചാതി ചത്താരോമേ ചേതസികാ സബ്ബാകുസലസാധാരണാ നാമ, സബ്ബേസുപി ദ്വാദസാ കുസലേസു ലബ്ഭന്തി.
൨൧. ലോഭോ അട്ഠസു ലോഭസഹഗതചിത്തേസ്വേവ ലബ്ഭതി.
൨൨. ദിട്ഠി ചതൂസു ദിട്ഠിഗതസമ്പയുത്തേസു.
൨൩. മാനോ ചതൂസു ദിട്ഠിഗതവിപ്പയുത്തേസു.
൨൪. ദോസോ ഇസ്സാ മച്ഛരിയം കുക്കുച്ചഞ്ചാതി ദ്വീസു പടിഘസമ്പയുത്തചിത്തേസു.
൨൫. ഥിനമിദ്ധം പഞ്ചസു സസങ്ഖാരികചിത്തേസു.
൨൬. വിചികിച്ഛാ വിചികിച്ഛാസഹഗതചിത്തേയേവാതി.
൨൭. സബ്ബാപുഞ്ഞേസു ചത്താരോ,
ലോഭമൂലേ തയോ ഗതാ;
ദോസമൂലേസു ചത്താരോ,
സസങ്ഖാരേ ദ്വയം തഥാ.
വിചികിച്ഛാ വിചികിച്ഛാ-ചിത്തേ ചാതി ചതുദ്ദസ;
ദ്വാദസാകുലേസ്വേവ, സമ്പയുജ്ജന്തി പഞ്ചധാ.
സോഭനചേതസികസമ്പയോഗനയോ
൨൮. സോഭനേസു പന സോഭനസാധാരണാ താവ ഏകൂനവീസതിമേ ചേതസികാ സബ്ബേസുപി ഏകൂനസട്ഠിസോഭനചിത്തേസു സംവിജ്ജന്തി.
൨൯. വിരതിയോ പന തിസ്സോപി ലോകുത്തരചിത്തേസു സബ്ബഥാപി നിയതാ ഏകതോവ ലബ്ഭന്തി, ലോകിയേസു പന കാമാവചരകുസലേസ്വേവ കദാചി സന്ദിസ്സന്തി വിസും വിസും.
൩൦. അപ്പമഞ്ഞായോ പന ദ്വാദസസു പഞ്ചമജ്ഝാനവജ്ജിതമഹഗ്ഗതചിത്തേസു ചേവ കാമാവചരകുസലേസു ച സഹേതുകകാമാവചരകിരിയചിത്തേസു ചാതി അട്ഠവീസതിചിത്തേസ്വേവ കദാചി നാനാ ഹുത്വാ ജായന്തി, ഉപേക്ഖാസഹഗതേസു പനേത്ഥ കരുണാമുദിതാ ന സന്തീതി കേചി വദന്തി.
൩൧. പഞ്ഞാ പന ദ്വാദസസു ഞാണസമ്പയുത്തകാമാവചരചിത്തേസു ചേവ സബ്ബേസുപി പഞ്ചതിംസമഹഗ്ഗതലോകുത്തരചിത്തേസു ചാതി സത്തചത്താലീസചിത്തേസു സമ്പയോഗം ഗച്ഛതീതി.
൩൨. ഏകൂനവീസതി ധമ്മാ, ജായന്തേകൂനസട്ഠിസു.
തയോ സോളസചിത്തേസു, അട്ഠവീസതിയം ദ്വയം.
പഞ്ഞാ പകാസിതാ, സത്തചത്താലീസവിധേസുപി;
സമ്പയുത്താ ചതുധേവം, സോഭനേസ്വേവ സോഭനാ.
൩൩. ഇസ്സാമച്ഛേരകുക്കുച്ച-വിരതികരുണാദയോ.
നാനാ കദാചി മാനോ ച, ഥിന മിദ്ധം തഥാ സഹ.
൩൪. യഥാവുത്താനുസാരേന, സേസാ നിയതയോഗിനോ.
സങ്ഗഹഞ്ച പവക്ഖാമി, തേസം ദാനി യഥാരഹം.
സങ്ഗഹനയോ
൩൫. ഛത്തിംസാനുത്തരേ ധമ്മാ, പഞ്ചതിംസ മഹഗ്ഗതേ.
അട്ഠതിംസാപി ലബ്ഭന്തി, കാമാവചരസോഭനേ.
സത്തവീസതിപുഞ്ഞമ്ഹി, ദ്വാദസാഹേതുകേതി ച;
യഥാസമ്ഭവയോഗേന, പഞ്ചധാ തത്ഥ സങ്ഗഹോ.
ലോകുത്തരചിത്തസങ്ഗഹനയോ
൩൬. കഥം? ലോകുത്തരേസു താവ അട്ഠസു പഠമജ്ഝാനികചിത്തേസു അഞ്ഞസമാനാ തേരസ ചേതസികാ, അപ്പമഞ്ഞാവജ്ജിതാ തേവീസതി സോഭനചേതസികാ ചേതി ഛത്തിംസ ധമ്മാ സങ്ഗഹം ഗച്ഛന്തി, തഥാ ദുതിയജ്ഝാനികചിത്തേസു വിതക്കവജ്ജാ, തതിയജ്ഝാനികചിത്തേസു വിതക്കവിചാരവജ്ജാ, ചതുത്ഥജ്ഝാനികചിത്തേസു വിതക്കവിചാരപീതിവജ്ജാ, പഞ്ചമജ്ഝാനികചിത്തേസുപി ഉപേക്ഖാസഹഗതാ തേ ഏവ സങ്ഗയ്ഹന്തീതി സബ്ബഥാപി അട്ഠസു ലോകുത്തരചിത്തേസു പഞ്ചകജ്ഝാനവസേന പഞ്ചധാവ സങ്ഗഹോ ഹോതീതി.
൩൭. ഛത്തിംസ പഞ്ചതിംസ ച, ചതുത്തിംസ യഥാക്കമം.
തേത്തിംസദ്വയമിച്ചേവം, പഞ്ചധാനുത്തരേ ഠിതാ.