൪. സീസപാവനവഗ്ഗോ

൧. സീസപാവനസുത്തം

൧൧൦൧. ഏകം സമയം ഭഗവാ കോസമ്ബിയം വിഹരതി സീസപാവനേ [സിംസപാവനേ (സീ. പീ.)]. അഥ ഖോ ഭഗവാ പരിത്താനി സീസപാപണ്ണാനി പാണിനാ ഗഹേത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, കതമം നു ഖോ ബഹുതരം – യാനി വാ മയാ പരിത്താനി സീസപാപണ്ണാനി പാണിനാ ഗഹിതാനി യദിദം ഉപരി സീസപാവനേ’’തി? ‘‘അപ്പമത്തകാനി, ഭന്തേ, ഭഗവതാ പരിത്താനി സീസപാപണ്ണാനി പാണിനാ ഗഹിതാനി; അഥ ഖോ ഏതാനേവ ബഹുതരാനി യദിദം ഉപരി സീസപാവനേ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഏതദേവ ബഹുതരം യം വോ മയാ അഭിഞ്ഞായ അനക്ഖാതം. കസ്മാ ചേതം, ഭിക്ഖവേ, മയാ അനക്ഖാതം? ന ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥസംഹിതം നാദിബ്രഹ്മചരിയകം ന നിബ്ബിദായ ന വിരാഗായ ന നിരോധായ ന ഉപസമായ ന അഭിഞ്ഞായ ന സമ്ബോധായ ന നിബ്ബാനായ സംവത്തതി; തസ്മാ തം മയാ അനക്ഖാതം’’.

‘‘കിഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, മയാ അക്ഖാതം? ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി, ഭിക്ഖവേ, മയാ അക്ഖാതം, ‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’തി മയാ അക്ഖാതം, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’തി മയാ അക്ഖാതം, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി മയാ അക്ഖാതം’’.

‘‘കസ്മാ ചേതം, ഭിക്ഖവേ, മയാ അക്ഖാതം? ഏതഞ്ഹി, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥസംഹിതം ഏതം ആദിബ്രഹ്മചരിയകം ഏതം നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി; തസ്മാ തം മയാ അക്ഖാതം.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യോഗോ കരണീയോ…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യോഗോ കരണീയോ’’തി. പഠമം.

൨. ഖദിരപത്തസുത്തം

൧൧൦൨. ‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹം ദുക്ഖം അരിയസച്ചം യഥാഭൂതം അനഭിസമേച്ച, ദുക്ഖസമുദയം അരിയസച്ചം യഥാഭൂതം അനഭിസമേച്ച, ദുക്ഖനിരോധം അരിയസച്ചം യഥാഭൂതം അനഭിസമേച്ച, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അരിയസച്ചം യഥാഭൂതം അനഭിസമേച്ച സമ്മാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സാമീ’തി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യോ ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹം ഖദിരപത്താനം വാ സരലപത്താനം [പലാസപത്താനം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] വാ ആമലകപത്താനം വാ പുടം കരിത്വാ ഉദകം വാ താലപത്തം വാ ആഹരിസ്സാമീ’തി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യോ ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹം ദുക്ഖം അരിയസച്ചം യഥാഭൂതം അനഭിസമേച്ച…പേ… ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അരിയസച്ചം യഥാഭൂതം അനഭിസമേച്ച സമ്മാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സാമീ’തി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘യോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹം ദുക്ഖം അരിയസച്ചം യഥാഭൂതം അഭിസമേച്ച, ദുക്ഖസമുദയം അരിയസച്ചം യഥാഭൂതം അഭിസമേച്ച, ദുക്ഖനിരോധം അരിയസച്ചം യഥാഭൂതം അഭിസമേച്ച, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അരിയസച്ചം യഥാഭൂതം അഭിസമേച്ച സമ്മാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സാമീ’തി – ഠാനമേതം വിജ്ജതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യോ ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹം പദുമപത്താനം വാ പലാസപത്താനം വാ മാലുവപത്താനം വാ പുടം കരിത്വാ ഉദകം വാ താലപത്തം വാ ആഹരിസ്സാമീ’തി – ഠാനമേതം വിജ്ജതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യോ ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹം ദുക്ഖം അരിയസച്ചം യഥാഭൂതം അഭിസമേച്ച …പേ… ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അരിയസച്ചം യഥാഭൂതം അഭിസമേച്ച സമ്മാ ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സാമീ’തി – ഠാനമേതം വിജ്ജതി.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യോഗോ കരണീയോ…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യോഗോ കരണീയോ’’തി. ദുതിയം.

൩. ദണ്ഡസുത്തം

൧൧൦൩. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ദണ്ഡോ ഉപരിവേഹാസം ഖിത്തോ സകിമ്പി മൂലേന നിപതതി, സകിമ്പി അഗ്ഗേന നിപതതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അവിജ്ജാനീവരണാ സത്താ തണ്ഹാസംയോജനാ സന്ധാവന്താ സംസരന്താ [തണ്ഹാസംയോജനബന്ധാ സന്ധാവതാ (ക.)] സകിമ്പി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം ഗച്ഛന്തി, സകിമ്പി പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകം ആഗച്ഛന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? അദിട്ഠത്താ, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം. കതമേസം ചതുന്നം? ദുക്ഖസ്സ അരിയസച്ചസ്സ…പേ… ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അരിയസച്ചസ്സ.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യോഗോ കരണീയോ…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യോഗോ കരണീയോ’’തി. തതിയം.

൪. ചേലസുത്തം

൧൧൦൪. ‘‘ആദിത്തേ, ഭിക്ഖവേ, ചേലേ വാ സീസേ വാ കിമസ്സ കരണീയ’’ന്തി? ‘‘ആദിത്തേ, ഭന്തേ, ചേലേ വാ സീസേ വാ, തസ്സേവ ചേലസ്സ വാ സീസസ്സ വാ നിബ്ബാപനായ അധിമത്തോ ഛന്ദോ ച വായാമോ ച ഉസ്സാഹോ ച ഉസ്സോള്ഹീ ച അപ്പടിവാനീ ച സതി ച സമ്പജഞ്ഞഞ്ച കരണീയ’’ന്തി.

‘‘ആദിത്തം, ഭിക്ഖവേ, ചേലം വാ സീസം വാ അജ്ഝുപേക്ഖിത്വാ അമനസികരിത്വാ അനഭിസമേതാനം ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം യഥാഭൂതം അഭിസമയായ അധിമത്തോ ഛന്ദോ ച വായാമോ ച ഉസ്സാഹോ ച ഉസ്സോള്ഹീ ച അപ്പടിവാനീ ച സതി ച സമ്പജഞ്ഞഞ്ച കരണീയം. കതമേസം ചതുന്നം? ദുക്ഖസ്സ അരിയസച്ചസ്സ…പേ… ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അരിയസച്ചസ്സ.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യോഗോ കരണീയോ…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യോഗോ കരണീയോ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. സത്തിസതസുത്തം

൧൧൦൫. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ വസ്സസതായുകോ വസ്സസതജീവീ. തമേനം ഏവം വദേയ്യ – ‘ഏഹമ്ഭോ പുരിസ, പുബ്ബണ്ഹസമയം തം സത്തിസതേന ഹനിസ്സന്തി, മജ്ഝന്ഹികസമയം സത്തിസതേന ഹനിസ്സന്തി, സായന്ഹസമയം സത്തിസതേന ഹനിസ്സന്തി. സോ ഖോ ത്വം, അമ്ഭോ പുരിസ, ദിവസേ ദിവസേ തീഹി തീഹി സത്തിസതേഹി ഹഞ്ഞമാനോ വസ്സസതായുകോ വസ്സസതജീവീ വസ്സസതസ്സ അച്ചയേന അനഭിസമേതാനി ചത്താരി അരിയസച്ചാനി അഭിസമേസ്സസീ’’’തി.

‘‘അത്ഥവസികേന, ഭിക്ഖവേ, കുലപുത്തേന അലം ഉപഗന്തും. തം കിസ്സ ഹേതു? അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ; പുബ്ബാ കോടി നപ്പഞ്ഞായതി സത്തിപ്പഹാരാനം അസിപ്പഹാരാനം ഉസുപ്പഹാരാനം ഫരസുപ്പഹാരാനം [അസിപ്പഹാരാനം ഫരസുപ്പഹാരാനം (ക.)]. ഏവഞ്ചേതം, ഭിക്ഖവേ, അസ്സ. ന ഖോ പനാഹം, ഭിക്ഖവേ, സഹ ദുക്ഖേന, സഹ ദോമനസ്സേന ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം അഭിസമയം വദാമി; അപി ചാഹം, ഭിക്ഖവേ, സഹാവ സുഖേന, സഹാവ സോമനസ്സേന ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം അഭിസമയം വദാമി. കതമേസം ചതുന്നം? ദുക്ഖസ്സ അരിയസച്ചസ്സ…പേ… ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അരിയസച്ചസ്സ.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യോഗോ കരണീയോ…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യോഗോ കരണീയോ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. പാണസുത്തം

൧൧൦൬. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ യം ഇമസ്മിം ജമ്ബുദീപേ തിണകട്ഠസാഖാപലാസം തച്ഛേത്വാ ഏകജ്ഝം സംഹരേയ്യ; ഏകജ്ഝം സംഹരിത്വാ സൂലം കരേയ്യ. സൂലം കരിത്വാ യേ മഹാസമുദ്ദേ മഹന്തകാ പാണാ തേ മഹന്തകേസു സൂലേസു ആവുനേയ്യ, യേ മഹാസമുദ്ദേ മജ്ഝിമകാ പാണാ തേ മജ്ഝിമകേസു സൂലേസു ആവുനേയ്യ, യേ മഹാസമുദ്ദേ സുഖുമകാ പാണാ തേ സുഖുമകേസു സൂലേസു ആവുനേയ്യ. അപരിയാദിന്നാ ച, ഭിക്ഖവേ, മഹാസമുദ്ദേ ഓളാരികാ പാണാ അസ്സു.

‘‘അഥ ഇമസ്മിം ജമ്ബുദീപേ തിണകട്ഠസാഖാപലാസം പരിക്ഖയം പരിയാദാനം ഗച്ഛേയ്യ. ഇതോ ബഹുതരാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മഹാസമുദ്ദേ സുഖുമകാ പാണാ, യേ ന സുകരാ സൂലേസു ആവുനിതും. തം കിസ്സ ഹേതു? സുഖുമത്താ, ഭിക്ഖവേ, അത്തഭാവസ്സ. ഏവം മഹാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപായോ. ഏവം മഹന്തസ്മാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപായസ്മാ പരിമുത്തോ ദിട്ഠിസമ്പന്നോ പുഗ്ഗലോ ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യോഗോ കരണീയോ…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യോഗോ കരണീയോ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. പഠമസൂരിയസുത്തം

൧൧൦൭. ‘‘സൂരിയസ്സ [സുരിയസ്സ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], ഭിക്ഖവേ, ഉദയതോ ഏതം പുബ്ബങ്ഗമം ഏതം പുബ്ബനിമിത്തം, യദിദം – അരുണുഗ്ഗം. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം യഥാഭൂതം അഭിസമയായ ഏതം പുബ്ബങ്ഗമം ഏതം പുബ്ബനിമിത്തം, യദിദം – സമ്മാദിട്ഠി. തസ്സേതം ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ പാടികങ്ഖം – ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനിസ്സതി…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനിസ്സതി.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യോഗോ കരണീയോ…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യോഗോ കരണീയോ’’തി. സത്തമം.

൮. ദുതിയസൂരിയസുത്തം

൧൧൦൮. ‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ചന്ദിമസൂരിയാ ലോകേ നുപ്പജ്ജന്തി, നേവ താവ മഹതോ ആലോകസ്സ പാതുഭാവോ ഹോതി മഹതോ ഓഭാസസ്സ. അന്ധതമം തദാ ഹോതി അന്ധകാരതിമിസാ. നേവ താവ രത്തിന്ദിവാ [രത്തിദിവാ (ക.)] പഞ്ഞായന്തി, ന മാസദ്ധമാസാ പഞ്ഞായന്തി, ന ഉതുസംവച്ഛരാ പഞ്ഞായന്തി.

‘‘യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചന്ദിമസൂരിയാ ലോകേ ഉപ്പജ്ജന്തി, അഥ മഹതോ ആലോകസ്സ പാതുഭാവോ ഹോതി മഹതോ ഓഭാസസ്സ. നേവ അന്ധകാരതമം തദാ ഹോതി ന അന്ധകാരതിമിസാ. അഥ രത്തിന്ദിവാ പഞ്ഞായന്തി, മാസദ്ധമാസാ പഞ്ഞായന്തി, ഉതുസംവച്ഛരാ പഞ്ഞായന്തി. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യാവകീവഞ്ച തഥാഗതോ ലോകേ നുപ്പജ്ജതി അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, നേവ താവ മഹതോ ആലോകസ്സ പാതുഭാവോ ഹോതി മഹതോ ഓഭാസസ്സ. അന്ധതമം തദാ ഹോതി അന്ധകാരതിമിസാ. നേവ താവ ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം ആചിക്ഖണാ ഹോതി ദേസനാ പഞ്ഞാപനാ പട്ഠപനാ വിവരണാ വിഭജനാ ഉത്താനീകമ്മം.

‘‘യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ ലോകേ ഉപ്പജ്ജതി അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, അഥ മഹതോ ആലോകസ്സ പാതുഭാവോ ഹോതി മഹതോ ഓഭാസസ്സ. നേവ അന്ധതമം തദാ ഹോതി ന അന്ധകാരതിമിസാ. അഥ ഖോ ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം ആചിക്ഖണാ ഹോതി ദേസനാ പഞ്ഞാപനാ പട്ഠപനാ വിവരണാ വിഭജനാ ഉത്താനീകമ്മം. കതമേസം ചതുന്നം? ദുക്ഖസ്സ അരിയസച്ചസ്സ…പേ… ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അരിയസച്ചസ്സ.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യോഗോ കരണീയോ…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യോഗോ കരണീയോ’’തി. അട്ഠമം.

൯. ഇന്ദഖീലസുത്തം

൧൧൦൯. ‘‘യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി, തേ അഞ്ഞസ്സ സമണസ്സ വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ വാ മുഖം ഉല്ലോകേന്തി [ഓലോകേന്തി (സീ. സ്യാ.)] – ‘അയം നൂന ഭവം ജാനം ജാനാതി, പസ്സം പസ്സതീ’’’തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, തൂലപിചു വാ കപ്പാസപിചു വാ ലഹുകോ വാതൂപാദാനോ സമേ ഭൂമിഭാഗേ നിക്ഖിത്തോ. തമേനം പുരത്ഥിമോ വാതോ പച്ഛിമേന സംഹരേയ്യ, പച്ഛിമോ വാതോ പുരത്ഥിമേന സംഹരേയ്യ, ഉത്തരോ വാതോ ദക്ഖിണേന സംഹരേയ്യ, ദക്ഖിണോ വാതോ ഉത്തരേന സംഹരേയ്യ. തം കിസ്സ ഹേതു? ലഹുകത്താ, ഭിക്ഖവേ, കപ്പാസപിചുനോ. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യേ ഹി കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി, തേ അഞ്ഞസ്സ സമണസ്സ വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ വാ മുഖം ഉല്ലോകേന്തി – ‘അയം നൂന ഭവം ജാനം ജാനാതി, പസ്സം പസ്സതീ’തി. തം കിസ്സ ഹേതു? അദിട്ഠത്താ, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം.

‘‘യേ ച ഖോ കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനന്തി…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനന്തി, തേ ന അഞ്ഞസ്സ സമണസ്സ വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ വാ മുഖം ഉല്ലോകേന്തി – ‘അയം നൂന ഭവം ജാനം ജാനാതി, പസ്സം പസ്സതീ’’’തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, അയോഖീലോ വാ ഇന്ദഖീലോ വാ ഗമ്ഭീരനേമോ സുനിഖാതോ അചലോ അസമ്പകമ്പീ. പുരത്ഥിമായ ചേപി ദിസായ ആഗച്ഛേയ്യ ഭുസാ വാതവുട്ഠി, നേവ സങ്കമ്പേയ്യ [നേവ നം സങ്കമ്പേയ്യ (സീ. പീ.)] ന സമ്പകമ്പേയ്യ ന സമ്പചാലേയ്യ; പച്ഛിമായ ചേപി ദിസായ…പേ… ഉത്തരായ ചേപി ദിസായ…പേ… ദക്ഖിണായ ചേപി ദിസായ ആഗച്ഛേയ്യ ഭുസാ വാതവുട്ഠി, നേവ സങ്കമ്പേയ്യ ന സമ്പകമ്പേയ്യ ന സമ്പചാലേയ്യ. തം കിസ്സ ഹേതു? ഗമ്ഭീരത്താ, ഭിക്ഖവേ, നേമസ്സ സുനിഖാതത്താ ഇന്ദഖീലസ്സ. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യേ ച ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനന്തി…പേ… അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനന്തി, തേ ന അഞ്ഞസ്സ സമണസ്സ വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ വാ മുഖം ഉല്ലോകേന്തി – ‘അയം നൂന ഭവം ജാനം ജാനാതി, പസ്സം പസ്സതീ’തി. തം കിസ്സ ഹേതു? സുദിട്ഠത്താ, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം. കതമേസം ചതുന്നം? ദുക്ഖസ്സ അരിയസച്ചസ്സ…പേ… ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അരിയസച്ചസ്സ.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യോഗോ കരണീയോ…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യോഗോ കരണീയോ’’തി. നവമം.

൧൦. വാദത്ഥികസുത്തം

൧൧൧൦. ‘‘യോ ഹി കോചി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, പുരത്ഥിമായ ചേപി ദിസായ ആഗച്ഛേയ്യ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ വാദത്ഥികോ വാദഗവേസീ – ‘വാദമസ്സ ആരോപേസ്സാമീ’തി, തം വത സഹധമ്മേന സങ്കമ്പേസ്സതി വാ സമ്പകമ്പേസ്സതി വാ സമ്പചാലേസ്സതി വാതി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി. പച്ഛിമായ ചേപി ദിസായ…പേ… ഉത്തരായ ചേപി ദിസായ…പേ… ദക്ഖിണായ ചേപി ദിസായ ആഗച്ഛേയ്യ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ വാദത്ഥികോ വാദഗവേസീ – ‘വാദമസ്സ ആരോപേസ്സാമീ’തി, തം വത സഹധമ്മേന സങ്കമ്പേസ്സതി വാ സമ്പകമ്പേസ്സതി വാ സമ്പചാലേസ്സതി വാതി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, സിലായൂപോ സോളസ കുക്കുകോ. തസ്സസ്സു അട്ഠ കുക്കു ഹേട്ഠാ നേമങ്ഗമാ, അട്ഠ കുക്കു ഉപരിനേമസ്സ. പുരത്ഥിമായ ചേപി ദിസായ ആഗച്ഛേയ്യ ഭുസാ വാതവുട്ഠി, നേവ സങ്കമ്പേയ്യ ന സമ്പകമ്പേയ്യ ന സമ്പചാലേയ്യ; പച്ഛിമായ ചേപി ദിസായ…പേ… ഉത്തരായ ചേപി ദിസായ…പേ… ദക്ഖിണായ ചേപി ദിസായ ആഗച്ഛേയ്യ ഭുസാ വാതവുട്ഠി, നേവ സങ്കമ്പേയ്യ ന സമ്പകമ്പേയ്യ ന സമ്പചാലേയ്യ. തം കിസ്സ ഹേതു? ഗമ്ഭീരത്താ, ഭിക്ഖവേ, നേമസ്സ സുനിഖാതത്താ സിലായൂപസ്സ. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യോ ഹി കോചി ഭിക്ഖു ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; പുരത്ഥിമായ ചേപി ദിസായ ആഗച്ഛേയ്യ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ വാദത്ഥികോ വാദഗവേസീ ‘വാദമസ്സ ആരോപേസ്സാമീ’തി, തം വത സഹധമ്മേന സങ്കമ്പേസ്സതി വാ സമ്പകമ്പേസ്സതി വാ സമ്പചാലേസ്സതി വാതി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി. പച്ഛിമായ ചേപി ദിസായ…പേ… ഉത്തരായ ചേപി ദിസായ…പേ… ദക്ഖിണായ ചേപി ദിസായ ആഗച്ഛേയ്യ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ വാദത്ഥികോ വാദഗവേസീ – ‘വാദമസ്സ ആരോപേസ്സാമീ’തി, തം വത സഹധമ്മേന സങ്കമ്പേസ്സതി വാ സമ്പകമ്പേസ്സതി വാ സമ്പചാലേസ്സതി വാതി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി. തം കിസ്സ ഹേതു? സുദിട്ഠത്താ, ഭിക്ഖവേ, ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം. കതമേസം ചതുന്നം? ദുക്ഖസ്സ അരിയസച്ചസ്സ…പേ… ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അരിയസച്ചസ്സ.

‘‘തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യോഗോ കരണീയോ…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യോഗോ കരണീയോ’’തി. ദസമം.

സീസപാവനവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

സീസപാ ഖദിരോ ദണ്ഡോ, ചേലാ സത്തിസതേന ച;

പാണാ സുരിയൂപമാ ദ്വേധാ, ഇന്ദഖീലോ ച വാദിനോതി.