൨. കങ്ഖേയ്യസുത്തം

൯൮൮. ഏകം സമയം ആയസ്മാ ലോമസകംഭിയോ [ലോമസവങ്ഗിസോ (സീ. പീ.)] സക്കേസു വിഹരതി കപിലവത്ഥുസ്മിം നിഗ്രോധാരാമേ. അഥ ഖോ മഹാനാമോ സക്കോ യേനായസ്മാ ലോമസകംഭിയോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ലോമസകംഭിയം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ മഹാനാമോ സക്കോ ആയസ്മന്തം ലോമസകംഭിയം ഏതദവോച – ‘‘സോ ഏവ നു ഖോ, ഭന്തേ, സേഖോ വിഹാരോ സോ തഥാഗതവിഹാരോ, ഉദാഹു അഞ്ഞോവ [അഞ്ഞോ (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] സേഖോ വിഹാരോ അഞ്ഞോ തഥാഗതവിഹാരോ’’തി?

‘‘ന ഖോ, ആവുസോ മഹാനാമ, സ്വേവ സേഖോ വിഹാരോ, സോ തഥാഗതവിഹാരോ. അഞ്ഞോ ഖോ, ആവുസോ മഹാനാമ, സേഖോ വിഹാരോ, അഞ്ഞോ തഥാഗതവിഹാരോ. യേ തേ, ആവുസോ മഹാനാമ, ഭിക്ഖൂ സേഖാ അപ്പത്തമാനസാ അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം പത്ഥയമാനാ വിഹരന്തി, തേ പഞ്ച നീവരണേ പഹായ വിഹരന്തി. കതമേ പഞ്ച? കാമച്ഛന്ദനീവരണം പഹായ വിഹരന്തി, ബ്യാപാദനീവരണം…പേ… ഥിനമിദ്ധനീവരണം…പേ… ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചനീവരണം…പേ… വിചികിച്ഛാനീവരണം പഹായ വിഹരന്തി.

‘‘യേപി തേ, ആവുസോ മഹാനാമ, ഭിക്ഖൂ സേഖാ അപ്പത്തമാനസാ അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം പത്ഥയമാനാ വിഹരന്തി, തേ ഇമേ പഞ്ച നീവരണേ പഹായ വിഹരന്തി.

‘‘യേ ച ഖോ തേ, ആവുസോ മഹാനാമ, ഭിക്ഖൂ അരഹന്തോ ഖീണാസവാ വുസിതവന്തോ കതകരണീയാ ഓഹിതഭാരാ അനുപ്പത്തസദത്ഥാ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനാ സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്താ, തേസം പഞ്ച നീവരണാ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ [അനഭാവകതാ (സീ. പീ.)] ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. കതമേ പഞ്ച? കാമച്ഛന്ദനീവരണം പഹീനം ഉച്ഛിന്നമൂലം താലാവത്ഥുകതം അനഭാവംകതം ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മം; ബ്യാപാദനീവരണം പഹീനം…പേ… ഥിനമിദ്ധനീവരണം…പേ… ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചനീവരണം…പേ… വിചികിച്ഛാനീവരണം പഹീനം ഉച്ഛിന്നമൂലം താലാവത്ഥുകതം അനഭാവംകതം ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മം.

‘‘യേ തേ, ആവുസോ മഹാനാമ, ഭിക്ഖൂ അരഹന്തോ ഖീണാസവാ വുസിതവന്തോ കതകരണീയാ ഓഹിതഭാരാ അനുപ്പത്തസദത്ഥാ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനാ സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്താ, തേസം ഇമേ പഞ്ച നീവരണാ പഹീനാ ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. തദമിനാപേതം, ആവുസോ മഹാനാമ, പരിയായേന വേദിതബ്ബം യഥാ – അഞ്ഞോവ സേഖോ വിഹാരോ, അഞ്ഞോ തഥാഗതവിഹാരോ.

‘‘ഏകമിദം, ആവുസോ മഹാനാമ, സമയം ഭഗവാ ഇച്ഛാനങ്ഗലേ വിഹരതി ഇച്ഛാനങ്ഗലവനസണ്ഡേ. തത്ര ഖോ, ആവുസോ മഹാനാമ, ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘ഇച്ഛാമഹം, ഭിക്ഖവേ, തേമാസം പടിസല്ലീയിതും. നാമ്ഹി കേനചി ഉപസങ്കമിതബ്ബോ, അഞ്ഞത്ര ഏകേന പിണ്ഡപാതനീഹാരകേനാ’തി. ‘ഏവം, ഭന്തേ’തി ഖോ, ആവുസോ മഹാനാമ, തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ നാസ്സുധ കോചി ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമതി, അഞ്ഞത്ര ഏകേന പിണ്ഡപാതനീഹാരകേന.

‘‘അഥ ഖോ, ആവുസോ, ഭഗവാ തസ്സ തേമാസസ്സ അച്ചയേന പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘സചേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ഏവം പുച്ഛേയ്യും – കതമേനാവുസോ, വിഹാരേന സമണോ ഗോതമോ വസ്സാവാസം ബഹുലം വിഹാസീതി, ഏവം പുട്ഠാ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, തേസം അഞ്ഞതിത്ഥിയാനം പരിബ്ബാജകാനം ഏവം ബ്യാകരേയ്യാഥ – ആനാപാനസ്സതിസമാധിനാ ഖോ, ആവുസോ, ഭഗവാ വസ്സാവാസം ബഹുലം വിഹാസീതി. ഇധാഹം, ഭിക്ഖവേ, സതോ അസ്സസാമി, സതോ പസ്സസാമി. ദീഘം അസ്സസന്തോ ദീഘം അസ്സസാമീതി പജാനാമി, ദീഘം പസ്സസന്തോ ദീഘം പസ്സസാമീതി പജാനാമി…പേ… പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ അസ്സസിസ്സാമീതി പജാനാമി, പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി പജാനാമി’’.

‘‘യേ തേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ സേഖാ അപ്പത്തമാനസാ അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം പത്ഥയമാനാ വിഹരന്തി, തേസം ആനാപാനസ്സതിസമാധി ഭാവിതോ ബഹുലീകതോ ആസവാനം ഖയായ സംവത്തതി.

‘‘യേ ച ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ അരഹന്തോ ഖീണാസവാ വുസിതവന്തോ കതകരണീയാ ഓഹിതഭാരാ അനുപ്പത്തസദത്ഥാ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനാ സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്താ, തേസം ആനാപാനസ്സതിസമാധി ഭാവിതോ ബഹുലീകതോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സുഖവിഹാരായ ചേവ സംവത്തതി സതിസമ്പജഞ്ഞായ ച.

‘‘യഞ്ഹി തം, ഭിക്ഖവേ, സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – അരിയവിഹാരോ ഇതിപി, ബ്രഹ്മവിഹാരോ ഇതിപി, തഥാഗതവിഹാരോ ഇതിപി. ആനാപാനസ്സതിസമാധിം സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – അരിയവിഹാരോ ഇതിപി, ബ്രഹ്മവിഹാരോ ഇതിപി, തഥാഗതവിഹാരോ ഇതിപീ’’തി. ‘‘ഇമിനാ ഖോ ഏതം, ആവുസോ മഹാനാമ, പരിയായേന വേദിതബ്ബം, യഥാ – അഞ്ഞോവ സേഖോ വിഹാരോ, അഞ്ഞോ തഥാഗതവിഹാരോ’’തി. ദുതിയം.