൬. കുണ്ഡലിയസുത്തം

൧൮൭. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാകേതേ വിഹരതി അഞ്ജനവനേ മിഗദായേ. അഥ ഖോ കുണ്ഡലിയോ പരിബ്ബാജകോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ കുണ്ഡലിയോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഹമസ്മി, ഭോ ഗോതമ, ആരാമനിസ്സയീ [ആരാമനിസാദീ (സീ.), ആരാമനിയാദീ (സ്യാ.)] പരിസാവചരോ. തസ്സ മയ്ഹം, ഭോ ഗോതമ, പച്ഛാഭത്തം ഭുത്തപാതരാസസ്സ അയമാചാരോ [അയമാഹാരോ (സ്യാ. ക.)] ഹോതി – ആരാമേന ആരാമം ഉയ്യാനേന ഉയ്യാനം അനുചങ്കമാമി അനുവിചരാമി. സോ തത്ഥ പസ്സാമി ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണേ ഇതിവാദപ്പമോക്ഖാനിസംസഞ്ചേവ കഥം കഥേന്തേ ഉപാരമ്ഭാനിസംസഞ്ച – ‘ഭവം പന ഗോതമോ കിമാനിസംസോ വിഹരതീ’’’തി? ‘‘വിജ്ജാവിമുത്തിഫലാനിസംസോ ഖോ, കുണ്ഡലിയ, തഥാഗതോ വിഹരതീ’’തി.

‘‘കതമേ പന, ഭോ ഗോതമ, ധമ്മാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ വിജ്ജാവിമുത്തിം പരിപൂരേന്തീ’’തി? ‘‘സത്ത ഖോ, കുണ്ഡലിയ, ബോജ്ഝങ്ഗാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ വിജ്ജാവിമുത്തിം പരിപൂരേന്തീ’’തി. ‘‘കതമേ പന, ഭോ ഗോതമ, ധമ്മാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ പരിപൂരേന്തീ’’തി? ‘‘ചത്താരോ ഖോ, കുണ്ഡലിയ, സതിപട്ഠാനാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ പരിപൂരേന്തീ’’തി. ‘‘കതമേ പന, ഭോ ഗോതമ, ധമ്മാ ഭാവിതാ, ബഹുലീകതാ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ പരിപൂരേന്തീ’’തി? ‘‘തീണി ഖോ, കുണ്ഡലിയ, സുചരിതാനി ഭാവിതാനി ബഹുലീകതാനി ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ പരിപൂരേന്തീ’’തി. ‘‘കതമേ പന, ഭോ ഗോതമ, ധമ്മാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ തീണി സുചരിതാനി പരിപൂരേന്തീ’’തി? ‘‘ഇന്ദ്രിയസംവരോ ഖോ, കുണ്ഡലിയ, ഭാവിതോ ബഹുലീകതോ തീണി സുചരിതാനി പരിപൂരേതീ’’തി.

‘‘കഥം ഭാവിതോ ച, കുണ്ഡലിയ, ഇന്ദ്രിയസംവരോ കഥം ബഹുലീകതോ തീണി സുചരിതാനി പരിപൂരേതീതി? ഇധ, കുണ്ഡലിയ, ഭിക്ഖു ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ മനാപം നാഭിജ്ഝതി നാഭിഹംസതി, ന രാഗം ജനേതി. തസ്സ ഠിതോ ച കായോ ഹോതി, ഠിതം ചിത്തം അജ്ഝത്തം സുസണ്ഠിതം സുവിമുത്തം. ചക്ഖുനാ ഖോ പനേവ രൂപം ദിസ്വാ അമനാപം ന മങ്കു ഹോതി അപ്പതിട്ഠിതചിത്തോ അദീനമാനസോ അബ്യാപന്നചേതസോ. തസ്സ ഠിതോ ച കായോ ഹോതി ഠിതം ചിത്തം അജ്ഝത്തം സുസണ്ഠിതം സുവിമുത്തം.

‘‘പുന ചപരം, കുണ്ഡലിയ, ഭിക്ഖു സോതേന സദ്ദം സുത്വാ…പേ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായിത്വാ… ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ…പേ… മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ മനാപം നാഭിജ്ഝതി നാഭിഹംസതി, ന രാഗം ജനേതി. തസ്സ ഠിതോ ച കായോ ഹോതി, ഠിതം ചിത്തം അജ്ഝത്തം സുസണ്ഠിതം സുവിമുത്തം. മനസാ ഖോ പനേവ ധമ്മം വിഞ്ഞായ അമനാപം ന മങ്കു ഹോതി അപ്പതിട്ഠിതചിത്തോ അദീനമാനസോ അബ്യാപന്നചേതസോ. തസ്സ ഠിതോ ച കായോ ഹോതി, ഠിതം ചിത്തം അജ്ഝത്തം സുസണ്ഠിതം സുവിമുത്തം.

‘‘യതോ ഖോ, കുണ്ഡലിയ, ഭിക്ഖുനോ ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ മനാപാമനാപേസു രൂപേസു ഠിതോ ച കായോ ഹോതി, ഠിതം ചിത്തം അജ്ഝത്തം സുസണ്ഠിതം സുവിമുത്തം. സോതേന സദ്ദം സുത്വാ…പേ… ഘാനേന ഗന്ധം ഘായിത്വാ…പേ… ജിവ്ഹായ രസം സായിത്വാ…പേ… കായേന ഫോട്ഠബ്ബം ഫുസിത്വാ…പേ… മനസാ ധമ്മം വിഞ്ഞായ മനാപാമനാപേസു ധമ്മേസു ഠിതോ ച കായോ ഹോതി, ഠിതം ചിത്തം അജ്ഝത്തം സുസണ്ഠിതം സുവിമുത്തം. ഏവം ഭാവിതോ ഖോ, കുണ്ഡലിയ, ഇന്ദ്രിയസംവരോ ഏവം ബഹുലീകതോ തീണി സുചരിതാനി പരിപൂരേതി.

‘‘കഥം ഭാവിതാനി ച, കുണ്ഡലിയ, തീണി സുചരിതാനി കഥം ബഹുലീകതാനി ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ പരിപൂരേന്തി? ഇധ, കുണ്ഡലിയ, ഭിക്ഖു കായദുച്ചരിതം പഹായ കായസുചരിതം ഭാവേതി, വചീദുച്ചരിതം പഹായ വചീസുചരിതം ഭാവേതി, മനോദുച്ചരിതം പഹായ മനോസുചരിതം ഭാവേതി. ഏവം ഭാവിതാനി ഖോ, കുണ്ഡലിയ, തീണി സുചരിതാനി ഏവം ബഹുലീകതാനി ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ പരിപൂരേന്തി.

‘‘കഥം ഭാവിതാ ച, കുണ്ഡലിയ, ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ കഥം ബഹുലീകതാ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ പരിപൂരേന്തി? ഇധ, കുണ്ഡലിയ, ഭിക്ഖു കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം; വേദനാസു…പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. ഏവം ഭാവിതാ ഖോ, കുണ്ഡലിയ, ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ഏവം ബഹുലീകതാ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ പരിപൂരേന്തി.

‘‘കഥം ഭാവിതാ ച, കുണ്ഡലിയ, സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ കഥം ബഹുലീകതാ വിജ്ജാവിമുത്തിം പരിപൂരേന്തി? ഇധ, കുണ്ഡലിയ, ഭിക്ഖു സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം…പേ… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം. ഏവം ഭാവിതാ ഖോ, കുണ്ഡലിയ, സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ ഏവം ബഹുലീകതാ വിജ്ജാവിമുത്തിം പരിപൂരേന്തീ’’തി.

ഏവം വുത്തേ കുണ്ഡലിയോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ, അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ! സേയ്യഥാപി, ഭോ ഗോതമ, നിക്കുജ്ജിതം വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ, ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീതി; ഏവമേവ ഭോതാ ഗോതമേന അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം ഭവന്തം ഗോതമം സരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ഉപാസകം മം ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി. ഛട്ഠം.