൧൦. കിമിലസുത്തം

൯൮൬. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ കിമിലായം [കിമ്ബിലായം (സീ. പീ.)] വിഹരതി വേളുവനേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം കിമിലം ആമന്തേസി – ‘‘കഥം ഭാവിതോ നു ഖോ, കിമില, ആനാപാനസ്സതിസമാധി കഥം ബഹുലീകതോ മഹപ്ഫലോ ഹോതി മഹാനിസംസോ’’തി?

ഏവം വുത്തേ ആയസ്മാ കിമിലോ തുണ്ഹീ അഹോസി. ദുതിയമ്പി ഖോ ഭഗവാ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം കിമിലം ആമന്തേസി – ‘‘കഥം ഭാവിതോ നു ഖോ, കിമില, ആനാപാനസ്സതിസമാധി കഥം ബഹുലീകതോ മഹപ്ഫലോ ഹോതി മഹാനിസംസോ’’തി? തതിയമ്പി ഖോ ആയസ്മാ കിമിലോ തുണ്ഹീ അഹോസി.

ഏവം വുത്തേ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏതസ്സ, ഭഗവാ, കാലോ; ഏതസ്സ, സുഗത, കാലോ! യം ഭഗവാ ആനാപാനസ്സതിസമാധിം ഭാസേയ്യ. ഭഗവതോ സുത്വാ ഭിക്ഖൂ ധാരേസ്സന്തീ’’തി.

‘‘തേനഹാനന്ദ, സുണാഹി, സാധുകം മനസി കരോഹി; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘കഥം ഭാവിതോ ച, ആനന്ദ, ആനാപാനസ്സതിസമാധി കഥം ബഹുലീകതോ മഹപ്ഫലോ ഹോതി മഹാനിസംസോ? ഇധാനന്ദ, ഭിക്ഖു അരഞ്ഞഗതോ വാ രുക്ഖമൂലഗതോ വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതോ വാ നിസീദതി പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ പരിമുഖം സതിം ഉപട്ഠപേത്വാ. സോ സതോവ അസ്സസതി, സതോവ പസ്സസതി…പേ… ‘പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി. ഏവം ഭാവിതോ ഖോ, ആനന്ദ, ആനാപാനസ്സതിസമാധി ഏവം ബഹുലീകതോ മഹപ്ഫലോ ഹോതി മഹാനിസംസോ’’.

‘‘യസ്മിം സമയേ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു ദീഘം വാ അസ്സസന്തോ ‘ദീഘം അസ്സസാമീ’തി പജാനാതി, ദീഘം വാ പസ്സസന്തോ ‘ദീഘം പസ്സസാമീ’തി പജാനാതി; രസ്സം വാ അസ്സസന്തോ ‘രസ്സം അസ്സസാമീ’തി പജാനാതി, രസ്സം വാ പസ്സസന്തോ ‘രസ്സം പസ്സസാമീ’തി പജാനാതി; ‘സബ്ബകായപ്പടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘സബ്ബകായപ്പടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘പസ്സമ്ഭയം കായസങ്ഖാരം അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘പസ്സമ്ഭയം കായസങ്ഖാരം പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി – കായേ കായാനുപസ്സീ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു തസ്മിം സമയേ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. തം കിസ്സ ഹേതു? കായഞ്ഞതരാഹം, ആനന്ദ, ഏതം വദാമി യദിദം – അസ്സാസപസ്സാസം. തസ്മാതിഹാനന്ദ, കായേ കായാനുപസ്സീ ഭിക്ഖു തസ്മിം സമയേ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം.

‘‘യസ്മിം സമയേ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘പീതിപ്പടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘പീതിപ്പടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘സുഖപ്പടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘സുഖപ്പടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘ചിത്തസങ്ഖാരപ്പടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘ചിത്തസങ്ഖാരപ്പടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; ‘പസ്സമ്ഭയം ചിത്തസങ്ഖാരം പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി – വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു തസ്മിം സമയേ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. തം കിസ്സ ഹേതു? വേദനാഞ്ഞതരാഹം, ആനന്ദ, ഏതം വദാമി, യദിദം – അസ്സാസപസ്സാസാനം [അസ്സാസപസ്സാസം (പീ. ക.) മ. നി. ൩.൧൪൫] സാധുകം മനസികാരം. തസ്മാതിഹാനന്ദ, വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ ഭിക്ഖു തസ്മിം സമയേ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം.

‘‘യസ്മിം സമയേ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘ചിത്തപ്പടിസംവേദീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘ചിത്തപ്പടിസംവേദീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി; അഭിപ്പമോദയം ചിത്തം…പേ… സമാദഹം ചിത്തം…പേ… ‘വിമോചയം ചിത്തം അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘വിമോചയം ചിത്തം പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി – ചിത്തേ ചിത്താനുപസ്സീ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു തസ്മിം സമയേ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. തം കിസ്സ ഹേതു? നാഹം, ആനന്ദ, മുട്ഠസ്സതിസ്സ അസമ്പജാനസ്സ ആനാപാനസ്സതിസമാധിഭാവനം വദാമി. തസ്മാതിഹാനന്ദ, ചിത്തേ ചിത്താനുപസ്സീ ഭിക്ഖു തസ്മിം സമയേ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം.

‘‘യസ്മിം സമയേ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു ‘അനിച്ചാനുപസ്സീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി…പേ… വിരാഗാനുപസ്സീ…പേ… നിരോധാനുപസ്സീ…പേ… ‘പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ അസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി, ‘പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ പസ്സസിസ്സാമീ’തി സിക്ഖതി – ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു തസ്മിം സമയേ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. സോ യം തം ഹോതി അഭിജ്ഝാദോമനസ്സാനം പഹാനം തം പഞ്ഞായ ദിസ്വാ സാധുകം അജ്ഝുപേക്ഖിതാ ഹോതി. തസ്മാതിഹാനന്ദ, ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ ഭിക്ഖു തസ്മിം സമയേ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ, വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം.

‘‘സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, ചതുമഹാപഥേ [ചാതുമ്മഹാപഥേ (സീ. സ്യാ. കം.)] മഹാപംസുപുഞ്ജോ. പുരത്ഥിമായ ചേപി ദിസായം ആഗച്ഛേയ്യ സകടം വാ രഥോ വാ, ഉപഹനതേവ തം പംസുപുഞ്ജം; പച്ഛിമായ ചേപി ദിസായ ആഗച്ഛേയ്യ…പേ… ഉത്തരായ ചേപി ദിസായ…പേ… ദക്ഖിണായ ചേപി ദിസായ ആഗച്ഛേയ്യ സകടം വാ രഥോ വാ, ഉപഹനതേവ തം പംസുപുഞ്ജം. ഏവമേവ ഖോ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരന്തോപി ഉപഹനതേവ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ; വേദനാസു…പേ… ചിത്തേ…പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരന്തോപി ഉപഹനതേവ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ’’തി. ദസമം.

ഏകധമ്മവഗ്ഗോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഏകധമ്മോ ച ബോജ്ഝങ്ഗോ, സുദ്ധികഞ്ച ദുവേ ഫലാ;

അരിട്ഠോ കപ്പിനോ ദീപോ, വേസാലീ കിമിലേന ചാതി.