സുത്തന്തികദുകമാതികത്ഥവണ്ണനാ

സുത്തന്തികദുകേസു വേദേതി, വിവിധേന വാ ആകാരേന ജാനാതീതി വിജ്ജാ, വിപസ്സനാഞാണമനോമയിദ്ധിഛഅഭിഞ്ഞാവസപ്പവത്താ പഞ്ഞാ, തസ്മിം വിജ്ജാഭാഗേ വിജ്ജാകോട്ഠാസേ വിജ്ജാസഭാവേ വത്തന്തീതി വിജ്ജാഭാഗിനോ. താ ഏവ വിജ്ജാ, തം വാ വിജ്ജം സമ്പയോഗവസേന ഭജന്തീതിപി വിജ്ജാഭാഗിനോ, അട്ഠവിധവിജ്ജാസമ്പയുത്തധമ്മാ. താസു യാ കാചി ഏകാ വിജ്ജാ വിജ്ജാ, സേസാ വിജ്ജാഭാഗിനോതി ഏവം വിജ്ജാപി വിജ്ജാസമ്പയുത്തധമ്മാപി വിജ്ജാഭാഗിനോത്വേവ വേദിതബ്ബാ, ഇധ പന വിജ്ജാസമ്പയുത്താ ധമ്മാവ അധിപ്പേതാ. ന വിജാനാതീതി അവിജ്ജാ, ചതുസച്ചച്ഛാദകവസേന ചതുബ്ബിധോ മോഹോ, തസ്മിം അവിജ്ജാഭാഗേ അവിജ്ജാകോട്ഠാസേ അവിജ്ജാസഭാവേ വത്തന്തീതി അവിജ്ജാഭാഗിനോ. താ ഏവ അവിജ്ജാ, തം വാ അവിജ്ജം സമ്പയോഗവസേന ഭജന്തീതിപി അവിജ്ജാഭാഗിനോ, അവിജ്ജാസമ്പയുത്തധമ്മാ. ഏവം അവിജ്ജാപി അവിജ്ജാസമ്പയുത്തധമ്മാപി അവിജ്ജാഭാഗിനോത്വേവ വേദിതബ്ബാ, ഇധ പന അവിജ്ജാസമ്പയുത്തധമ്മാവ അധിപ്പേതാ.

തത്ഥ അരഹത്തമഗ്ഗചിത്തം, പഞ്ഞാവിരഹിതതംസമ്പയുത്താ ച വിജ്ജാഭാഗിനോ ച ഞാണസമ്പയുത്തകാമാവചരജവനാനി, ഞാണവിരഹിതതംസമ്പയുത്താ ച വിപസ്സനാഭാവേന പവത്തിയം വിജ്ജാഭാഗിനോ, അഞ്ഞദാ ന വത്തബ്ബാ. രൂപാവചരചതുത്ഥജ്ഝാനികജവനചിത്താനി, പഞ്ഞാവിരഹിതതംസമ്പയുത്താ ച മനോമയിദ്ധിഭാവേന ച പഞ്ചാഭിഞ്ഞാഭാവേന ച പവത്തിയം വിജ്ജാഭാഗിനോ, അഞ്ഞദാ ന വത്തബ്ബാ. തത്ഥ ദ്വാദസാകുസലചിത്താനി, അവിജ്ജാവിരഹിതതംസമ്പയുത്താ ച അവിജ്ജാഭാഗിനോവ, ഇധ പന അവിജ്ജാ, സേസചിത്തരൂപനിബ്ബാനാനി ച ന വത്തബ്ബാവ. ചേതസികേസു പന മോഹഅപ്പമഞ്ഞാ ന വത്തബ്ബാവ, സേസാ കുസലാബ്യാകതാ സിയാ വിജ്ജാഭാഗിനോ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ, തിജാതികാ ദ്വിധാപി ന വത്തബ്ബാ ച. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ. പഠമം.

പുന അനജ്ഝോത്ഥരണവസേന കിലേസന്ധകാരം വിദ്ധംസേതും അസമത്ഥതായ വിജ്ജു ഉപമാ ഏതേസന്തി വിജ്ജൂപമാ, ആദിതോ തീസു മഗ്ഗേസു ഞാണംവ. നിസ്സേസം വിദ്ധംസനസമത്ഥതായ വജിരം ഉപമാ ഏതേസന്തി വജിരൂപമാ, അരഹത്തമഗ്ഗേ ഞാണം. യഥാ ഹി മേഘന്ധകാരേ മഗ്ഗപടിപന്നസ്സ പടിച്ഛാദനഅന്ധകാരം വിധമിത്വാ വിജ്ജുയാ ഉപ്പന്നക്ഖണേ ചാതുദിസാ മഗ്ഗാ പാകടാ ഹോന്തി, വിജ്ജുയാ നിരുദ്ധായ പുന അന്ധകാരോ ഓത്ഥരിത്വാ മഗ്ഗം പടിച്ഛാദേതി, ഏവം വിപസ്സനായാനികസ്സ യഥാസകം സച്ചച്ഛാദകകിലേസന്ധകാരം വിധമിത്വാ തീസു മഗ്ഗേസു യഥാക്കമം ഉപ്പന്നേസു ചത്താരി സച്ചാനി പാകടാനി ഹോന്തി, തേസു നിരുദ്ധേസു പുന അവസിട്ഠകിലേസന്ധകാരോ ചതുസച്ചം പടിച്ഛാദേതി, തസ്മാ തീസു മഗ്ഗേസു പഞ്ഞാ വിജ്ജൂപമാ വുത്താ. യഥാ പന വജിരസ്സ അഭേജ്ജോ പാസാണോ നാമ നത്ഥി, തഞ്ച നിസ്സേസതോ വജിരം ഖേപേതി, വജിരേന ച ഗതമഗ്ഗേ പാസാണസ്സ പുന പാകതികഭാവോ നത്ഥി, ഏവം അരഹത്തമഗ്ഗഞാണസ്സ അവജ്ഝകിലേസോ നാമ നത്ഥി, തഞ്ച നിസ്സേസതോ അരഹത്തമഗ്ഗഞാണം ഖേപേതി, തേന ച ഖേപിതേ കിലേസേ അവസിട്ഠകിലേസാഭാവതോ തസ്സ പുന പച്ചുദാവത്തനം നാമ നത്ഥി, തസ്മാ ചതുത്ഥമഗ്ഗേ പഞ്ഞാ വജിരൂപമാ വുത്താ. പഞ്ഞാ ഏവ ഹേത്ഥ സിയാ വിജ്ജൂപമാ, സിയാ ന വത്തബ്ബാ ച ഹോതി. സേസചേതസികചിത്തരൂപനിബ്ബാനാനി പന സബ്ബാനി ന വത്തബ്ബാനേവ. ദുതിയം.

ബാലേസു ഠിതത്താ, യത്ഥ ഠിതാ തദുപചാരേന ബാലാ, ബാലകരത്താ വാ ബാലാ, ദ്വാദസാകുസലചിത്താനി. ഇധ പന അഹിരികഞ്ച അനോത്തപ്പഞ്ച ബാലാ നാമ. പണ്ഡിതേസു ഠിതത്താ പണ്ഡിതാ, പണ്ഡിതകരത്താ വാ പണ്ഡിതാ, ഏകവീസതി കുസലചിത്താനി. ഇധ പന ഹിരീ ച ഓത്തപ്പഞ്ച പണ്ഡിതാ നാമ. സേസചിത്തരൂപനിബ്ബാനാനി ന വത്തബ്ബാനി. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ. തതിയം.

കണ്ഹാതി കാളകാ, ചിത്തസ്സ അപഭസ്സരഭാവകരണാ. സുക്കാതി ഓദാതാ, പഭസ്സരഭാവകരണാ. സേസം സബ്ബം ബാലദുകസദിസമേവ. ചതുത്ഥം.

ഇധ ചേവ സമ്പരായേ ച തപേന്തീതി തപനീയാ. ന തപനീയാ അതപനീയാ. സേസം ബാലദുകസദിസമേവ. പഞ്ചമം.

‘‘സിരിവഡ്ഢകോ ധനവഡ്ഢകോ’’തിആദയോ വിയ വചനമത്തമേവ അധികാരം കത്വാ പവത്താ അധിവചനാ നാമ. നാമധേയ്യന്തി തേസം തേസം ധമ്മാനം നാമാനി. താനി ചതുബ്ബിധാനി സാമഞ്ഞനാമം ഗുണനാമം കിത്തിമനാമം ഓപപാതികനാമന്തി. തത്ഥ പഠമകപ്പികേസു മഹാജനേന സമ്മന്നിത്വാ ഠപിതത്താ ‘‘മഹാസമ്മതോ’’തി രഞ്ഞോ നാമന്തി ഏവരൂപം സാമഞ്ഞനാമം നാമ. ‘‘ധമ്മകഥികോ പംസുകൂലികോ കാളോ രസ്സോ’’തി ഏവരൂപം ഗുണതോ ആഗതം, ‘‘ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ’’തിആദീനിപി തഥാഗതസ്സ അനേകാനി നാമസതാനി ഗുണനാമം നാമ. യം പന ജാതസ്സ കുമാരസ്സ ഞാതകാ കപ്പേത്വാ പകപ്പേത്വാ ‘‘അയം അസുകോ നാമാ’’തി നാമം കരോന്തി, ഇദം കിത്തിമനാമം നാമ. യാ പന പുരിമപഞ്ഞത്തി അപരപഞ്ഞത്തിയം നിപതതി, സേയ്യഥിദം – പുരിമകപ്പേപി ചന്ദോ ചന്ദോ ഏവ, ഏതരഹിപി അനാഗതേപി ചന്ദോ ഏവ. തഥാ ‘‘സൂരിയോ സമുദ്ദോ പഥവീ രൂപം വേദനാ സഞ്ഞാ സങ്ഖാരാ വിഞ്ഞാണം നിബ്ബാന’’ന്തിഏവമാദി ഓപപാതികനാമം നാമ. താനി പുന വിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി അവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി വിജ്ജമാനേനഅവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി അവിജ്ജമാനേനവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി വിജ്ജമാനേനവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി അവിജ്ജമാനേനഅവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തീതി ഏവം നാമപഞ്ഞത്തിവസേന ഛബ്ബിധാനി ഹോന്തി.

തത്ഥ പരമത്ഥതോ ഉപലബ്ഭമാനാ യഥാവുത്തദ്വാസത്തതിവിധാ നാമരൂപധമ്മാ വിജ്ജമാനാ നാമ, തേസം പകാരേഹി ഞാപനതോ പഞ്ഞത്തി വിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി നാമ, ‘‘ചിത്തം ഫസ്സോ പഥവീ രൂപം നിബ്ബാന’’ന്തിആദയോ പരമത്ഥവാചകാ സദ്ദാ. ഉപാദിന്നനാമരൂപധമ്മേ പന ഉപാദായ പഞ്ഞത്താ സത്തപുഗ്ഗലഇത്ഥിപുരിസദേവമനുസ്സതിരച്ഛാനാദിഭേദാ, അനുപാദിന്നരൂപധമ്മേ ഉപാദായ പഞ്ഞത്താ ഭൂമിപബ്ബതരുക്ഖസകടചന്ദസൂരിയനക്ഖത്തദിസാകാലകസിണാദിഭേദാ ച പരമത്ഥതോ അനുപലബ്ഭമാനാ അവിജ്ജമാനാ നാമ, തേസം പഞ്ഞത്തി അവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി നാമ. തഥാ ‘‘അത്താ ഭൂമീ’’തിആദയോ അത്ഥപഞ്ഞത്തിവാചകാ സദ്ദാ ച ചിത്തസന്തതിവണ്ണുപഗന്തിആദി വിജ്ജമാനത്ഥവാചകാ സദ്ദാ വിജ്ജമാനേനഅവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി നാമ. ‘‘പുരിസസ്സ ചിത്തം, മേഘവണ്ണോ’’തിആദീസു അവിജ്ജമാനേനവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി നാമ. ‘‘ചിത്തലഹുതാ പഥവീഗന്ധോ’’തിആദി വിജ്ജമാനേനവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി നാമ. ‘‘മനുസ്സസരീരം രുക്ഖസാഖാ’’തിആദി അവിജ്ജമാനേനഅവിജ്ജമാനപഞ്ഞത്തി നാമ. ഏവം ഛബ്ബിധാപി ചേതാ അധിപ്പായം വിഞ്ഞാപേതുകാമതാചിത്തസമുട്ഠാപിതസവിഞ്ഞത്തിസദ്ദാനുസാരേന ഞാതസങ്കേതസ്സ സോതവിഞ്ഞാണവീഥിഅനന്തരം ഉപ്പന്നേഹി മനോദ്വാരികവിഞ്ഞാണേഹി ‘‘ഇമസ്സേദം നാമ’’ന്തി അനേകസദ്ദേസു ഏകത്തമാരോപേത്വാ വവത്ഥാപിതാ അത്ഥാഭിമുഖം നമനതോ പകാരേഹി അത്ഥസ്സ ഞാപനതോ ‘‘നാമപഞ്ഞത്തീ’’തി വുച്ചന്തി, തേസം അധിവചനാനം പഥാ അത്ഥാ അധിവചനപഥാ, സമ്മുതിപരമത്ഥഭേദാ സബ്ബേ ധമ്മാ സദ്ദവചനീയസഭാവാ. ഛട്ഠം.

ഇതോ പരം ദ്വേ ദുകാ അധിവചനദുകസദിസാവ, കേവലം പദത്ഥമത്തമേവ വിസേസോ. തത്ഥ അഭിസങ്ഖരോന്തീതി സങ്ഖാരാതി ഏവം നിദ്ധാരേത്വാ സഹേതുകം കത്വാ വുച്ചമാനാ നിരുത്തി നാമ, ‘‘തക്കോ വിതക്കോ സങ്കപ്പോ’’തി ഏവം തേന തേന പകാരേന ഞാപനതോ പഞ്ഞത്തി നാമ, യഥാവുത്തനാമപഞ്ഞത്തിയോവ. ന ഹി അധിവചനനിരുത്തിപഞ്ഞത്തീസു അത്ഥതോ കോചിപി ഭേദോ അത്ഥി, നിബ്ബത്തിനിമിത്തഭേദദസ്സനത്ഥം പന നേസം വിഭാഗേന പദത്ഥോ ദസ്സിതോ. ഇമേസു ച തീസു ദുകേസു പഞ്ഞത്തിസഹിതാ സബ്ബേ ധമ്മാ ലബ്ഭന്തി, അനന്തരേ നാമരൂപദുകേ പഞ്ഞത്തിരഹിതാതി ഇമേ ചത്താരോ ദുകാ ഇമേസു സുത്തന്തികദുകേസു നിപ്പദേസാ, സേസാ പന അട്ഠതിംസാപി സപ്പദേസാതി വേദിതബ്ബാ. സത്തമട്ഠമാനി.

നാമകരണട്ഠേന, നമനട്ഠേന, നാമനട്ഠേന ച നാമം, അരൂപക്ഖന്ധനിബ്ബാനാനി. താനി ഹി സബ്ബദാപി വേദനാ സഞ്ഞാ സങ്ഖാരാ വിഞ്ഞാണം നിബ്ബാനന്തി ഓപപാതികനാമവസേന അത്തനോ നാമം കരോന്താവ പവത്തന്തി ചന്ദസൂരിയാദയോ വിയ. ന ഹി തേസം സാമഞ്ഞഗുണകിത്തിമവസേന നാമകരണകിച്ചം അത്ഥീതി. ഏവം നാമകരണട്ഠേന നാമം വേദിതബ്ബം. ആരമ്മണാഭിമുഖം പന നമനട്ഠേന, അഞ്ഞമഞ്ഞം തത്ഥ നാമനട്ഠേന ച ചത്താരോ അരൂപക്ഖന്ധാവ നാമം. നിബ്ബാനം പന ആരമ്മണാധിപതിപച്ചയതായ അത്തനി അനവജ്ജധമ്മാനം നാമനട്ഠേനേവ നാമം വേദിതബ്ബം. രുപ്പനട്ഠേന രൂപം, രൂപക്ഖന്ധോ. നവമം.

അവിജ്ജാതി ദുക്ഖാദിപടിച്ഛാദകോ സബ്ബോ മോഹോ. ഭവതണ്ഹാതി ഭവപത്ഥനാവസേന പവത്തോ ലോഭോ. തഥാ അപ്പവത്തോ പനേത്ഥ ലോഭോ, സേസചേതസികചിത്തരൂപനിബ്ബാനാനി ച ന വത്തബ്ബാനി. ഇതോ പരം പന ഏവം നവത്തബ്ബവിഭാഗം അദസ്സേത്വാ പദത്ഥസരൂപമത്തമേവ ദസ്സയിസ്സാമ, ദസ്സിതാവസേസാ ന വത്തബ്ബാതി ഗഹേതബ്ബാ. ദസമം.

ഭവോ വുച്ചതി സസ്സതം. ‘‘ഭവിസ്സതി അത്താ ച ലോകോ ചാ’’തി സസ്സതവസേന ഉപ്പജ്ജനകദിട്ഠി ഭവദിട്ഠി നാമ. വിഭവോ വുച്ചതി ഉച്ഛേദോ. ‘‘ന ഭവിസ്സതി അത്താ ച ലോകോ ചാ’’തി ഉച്ഛേദവസേന ഉപ്പജ്ജനകദിട്ഠി വിഭവദിട്ഠി നാമ. ഉഭയേനാപി മിച്ഛാദിട്ഠി ഗഹിതാ. തഥാ അനന്തരേസുപി തീസു ദുകേസു. ഏകാദസമം.

ഖന്ധപഞ്ചകം ‘‘അത്താ ച ലോകോ ചാ’’തി ഗഹേത്വാ ‘‘സസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ചാ’’തി പവത്താ ദിട്ഠി സസ്സതദിട്ഠി നാമ. തഥാ ‘‘ഉച്ഛിജ്ജിസ്സതീ’’തി പവത്താ ദിട്ഠി ഉച്ഛേദദിട്ഠി നാമ. ‘‘അന്തവാ’’തി പവത്താ അന്തവാദിട്ഠി നാമ. ‘‘അനന്തവാ’’തി പവത്താ അനന്തവാദിട്ഠി നാമ. പുബ്ബന്തം അനുഗതാ ബ്രഹ്മജാലേ വുത്തനയേന അതീതകോട്ഠാസം ആരമ്മണം കത്വാ പവത്താ അട്ഠാരസവിധാ പുബ്ബന്താനുദിട്ഠി നാമ. അപരന്തം അനുഗതാ തത്ഥേവ ആഗതനയേന അനാഗതകോട്ഠാസം ആരമ്മണം കത്വാ പവത്താ ചതുചത്താലീസവിധാ അപരന്താനുദിട്ഠി നാമ. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന ബ്രഹ്മജാലേ (ദീ. നി. ൧.൨൮), തദട്ഠകഥായ (ദീ. നി. അട്ഠ. ൧.൨൮) ച വേദിതബ്ബോ. ദ്വാദസമതേരസമചുദ്ദസമാനി.

അഹിരികദുകം, ഹിരിദുകഞ്ച സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ. പഞ്ചദസമസോളസമാനി.

ദുക്ഖം വചോ ഏതസ്മിം വിപ്പടികൂലഗാഹിമ്ഹി വിപച്ചനീകസാതേ അനാദരേ പുഗ്ഗലേതി ദുബ്ബചോ, സഹധമ്മികം ദസ്സേത്വാ ഓവദിയമാനേ അനാദരകാരകോ പുഗ്ഗലോ, തസ്സ കമ്മം ദോവചസ്സം, തസ്സ ഭാവോ ദോവചസ്സതാ, അനാദരവസേന പവത്താ ദ്വേ പടിഘചിത്താ, തംസമ്പയുത്താ ച. പാപാ അസ്സദ്ധാദയോ പുഗ്ഗലാ ഏതസ്സ മിത്താതി പാപമിത്തോ, തസ്സ ഭാവോ പാപമിത്തതാ, പാപപുഗ്ഗലേസു ദള്ഹഭത്തിവസേന, കായചിത്തേഹി തംസേവനാതന്നിന്നതാവസേന ച പവത്താനി അട്ഠ ലോഭചിത്താനി. സത്തരസമം.

സോവചസ്സതാ, കല്യാണമിത്തതാ ച വുത്തപടിപക്ഖവസേന വേദിതബ്ബാ. അത്ഥതോ പന തഥാപവത്താനി സഹേതുകകാമാവചരകുസലകിരിയചിത്താനി. അട്ഠാരസമം.

പഞ്ചസു, സത്തസു വാ ആപത്തീസു കുസലഭാവോ ആപത്തികുസലതാ, സഹ വത്ഥുനാ താസം ആപത്തീനം ആപജ്ജനപരിച്ഛേദജാനനവസേന പവത്താ കാമാവചരജവനപഞ്ഞാ. ആപത്തീഹി വുട്ഠാനേ കുസലഭാവോ ആപത്തിവുട്ഠാനകുസലതാ, വുട്ഠാനവിധാനേന സദ്ധിം ആപത്തിവുട്ഠാനപരിച്ഛേദജാനനവസേന പവത്താ യഥാവുത്തചിത്തസമ്പയുത്തപഞ്ഞാവ. ഏകൂനവീസതിമം.

സമാപജ്ജിതബ്ബതോ സമാപത്തി, താസു ലോകിയലോകുത്തരാസു സവിതക്കസവിചാരാദീസു സമാപത്തീസു കുസലതാ സമാപത്തികുസലതാ, സഹ പരികമ്മേന അപ്പനാപരിച്ഛേദജാനനവസേന പവത്താ പഞ്ഞാ. സമാപത്തീഹി വുട്ഠാനേ കുസലഭാവോ സമാപത്തിവുട്ഠാനകുസലതാ, യഥാപരിച്ഛിന്നകാലേയേവ താഹി വുട്ഠാനകപഞ്ഞാ കാമാവചരജവനപഞ്ഞാവ. വീസതിമം.

അട്ഠാരസസു ധാതൂസു കുസലഭാവോ ധാതുകുസലതാ, സവനധാരണപടിവേധപച്ചവേക്ഖണപഞ്ഞാ. താസഞ്ഞേവ ധാതൂനം മനസികാരേ കുസലഭാവോ മനസികാരകുസലതാ, താസം സമ്മസനപടിവേധപച്ചവേക്ഖണപഞ്ഞാ. ഏസ നയോ ആയതനകുസലതായപി. തത്ഥ ഹി സവനധാരണപച്ചവേക്ഖണാ കാമാവചരാവ, പടിവേധോ ലോകുത്തരോവ, സമ്മസനം കാമാവചരലോകുത്തരം. അഞ്ഞമഞ്ഞം പടിച്ച സഹിതം ഫലം ഉപ്പാദേതീതി പടിച്ചസമുപ്പാദോ, അവിജ്ജാദീഹി നിദ്ദിട്ഠോ പച്ചയസമൂഹോ, തസ്മിം ദ്വാദസങ്ഗേ അനുലോമപടിച്ചസമുപ്പാദേ കുസലഭാവോ പടിച്ചസമുപ്പാദകുസലതാ, ‘‘ഇമിനാ പച്ചയേന ഇദം ഹോതീ’’തി ജാനനവസേന പവത്താ ലോകിയജവനപഞ്ഞാവ. ഏകവീസതിമദ്വാവീസതിമാനി.

തിട്ഠതി ഏത്ഥ ഫലം തദായത്തവുത്തിതായാതി ഠാനം, കാരണം, തസ്മിം ഠാനേ കുസലതാ ഠാനകുസലതാ. ന ഠാനേ കുസലതാ അട്ഠാനകുസലതാ. തേവീസതിമം.

ഉജുഭാവോ അജ്ജവോ. മുദുഭാവോ മദ്ദവോ. കായചിത്തുജുകതാമുദുകതാദ്വയം. ചതുവീസതിമം.

അധിവാസനസങ്ഖാതാ ഖമനം ഖന്തി, തഥാപവത്തകാമാവചരജവനാനി. പാപതോ സുട്ഠു ഓരതോ വിരതോതി സോരതോ, തസ്സ ഭാവോ സോരച്ചം. കായവചീമനോസംവരസീലസങ്ഖാതാനി ലോകിയലോകുത്തരജവനാനി. പഞ്ചവീസതിമം.

സമ്മോദകപിയവാദിതാസങ്ഖാതോ സഖിലഭാവോ സാഖല്യം, യഥാ പരേഹി സദ്ധിം അത്തനോ ഛിദ്ദം വിവരം ന ഹോതി, ഏവം ധമ്മാമിസേഹി പടിസന്ഥരണം പടിച്ഛാദനം പടിസന്ഥാരോ. ആഗന്തുകസ്സ ഹി പച്ചുഗ്ഗമനപത്തചീവരപടിഗ്ഗഹണആസനദാനബീജനപാദധോവനമക്ഖനാദിനാ, പാനീയേന ആപുച്ഛനേന, കാലേ ആഗതസ്സ യാഗുആദീനം, വികാലേ പാനകാദീനഞ്ച ദാനേന, പുനദിവസേ പിണ്ഡായ ചരണട്ഠാനദസ്സനപവേസനനിക്ഖമനകാലാരോചനാദിനാ ച പബ്ബജിതാ, ഗഹട്ഠാനഞ്ച വിനയേ ആഗതനയേന യഥാനുരൂപം ആമിസപടിസന്ഥാരോ കാതബ്ബോ. ആഗന്തുകം പന ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘തുമ്ഹേ കതരഭാണകാ’’തി അപുച്ഛിത്വാ ‘‘ആചരിയുപജ്ഝായാ വോ കതരം ഗന്ഥം വളഞ്ജേന്തീ’’തി പുച്ഛിത്വാ തസ്സ വിസയേ പഞ്ഹപുച്ഛനേന സചേ ന സക്കോതി, സയം കഥേത്വാ ദാനേന, ധമ്മകഥനപഞ്ഹവിസ്സജ്ജനകമ്മട്ഠാനകഥനകുക്കുച്ചദിട്ഠിവിനോദനാദിനാ, പരിവാസാദിവിനയകമ്മകരണേന, പബ്ബാജനഉപസമ്പദാദിനാ ച ധമ്മപടിസന്ഥാരോ കാതബ്ബോ. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരതോ പനായം സദ്ധിം ആനിസംസദീപകവത്ഥൂഹി അട്ഠസാലിനിയം (ധ. സ. അട്ഠ. ൧൩൫൧) ഞാതബ്ബോ. ഏതസ്മിം ദുവിധേ പടിസന്ഥാരേ കുസലഭാവോ പടിസന്ഥാരകുസലതാ, തഥാപവത്തകാമാവചരജവനാനി ഏവ. ഛബ്ബീസതിമം.

ഇന്ദ്രിയേസു മനച്ഛട്ഠേസു ആപാഥഗതരൂപാദീസു ആരമ്മണേസു നിമിത്തഗഹണാദിനാ ഇന്ദ്രിയസംവരഭേദസങ്ഖാതോ അഗുത്തദ്വാരഭാവോ ഇന്ദ്രിയേസു അഗുത്തദ്വാരതാ. പടിഗ്ഗഹണപരിഭോഗവസേന ഭോജനേ മത്തം അജാനനഭാവോ ഭോജനേ അമത്തഞ്ഞുതാ, തഥാപവത്തഅകുസലചിത്താനി. സത്തവീസതിമം.

അനന്തരദുകേപി വുത്തപടിപക്ഖവസേന കാമാവചരസഹേതുകകുസലകിരിയചിത്താനി വേദിതബ്ബാനി. അട്ഠവീസതിമം.

സതിവിപ്പവാസസങ്ഖാതോ മുട്ഠസതിഭാവോ മുട്ഠസ്സച്ചം, സബ്ബേ അകുസലാ ധമ്മാ, അസമ്പജാനനഭാവോ അസമ്പജഞ്ഞം, മോഹോ. ഏകൂനതിംസതിമം.

അനന്തരദുകേ ചതുഭൂമികാ സതിപഞ്ഞാവ വുത്താ. തിംസതിമം.

അപ്പടിസങ്ഖാനേ അപ്പടിവാനസങ്ഖാതേ അകമ്പിയട്ഠേന യോനിസോദസ്സനസങ്ഖാതം പടിസങ്ഖാനമേവ ബലന്തി പടിസങ്ഖാനബലം, കാമാവചരപഞ്ഞാവ. സത്തബോജ്ഝങ്ഗാദിഭാവനാവസേന പവത്താ ചതുഭൂമകധമ്മാ ഭാവനാബലം. ഏകതിംസതിമം.

പച്ചനീകധമ്മേ സമേതീതി സമഥോ, സോ തിവിധോ ചിത്തസമഥോ അധികരണസമഥോ സബ്ബസങ്ഖാരസമഥോതി. തത്ഥ ച പുബ്ബഭാഗാസു അട്ഠസമാപത്തീസു ഏകഗ്ഗതാ ചിത്തസമഥോ നാമ, സമ്മുഖാവിനയാദി സത്തവിധോ അധികരണസമഥോ നാമ, നിബ്ബാനം സബ്ബസങ്ഖാരസമഥോ നാമ. ഇധ പന ചതുഭൂമകോ സമാധി അധിപ്പേതോ. അനിച്ചാദിവസേന വിവിധേനാകാരേന പസ്സതീതി വിപസ്സനാ, ലോകിയലോകുത്തരാ വിപസ്സനാപഞ്ഞാവ. ബാത്തിംസതിമം.

സമഥോവ തം ആകാരം ഗഹേത്വാ പുന പവത്തേതബ്ബസ്സ സമഥസ്സ നിമിത്തന്തി സമഥനിമിത്തം. പഗ്ഗാഹനിമിത്തേപി ഏസേവ നയോ. ചതുഭൂമകസമാധിവീരിയാനി ഏവ. തേത്തിംസതിമം.

അനന്തരദുകേപി വീരിയസമാധീ ഏവ വുത്താ. ചതുത്തിംസതിമം.

സീലവിനാസികാ അസംവരസങ്ഖാതാ സീലസ്സ വിപത്തീതി സീലവിപത്തി, തഥാപവത്താ അകുസലധമ്മാ. സമ്മാദിട്ഠിയാ വിപത്തി ദിട്ഠിവിപത്തി, മിച്ഛാദിട്ഠി ഏവ. പഞ്ചതിംസതിമം.

സോരച്ചമേവ സീലസ്സ സമ്പാദനതോ സീലപരിപൂരണതോ സീലസ്സ സമ്പദാതി സീലസമ്പദാ. ദിട്ഠിപാരിപൂരിഭൂതം ഞാണമേവ ദിട്ഠിയാ സമ്പദാതി ദിട്ഠിസമ്പദാ. ചതുഭൂമകാ സീലപഞ്ഞാവ. തഥാ അനന്തരദുകേപി. ഛത്തിംസതിമം.

വിസുദ്ധിഭാവം സമ്പത്താ സീലസങ്ഖാതാ സീലസ്സ വിസുദ്ധി സീലവിസുദ്ധി. നിബ്ബാനസങ്ഖാതം വിസുദ്ധിം പാപേതും സമത്ഥാ ദസ്സനസങ്ഖാതാ ദിട്ഠിയാ വിസുദ്ധി ദിട്ഠിവിസുദ്ധി. സത്തത്തിംസതിമം.

കമ്മസ്സകതാസച്ചാനുലോമികമഗ്ഗഫലസമ്പയുത്തപഞ്ഞാ ദിട്ഠി വിസുദ്ധി നാമ. യഥാദിട്ഠിസ്സ തദനുരൂപം പധാനം യഥാദിട്ഠിസ്സ ച പധാനം നാമ. അട്ഠതിംസതിമം.

സംവേഗജനകാനി ജാതിജരാബ്യാധിമരണസങ്ഖാതാനി കാരണാനി സംവേജനീയട്ഠാനാനി നാമ, തേസു ജാതിആദിപടിച്ചസമുപ്പന്നഭയസങ്ഖാതം സംവിജനം സംവേഗോ നാമ, തഥാപവത്തകുസലാദി ഏവ. ഏവം സംവേഗജാതസ്സ യോനിസോ ഉപായേന പധാനം സംവിഗ്ഗസ്സ യോനിസോ പധാനം, ലോകിയലോകുത്തരവീരിയമേവ. ഏകൂനചത്താലീസതിമം.

കുസലധമ്മപൂരണേ അസന്തുട്ഠിഭാവോ അസന്തുട്ഠിതാ. യോ പന ദാനം ദത്വാ തതോ തേന അസന്തുട്ഠോ ഹുത്വാ സരണഗമനം ആകങ്ഖതി, തതോ പഞ്ചസീലാദിം, പബ്ബജ്ജം, ബുദ്ധവചനാനം ഉഗ്ഗണ്ഹനം, സമഥവിപസ്സനം, തതോ തേനാപി അസന്തുട്ഠോ അനുക്കമേന അരഹത്തം ഗണ്ഹാതി, അയം അസന്തുട്ഠിതാ കുസലേസു ധമ്മേസു. അധികുസലധമ്മാനം ഭാവനായ ഉക്കണ്ഠമാനോ പധാനം പടിവാപേതി നിവത്താപേതീതി പടിവാനി, ന പടിവാനി അപ്പടിവാനി, തസ്സ ഭവോ അപ്പടിവാനിതാ. അരഹത്തം അപ്പത്വാ പധാനസ്മിം അനിവത്തനതാ അനോസക്കനതാ, തഥാപവത്തലോകിയലോകുത്തരകുസലാ ധമ്മാ. ചത്താലീസതിമം.

വിജാനനതോ വിജ്ജാ, പുബ്ബേനിവാസചുതൂപപാതആസവക്ഖയഞാണാനി. വിമുച്ചനതോ വിമുത്തി, അട്ഠ സമാപത്തിയോ, നിബ്ബാനഞ്ച. അട്ഠ സമാപത്തിയോ ഹി ആരമ്മണേ അധിമുച്ചനതോ, സയം വിക്ഖമ്ഭിതകിലേസേഹി വിമുച്ചനട്ഠേന ച വിമുത്തീതി വുത്താ, നിബ്ബാനം പന സബ്ബകിലേസേഹി അച്ചന്തവിമുച്ചനട്ഠേന. ഏകചത്താലീസതിമം.

കിലേസക്ഖയകരേസു ചതൂസു അരിയമഗ്ഗേസു ഞാണം ഖയേ ഞാണം നാമ. പടിസന്ധിവസേന അനുപ്പാദഭൂതേ തംതംമഗ്ഗവജ്ഝകിലേസാനം അനുപ്പാദപരിയോസാനേ ഉപ്പന്നഅരിയഫലേ ഞാണം അനുപ്പാദേ ഞാണം നാമ. സേസം സബ്ബത്ഥ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ. ദ്വാചത്താലീസതിമം.

സുത്തന്തികദുകമാതികത്ഥവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

മോഹവിച്ഛേദനിയാ അഭിധമ്മമാതികത്ഥവണ്ണനായ

ധമ്മസങ്ഗണീമാതികത്ഥവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.