൨. മുദുതരവഗ്ഗോ

൧. പടിലാഭസുത്തം

൪൮൧. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം…പേ…. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധിന്ദ്രിയം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ സദ്ധോ ഹോതി, സദ്ദഹതി തഥാഗതസ്സ ബോധിം – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ സുഗതോ ലോകവിദൂ അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ’തി – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധിന്ദ്രിയം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, വീരിയിന്ദ്രിയം? യം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനേ ആരബ്ഭ വീരിയം പടിലഭതി – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, വീരിയിന്ദ്രിയം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സതിന്ദ്രിയം? യം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ ആരബ്ഭ സതിം പടിലഭതി – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സതിന്ദ്രിയം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സമാധിന്ദ്രിയം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ വോസ്സഗ്ഗാരമ്മണം കരിത്വാ ലഭതി സമാധിം, ലഭതി ചിത്തസ്സ ഏകഗ്ഗതം – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സമാധിന്ദ്രിയം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ പഞ്ഞവാ ഹോതി ഉദയത്ഥഗാമിനിയാ പഞ്ഞായ സമന്നാഗതോ അരിയായ നിബ്ബേധികായ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയഗാമിനിയാ – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനീ’’തി. പഠമം.

൨. പഠമസംഖിത്തസുത്തം

൪൮൨. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമത്താ പരിപൂരത്താ അരഹം ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി അനാഗാമീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സകദാഗാമീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സോതാപന്നോ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി ധമ്മാനുസാരീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സദ്ധാനുസാരീ ഹോതീ’’തി. ദുതിയം.

൩. ദുതിയസംഖിത്തസുത്തം

൪൮൩. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമത്താ പരിപൂരത്താ അരഹം ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി അനാഗാമീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സകദാഗാമീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സോതാപന്നോ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി ധമ്മാനുസാരീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സദ്ധാനുസാരീ ഹോതി. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയവേമത്തതാ ഫലവേമത്തതാ ഹോതി, ഫലവേമത്തതാ പുഗ്ഗലവേമത്തതാ’’തി. തതിയം.

൪. തതിയസംഖിത്തസുത്തം

൪൮൪. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമത്താ പരിപൂരത്താ അരഹം ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി അനാഗാമീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സകദാഗാമീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സോതാപന്നോ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി ധമ്മാനുസാരീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സദ്ധാനുസാരീ ഹോതി. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പരിപൂരം പരിപൂരകാരീ ആരാധേതി, പദേസം പദേസകാരീ ആരാധേതി. ‘അവഞ്ഝാനി ത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനീ’തി വദാമീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. പഠമവിത്ഥാരസുത്തം

൪൮൫. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമത്താ പരിപൂരത്താ അരഹം ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി അന്തരാപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി ഉദ്ധംസോതോ ഹോതി അകനിട്ഠഗാമീ, തതോ മുദുതരേഹി സകദാഗാമീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സോതാപന്നോ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി ധമ്മാനുസാരീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സദ്ധാനുസാരീ ഹോതീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയവിത്ഥാരസുത്തം

൪൮൬. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമത്താ പരിപൂരത്താ അരഹം ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി അന്തരാപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി ഉദ്ധംസോതോ ഹോതി അകനിട്ഠഗാമീ, തതോ മുദുതരേഹി സകദാഗാമീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സോതാപന്നോ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി ധമ്മാനുസാരീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സദ്ധാനുസാരീ ഹോതി. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയവേമത്തതാ ഫലവേമത്തതാ ഹോതി, ഫലവേമത്തതാ പുഗ്ഗലവേമത്തതാ ഹോതീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. തതിയവിത്ഥാരസുത്തം

൪൮൭. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമത്താ പരിപൂരത്താ അരഹം ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി അന്തരാപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി ഉപഹച്ചപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി അസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സസങ്ഖാരപരിനിബ്ബായീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി ഉദ്ധംസോതോ ഹോതി അകനിട്ഠഗാമീ, തതോ മുദുതരേഹി സകദാഗാമീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സോതാപന്നോ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി ധമ്മാനുസാരീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സദ്ധാനുസാരീ ഹോതി. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പരിപൂരം പരിപൂരകാരീ ആരാധേതി, പദേസം പദേസകാരീ ആരാധേതി. ‘അവഞ്ഝാനി ത്വേവാഹം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനീ’തി വദാമീ’’തി. സത്തമം.

൮. പടിപന്നസുത്തം

൪൮൮. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമത്താ പരിപൂരത്താ അരഹം ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി അരഹത്തഫലസച്ഛികിരിയായ പടിപന്നോ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി അനാഗാമീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി അനാഗാമിഫലസച്ഛികിരിയായ പടിപന്നോ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സകദാഗാമീ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സകദാഗാമിഫലസച്ഛികിരിയായ പടിപന്നോ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സോതാപന്നോ ഹോതി, തതോ മുദുതരേഹി സോതാപത്തിഫലസച്ഛികിരിയായ പടിപന്നോ ഹോതി. യസ്സ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇമാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം നത്ഥി, തമഹം ‘ബാഹിരോ പുഥുജ്ജനപക്ഖേ ഠിതോ’തി വദാമീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. സമ്പന്നസുത്തം

൪൮൯. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച –

‘‘‘ഇന്ദ്രിയസമ്പന്നോ, ഇന്ദ്രിയസമ്പന്നോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഇന്ദ്രിയസമ്പന്നോ ഹോതീ’’തി? ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖു സദ്ധിന്ദ്രിയം ഭാവേതി ഉപസമഗാമിം സമ്ബോധഗാമിം, വീരിയിന്ദ്രിയം ഭാവേതി ഉപസമഗാമിം സമ്ബോധഗാമിം, സതിന്ദ്രിയം ഭാവേതി ഉപസമഗാമിം സമ്ബോധഗാമിം, സമാധിന്ദ്രിയം ഭാവേതി ഉപസമഗാമിം സമ്ബോധഗാമിം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ഭാവേതി ഉപസമഗാമിം സമ്ബോധഗാമിം. ഏത്താവതാ ഖോ, ഭിക്ഖു, ഭിക്ഖു ഇന്ദ്രിയസമ്പന്നോ ഹോതീ’’തി. നവമം.

൧൦. ആസവക്ഖയസുത്തം

൪൯൦. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം…പേ… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി. ഇമേസം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ഭാവിതത്താ ബഹുലീകതത്താ ഭിക്ഖു ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതീ’’തി. ദസമം.

മുദുതരവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

പടിലാഭോ തയോ സംഖിത്താ, വിത്ഥാരാ അപരേ തയോ;

പടിപന്നോ ച സമ്പന്നോ [പടിപന്നോ ചൂപസമോ (സ്യാ. കം. പീ. ക.)], ദസമം ആസവക്ഖയന്തി.