൩. ദീഘാവുഉപാസകസുത്തം

൯൯൯. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ദീഘാവു ഉപാസകോ ആബാധികോ ഹോതി ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ. അഥ ഖോ ദീഘാവു ഉപാസകോ പിതരം ജോതികം ഗഹപതിം ആമന്തേസി – ‘‘ഏഹി ത്വം, ഗഹപതി, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമ; ഉപസങ്കമിത്വാ മമ വചനേന ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദ – ‘ദീഘാവു, ഭന്തേ, ഉപാസകോ ആബാധികോ ഹോതി ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ. സോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതീ’തി. ഏവഞ്ച വദേഹി – ‘സാധു കിര, ഭന്തേ, ഭഗവാ യേന ദീഘാവുസ്സ ഉപാസകസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമതു അനുകമ്പം ഉപാദായാ’’’തി. ‘‘ഏവം, താതാ’’തി ഖോ ജോതികോ ഗഹപതി ദീഘാവുസ്സ ഉപാസകസ്സ പടിസ്സുത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ജോതികോ ഗഹപതി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ദീഘാവു, ഭന്തേ, ഉപാസകോ ആബാധികോ ഹോതി ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ. സോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതി. ഏവഞ്ച വദേതി – ‘സാധു കിര, ഭന്തേ, ഭഗവാ യേന ദീഘാവുസ്സ ഉപാസകസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമതു അനുകമ്പം ഉപാദായാ’’’തി. അധിവാസേസി ഭഗവാ തുണ്ഹീഭാവേന.

അഥ ഖോ ഭഗവാ നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന ദീഘാവുസ്സ ഉപാസകസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ ദീഘാവും ഉപാസകം ഏതദവോച – ‘‘കച്ചി തേ, ദീഘാവു, ഖമനീയം, കച്ചി യാപനീയം? കച്ചി ദുക്ഖാ വേദനാ പടിക്കമന്തി, നോ അഭിക്കമന്തി; പടിക്കമോസാനം പഞ്ഞായതി, നോ അഭിക്കമോ’’തി? ‘‘ന മേ, ഭന്തേ, ഖമനീയം, ന യാപനീയം. ബാള്ഹാ മേ ദുക്ഖാ വേദനാ അഭിക്കമന്തി, നോ പടിക്കമന്തി; അഭിക്കമോസാനം പഞ്ഞായതി, നോ പടിക്കമോ’’തി. ‘‘തസ്മാതിഹ തേ, ദീഘാവു, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘ബുദ്ധേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ ഭവിസ്സാമി – ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ സുഗതോ ലോകവിദൂ അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാതി. ധമ്മേ…പേ… സങ്ഘേ…പേ… അരിയകന്തേഹി സീലേഹി സമന്നാഗതോ ഭവിസ്സാമി അഖണ്ഡേഹി…പേ… സമാധിസംവത്തനികേഹി’. ഏവഞ്ഹി തേ, ദീഘാവു, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി.

‘‘യാനിമാനി, ഭന്തേ, ഭഗവതാ ചത്താരി സോതാപത്തിയങ്ഗാനി ദേസിതാനി, സംവിജ്ജന്തേ തേ ധമ്മാ മയി, അഹഞ്ച തേസു ധമ്മേസു സന്ദിസ്സാമി. അഹഞ്ഹി, ഭന്തേ, ബുദ്ധേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ – ഇതിപി സോ ഭഗവാ…പേ… സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാതി. ധമ്മേ…പേ… സങ്ഘേ…പേ… അരിയകന്തേഹി സീലേഹി സമന്നാഗതോ അഖണ്ഡേഹി…പേ… സമാധിസംവത്തനികേഹീ’’തി. ‘‘തസ്മാതിഹ ത്വം, ദീഘാവു, ഇമേസു ചതൂസു സോതാപത്തിയങ്ഗേസു പതിട്ഠായ ഛ വിജ്ജാഭാഗിയേ ധമ്മേ ഉത്തരി ഭാവേയ്യാസി. ഇധ ത്വം, ദീഘാവു, സബ്ബസങ്ഖാരേസു അനിച്ചാനുപസ്സീ വിഹരാഹി, അനിച്ചേ ദുക്ഖസഞ്ഞീ, ദുക്ഖേ അനത്തസഞ്ഞീ പഹാനസഞ്ഞീ വിരാഗസഞ്ഞീ നിരോധസഞ്ഞീതി. ഏവഞ്ഹി തേ, ദീഘാവു, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി.

‘‘യേമേ, ഭന്തേ, ഭഗവതാ ഛ വിജ്ജാഭാഗിയാ ധമ്മാ ദേസിതാ, സംവിജ്ജന്തേ തേ ധമ്മാ മയി, അഹഞ്ച തേസു ധമ്മേസു സന്ദിസ്സാമി. അഹഞ്ഹി, ഭന്തേ, സബ്ബസങ്ഖാരേസു അനിച്ചാനുപസ്സീ വിഹരാമി, അനിച്ചേ ദുക്ഖസഞ്ഞീ, ദുക്ഖേ അനത്തസഞ്ഞീ പഹാനസഞ്ഞീ വിരാഗസഞ്ഞീ നിരോധസഞ്ഞീ. അപി ച മേ, ഭന്തേ, ഏവം ഹോതി – ‘മാ ഹേവായം ജോതികോ ഗഹപതി മമച്ചയേന വിഘാതം ആപജ്ജീ’’’തി [ആപജ്ജതി (ക.)]. ‘‘മാ ത്വം, താത ദീഘാവു, ഏവം മനസാകാസി. ഇങ്ഘ ത്വം, താത ദീഘാവു, യദേവ തേ ഭഗവാ ആഹ, തദേവ ത്വം സാധുകം മനസി കരോഹീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ദീഘാവും ഉപാസകം ഇമിനാ ഓവാദേന ഓവദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ദീഘാവു ഉപാസകോ അചിരപക്കന്തസ്സ ഭഗവതോ കാലമകാസി. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘യോ സോ, ഭന്തേ, ദീഘാവു നാമ ഉപാസകോ ഭഗവതാ സംഖിത്തേന ഓവാദേന ഓവദിതോ സോ കാലങ്കതോ. തസ്സ കാ ഗതി, കോ അഭിസമ്പരായോ’’തി? ‘‘പണ്ഡിതോ, ഭിക്ഖവേ, ദീഘാവു ഉപാസകോ, പച്ചപാദി [അഹോസി സച്ചവാദീ (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] ധമ്മസ്സാനുധമ്മം, ന ച മം ധമ്മാധികരണം [ന ച ധമ്മാധികരണം (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] വിഹേസേസി [വിഹേഠേസി (ഇതിപി അഞ്ഞത്ഥ)]. ദീഘാവു, ഭിക്ഖവേ, ഉപാസകോ പഞ്ചന്നം ഓരമ്ഭാഗിയാനം സംയോജനാനം പരിക്ഖയാ ഓപപാതികോ തത്ഥ പരിനിബ്ബായീ അനാവത്തിധമ്മോ തസ്മാ ലോകാ’’തി. തതിയം.