൧. പഠമരഹോഗതസുത്തം

൮൯൯. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ അനുരുദ്ധസ്സ രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘‘യേസം കേസഞ്ചി ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ വിരദ്ധാ, വിരദ്ധോ തേസം അരിയോ മഗ്ഗോ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയഗാമീ. യേസം കേസഞ്ചി ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ആരദ്ധാ, ആരദ്ധോ തേസം അരിയോ മഗ്ഗോ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയഗാമീ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ആയസ്മതോ അനുരുദ്ധസ്സ ചേതസാ ചേതോപരിവിതക്കമഞ്ഞായ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവ – ആയസ്മതോ അനുരുദ്ധസ്സ സമ്മുഖേ പാതുരഹോസി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം ഏതദവോച – ‘‘കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ അനുരുദ്ധ, ഭിക്ഖുനോ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ആരദ്ധാ ഹോന്തീ’’തി?

‘‘ഇധാവുസോ, ഭിക്ഖു അജ്ഝത്തം കായേ സമുദയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി, അജ്ഝത്തം കായേ വയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി, അജ്ഝത്തം കായേ സമുദയവയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. ബഹിദ്ധാ കായേ സമുദയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി, ബഹിദ്ധാ കായേ വയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി, ബഹിദ്ധാ കായേ സമുദയവയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ കായേ സമുദയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി, അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ കായേ വയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി, അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ കായേ സമുദയവയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘അപ്പടികൂലേ പടികൂലസഞ്ഞീ വിഹരേയ്യ’ന്തി, പടികൂലസഞ്ഞീ തത്ഥ വിഹരതി; സചേ ആകങ്ഖതി – ‘പടികൂലേ അപ്പടികൂലസഞ്ഞീ വിഹരേയ്യ’ന്തി, അപ്പടികൂലസഞ്ഞീ തത്ഥ വിഹരതി; സചേ ആകങ്ഖതി – ‘അപ്പടികൂലേ ച പടികൂലേ ച പടികൂലസഞ്ഞീ വിഹരേയ്യ’ന്തി, പടികൂലസഞ്ഞീ തത്ഥ വിഹരതി; സചേ ആകങ്ഖതി – ‘പടികൂലേ ച അപ്പടികൂലേ ച അപ്പടികൂലസഞ്ഞീ വിഹരേയ്യ’ന്തി, അപ്പടികൂലസഞ്ഞീ തത്ഥ വിഹരതി; സചേ ആകങ്ഖതി – ‘അപ്പടികൂലഞ്ച പടികൂലഞ്ച തദുഭയം അഭിനിവജ്ജേത്വാ ഉപേക്ഖകോ വിഹരേയ്യം സതോ സമ്പജാനോ’തി, ഉപേക്ഖകോ തത്ഥ വിഹരതി സതോ സമ്പജാനോ.

‘‘അജ്ഝത്തം വേദനാസു സമുദയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി, അജ്ഝത്തം വേദനാസു വയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി, അജ്ഝത്തം വേദനാസു സമുദയവയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. ബഹിദ്ധാ വേദനാസു സമുദയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി, ബഹിദ്ധാ വേദനാസു വയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി, ബഹിദ്ധാ വേദനാസു സമുദയവയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ വേദനാസു സമുദയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി, അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ വേദനാസു വയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി, അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ വേദനാസു സമുദയവയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം.

‘‘അജ്ഝത്തം ചിത്തേ…പേ… ബഹിദ്ധാ ചിത്തേ…പേ… അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ ചിത്തേ സമുദയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി… അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ ചിത്തേ വയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി… അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ ചിത്തേ സമുദയവയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ…പേ… അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘അപ്പടികൂലേ പടികൂലസഞ്ഞീ വിഹരേയ്യ’ന്തി, പടികൂലസഞ്ഞീ തത്ഥ വിഹരതി…പേ… ഉപേക്ഖകോ തത്ഥ വിഹരതി സതോ സമ്പജാനോ.

‘‘അജ്ഝത്തം ധമ്മേസു…പേ… ബഹിദ്ധാ ധമ്മേസു…പേ… അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ ധമ്മേസു സമുദയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി… അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ ധമ്മേസു വയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി… അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാ ധമ്മേസു സമുദയവയധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം.

‘‘സോ സചേ ആകങ്ഖതി – ‘അപ്പടികൂലേ പടികൂലസഞ്ഞീ വിഹരേയ്യ’ന്തി, പടികൂലസഞ്ഞീ തത്ഥ വിഹരതി…പേ… ഉപേക്ഖകോ തത്ഥ വിഹരതി സതോ സമ്പജാനോ. ഏത്താവതാ ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖുനോ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ആരദ്ധാ ഹോന്തീ’’തി. പഠമം.