൧൩. പാടലിയസുത്തം

൩൬൫. ഏകം സമയം ഭഗവാ കോലിയേസു വിഹരതി ഉത്തരം നാമ [ഉത്തരകം നാമ (സീ.)] കോലിയാനം നിഗമോ. അഥ ഖോ പാടലിയോ ഗാമണി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ പാടലിയോ ഗാമണി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘സമണോ ഗോതമോ മായം ജാനാതീ’തി. യേ തേ, ഭന്തേ, ഏവമാഹംസു – ‘സമണോ ഗോതമോ മായം ജാനാതീ’തി, കച്ചി തേ, ഭന്തേ, ഭഗവതോ വുത്തവാദിനോ, ന ച ഭഗവന്തം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖന്തി, ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മം ബ്യാകരോന്തി, ന ച കോചി സഹധമ്മികോ വാദാനുവാദോ ഗാരയ്ഹം ഠാനം ആഗച്ഛതി? അനബ്ഭാചിക്ഖിതുകാമാ ഹി മയം, ഭന്തേ, ഭഗവന്ത’’ന്തി. ‘‘യേ തേ, ഗാമണി, ഏവമാഹംസു – ‘സമണോ ഗോതമോ മായം ജാനാതീ’തി, വുത്തവാദിനോ ചേവ മേ, തേ ന ച മം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖന്തി, ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മം ബ്യാകരോന്തി, ന ച കോചി സഹധമ്മികോ വാദാനുവാദോ ഗാരയ്ഹം ഠാനം ആഗച്ഛതീതി, സച്ചംയേവ കിര, ഭോ, മയം തേസം സമണബ്രാഹ്മണാനം ന സദ്ദഹാമ – ‘സമണോ ഗോതമോ മായം ജാനാതീതി, സമണോ ഖലു ഭോ ഗോതമോ മായാവീ’തി. യോ നു ഖോ, ഗാമണി, ഏവം വദേതി – ‘അഹം മായം ജാനാമീ’തി, സോ ഏവം വദേതി – ‘അഹം മായാവീ’തി. തഥേവ തം ഭഗവാ ഹോതി, തഥേവ തം സുഗത ഹോതീ’’തി. തേന ഹി, ഗാമണി, തഞ്ഞേവേത്ഥ പടിപുച്ഛിസ്സാമി; യഥാ തേ ഖമേയ്യ, തഥാ തം ബ്യാകരേയ്യാസി –

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, ജാനാസി ത്വം കോലിയാനം ലമ്ബചൂളകേ ഭടേ’’തി? ‘‘ജാനാമഹം, ഭന്തേ, കോലിയാനം ലമ്ബചൂളകേ ഭടേ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, കിമത്ഥിയാ കോലിയാനം ലമ്ബചൂളകാ ഭടാ’’തി? ‘‘യേ ച, ഭന്തേ, കോലിയാനം ചോരാ തേ ച പടിസേധേതും, യാനി ച കോലിയാനം ദൂതേയ്യാനി താനി ച വഹാതും [താനി ച പഹാതും (സ്യാ. കം.), താനി ച യാതും (കത്ഥചി), താനി ചാവഹാതും (?)], ഏതദത്ഥിയാ, ഭന്തേ, കോലിയാനം ലമ്ബചൂളകാ ഭടാ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, ജാനാസി ത്വം കോലിയാനം ലമ്ബചൂളകേ ഭടേ സീലവന്തേ വാ തേ ദുസ്സീലേ വാ’’തി? ‘‘ജാനാമഹം, ഭന്തേ, കോലിയാനം ലമ്ബചൂളകേ ഭടേ ദുസ്സീലേ പാപധമ്മേ; യേ ച ലോകേ ദുസ്സീലാ പാപധമ്മാ കോലിയാനം ലമ്ബചൂളകാ ഭടാ തേസം അഞ്ഞതരാ’’തി. ‘‘യോ നു ഖോ, ഗാമണി, ഏവം വദേയ്യ – ‘പാടലിയോ ഗാമണി ജാനാതി കോലിയാനം ലമ്ബചൂളകേ ഭടേ ദുസ്സീലേ പാപധമ്മേ, പാടലിയോപി ഗാമണി ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ’തി, സമ്മാ നു ഖോ സോ വദമാനോ വദേയ്യാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ! അഞ്ഞേ, ഭന്തേ, കോലിയാനം ലമ്ബചൂളകാ ഭടാ, അഞ്ഞോഹമസ്മി. അഞ്ഞഥാധമ്മാ കോലിയാനം ലമ്ബചൂളകാ ഭടാ, അഞ്ഞഥാധമ്മോഹമസ്മീ’’തി. ‘‘ത്വഞ്ഹി നാമ, ഗാമണി, ലച്ഛസി – ‘പാടലിയോ ഗാമണി ജാനാതി കോലിയാനം ലമ്ബചൂളകേ ഭടേ ദുസ്സീലേ പാപധമ്മേ, ന ച പാടലിയോ ഗാമണി ദുസ്സീലോ പാപധമ്മോ’തി, കസ്മാ തഥാഗതോ ന ലച്ഛതി – ‘തഥാഗതോ മായം ജാനാതി, ന ച തഥാഗതോ മായാവീ’തി? മായം ചാഹം, ഗാമണി, പജാനാമി, മായായ ച വിപാകം, യഥാപടിപന്നോ ച മായാവീ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി’’.

‘‘പാണാതിപാതം ചാഹം, ഗാമണി, പജാനാമി, പാണാതിപാതസ്സ ച വിപാകം, യഥാപടിപന്നോ ച പാണാതിപാതീ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി. അദിന്നാദാനം ചാഹം, ഗാമണി, പജാനാമി, അദിന്നാദാനസ്സ ച വിപാകം, യഥാപടിപന്നോ ച അദിന്നാദായീ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി. കാമേസുമിച്ഛാചാരം ചാഹം, ഗാമണി, പജാനാമി, കാമേസുമിച്ഛാചാരസ്സ ച വിപാകം, യഥാപടിപന്നോ ച കാമേസുമിച്ഛാചാരീ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി. മുസാവാദം ചാഹം, ഗാമണി, പജാനാമി, മുസാവാദസ്സ ച വിപാകം, യഥാപടിപന്നോ ച മുസാവാദീ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി. പിസുണവാചം ചാഹം, ഗാമണി, പജാനാമി, പിസുണവാചായ ച വിപാകം, യഥാപടിപന്നോ ച പിസുണവാചോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി. ഫരുസവാചം ചാഹം, ഗാമണി, പജാനാമി, ഫരുസവാചായ ച വിപാകം, യഥാപടിപന്നോ ച ഫരുസവാചോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി. സമ്ഫപ്പലാപം ചാഹം, ഗാമണി, പജാനാമി, സമ്ഫപ്പലാപസ്സ ച വിപാകം, യഥാപടിപന്നോ ച സമ്ഫപ്പലാപീ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി. അഭിജ്ഝം ചാഹം, ഗാമണി, പജാനാമി, അഭിജ്ഝായ ച വിപാകം, യഥാപടിപന്നോ ച അഭിജ്ഝാലു കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി. ബ്യാപാദപദോസം ചാഹം, ഗാമണി, പജാനാമി, ബ്യാപാദപദോസസ്സ ച വിപാകം, യഥാപടിപന്നോ ച ബ്യാപന്നചിത്തോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി. മിച്ഛാദിട്ഠിം ചാഹം, ഗാമണി, പജാനാമി, മിച്ഛാദിട്ഠിയാ ച വിപാകം, യഥാപടിപന്നോ ച മിച്ഛാദിട്ഠികോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി.

‘‘സന്തി ഹി, ഗാമണി, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘യോ കോചി പാണമതിപാതേതി, സബ്ബോ സോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദയതി. യോ കോചി അദിന്നം ആദിയതി, സബ്ബോ സോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദയതി. യോ കോചി കാമേസു മിച്ഛാ ചരതി, സബ്ബോ സോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദയതി. യോ കോചി മുസാ ഭണതി, സബ്ബോ സോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദയതീ’’’തി.

‘‘ദിസ്സതി ഖോ പന, ഗാമണി, ഇധേകച്ചോ മാലീ കുണ്ഡലീ സുന്ഹാതോ [സുനഹാതോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] സുവിലിത്തോ കപ്പിതകേസമസ്സു ഇത്ഥികാമേഹി രാജാ മഞ്ഞേ പരിചാരേന്തോ. തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ കിം അകാസി മാലീ കുണ്ഡലീ സുന്ഹാതോ സുവിലിത്തോ കപ്പിതകേസമസ്സു ഇത്ഥികാമേഹി രാജാ മഞ്ഞേ പരിചാരേതീ’തി? തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ രഞ്ഞോ പച്ചത്ഥികം പസയ്ഹ ജീവിതാ വോരോപേസി. തസ്സ രാജാ അത്തമനോ അഭിഹാരമദാസി. തേനായം പുരിസോ മാലീ കുണ്ഡലീ സുന്ഹാതോ സുവിലിത്തോ കപ്പിതകേസമസ്സു, ഇത്ഥികാമേഹി രാജാ മഞ്ഞേ പരിചാരേതീ’’’തി.

‘‘ദിസ്സതി ഖോ, ഗാമണി, ഇധേകച്ചോ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ പച്ഛാബാഹം ഗാള്ഹബന്ധനം ബന്ധിത്വാ ഖുരമുണ്ഡം കരിത്വാ ഖരസ്സരേന പണവേന രഥിയായ രഥിയം [രഥികായ രഥികം (സീ.)] സിങ്ഘാടകേന സിങ്ഘാടകം പരിനേത്വാ, ദക്ഖിണേന ദ്വാരേന നിക്ഖാമേത്വാ, ദക്ഖിണതോ നഗരസ്സ സീസം ഛിജ്ജമാനോ. തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ കിം അകാസി, ദള്ഹായ രജ്ജുയാ പച്ഛാബാഹം ഗാള്ഹബന്ധനം ബന്ധിത്വാ ഖുരമുണ്ഡം കരിത്വാ ഖരസ്സരേന പണവേന രഥിയായ രഥിയം സിങ്ഘാടകേന സിങ്ഘാടകം പരിനേത്വാ ദക്ഖിണേന ദ്വാരേന നിക്ഖാമേത്വാ ദക്ഖിണതോ നഗരസ്സ സീസം ഛിന്ദതീ’തി [ഛിജ്ജതീതി (കത്ഥചി)]? തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ രാജവേരീ ഇത്ഥിം വാ പുരിസം വാ ജീവിതാ വോരോപേസി, തേന നം രാജാനോ ഗഹേത്വാ ഏവരൂപം കമ്മകാരണം കാരേന്തീ’’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, അപി നു തേ ഏവരൂപം ദിട്ഠം വാ സുതം വാ’’തി? ‘‘ദിട്ഠഞ്ച നോ, ഭന്തേ, സുതഞ്ച സുയ്യിസ്സതി ചാ’’തി. ‘‘തത്ര, ഗാമണി, യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘യോ കോചി പാണമതിപാതേതി, സബ്ബോ സോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദയതീ’തി, സച്ചം വാ തേ ആഹംസു മുസാ വാ’’തി? ‘‘മുസാ, ഭന്തേ’’. ‘‘യേ പന തേ തുച്ഛം മുസാ വിലപന്തി, സീലവന്തോ വാ തേ ദുസ്സീലാ വാ’’തി? ‘‘ദുസ്സീലാ, ഭന്തേ’’. ‘‘യേ പന തേ ദുസ്സീലാ പാപധമ്മാ മിച്ഛാപടിപന്നാ വാ തേ സമ്മാപടിപന്നാ വാ’’തി? ‘‘മിച്ഛാപടിപന്നാ, ഭന്തേ’’. ‘‘യേ പന തേ മിച്ഛാപടിപന്നാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ വാ തേ സമ്മാദിട്ഠികാ വാ’’തി? ‘‘മിച്ഛാദിട്ഠികാ, ഭന്തേ’’. ‘‘യേ പന തേ മിച്ഛാദിട്ഠികാ കല്ലം നു തേസു പസീദിതു’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘ദിസ്സതി ഖോ പന, ഗാമണി, ഇധേകച്ചോ മാലീ കുണ്ഡലീ…പേ… ഇത്ഥികാമേഹി രാജാ മഞ്ഞേ പരിചാരേന്തോ. തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ കിം അകാസി മാലീ കുണ്ഡലീ…പേ… ഇത്ഥികാമേഹി രാജാ മഞ്ഞേ പരിചാരേതീ’തി? തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ രഞ്ഞോ പച്ചത്ഥികസ്സ പസയ്ഹ രതനം അഹാസി [പസയ്ഹ അദിന്നം രതനം ആദിയി (ക.)]. തസ്സ രാജാ അത്തമനോ അഭിഹാരമദാസി. തേനായം പുരിസോ മാലീ കുണ്ഡലീ…പേ… ഇത്ഥികാമേഹി രാജാ മഞ്ഞേ പരിചാരേതീ’’’തി.

‘‘ദിസ്സതി ഖോ, ഗാമണി, ഇധേകച്ചോ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ…പേ… ദക്ഖിണതോ നഗരസ്സ സീസം ഛിജ്ജമാനോ തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ കിം അകാസി ദള്ഹായ രജ്ജുയാ…പേ… ദക്ഖിണതോ നഗരസ്സ സീസം ഛിന്ദതീ’തി? തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ ഗാമാ വാ അരഞ്ഞാ വാ അദിന്നം ഥേയ്യസങ്ഖാതം ആദിയി. തേന നം രാജാനോ ഗഹേത്വാ ഏവരൂപം കമ്മകാരണം കാരേന്തീ’തി. തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, അപി നു തേ ഏവരൂപം ദിട്ഠം വാ സുതം വാ’’തി? ‘‘ദിട്ഠഞ്ച നോ, ഭന്തേ, സുതഞ്ച സുയ്യിസ്സതി ചാ’’തി. ‘‘തത്ര, ഗാമണി, യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘യോ കോചി അദിന്നം ആദിയതി, സബ്ബോ സോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദയതീ’തി, സച്ചം വാ തേ ആഹംസു മുസാ വാതി…പേ… കല്ലം നു തേസു പസീദിതു’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘ദിസ്സതി ഖോ പന, ഗാമണി, ഇധേകച്ചോ മാലീ കുണ്ഡലീ…പേ… ഇത്ഥികാമേഹി രാജാ മഞ്ഞേ പരിചാരേന്തോ. തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ കിം അകാസി മാലീ കുണ്ഡലീ…പേ… ഇത്ഥികാമേഹി രാജാ മഞ്ഞേ പരിചാരേതീ’തി? തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ രഞ്ഞോ പച്ചത്ഥികസ്സ ദാരേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജി. തസ്സ രാജാ അത്തമനോ അഭിഹാരമദാസി. തേനായം പുരിസോ മാലീ കുണ്ഡലീ…പേ… ഇത്ഥികാമേഹി രാജാ മഞ്ഞേ പരിചാരേതീ’’’തി.

‘‘ദിസ്സതി ഖോ, ഗാമണി, ഇധേകച്ചോ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ…പേ… ദക്ഖിണതോ നഗരസ്സ സീസം ഛിജ്ജമാനോ. തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ കിം അകാസി ദള്ഹായ രജ്ജുയാ…പേ… ദക്ഖിണതോ നഗരസ്സ സീസം ഛിന്ദതീ’തി? തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ കുലിത്ഥീസു കുലകുമാരീസു ചാരിത്തം ആപജ്ജി, തേന നം രാജാനോ ഗഹേത്വാ ഏവരൂപം കമ്മകാരണം കാരേന്തീ’തി. തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, അപി നു തേ ഏവരൂപം ദിട്ഠം വാ സുതം വാ’’തി? ‘‘ദിട്ഠഞ്ച നോ, ഭന്തേ, സുതഞ്ച സുയ്യിസ്സതി ചാ’’തി. ‘‘തത്ര, ഗാമണി, യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘യോ കോചി കാമേസു മിച്ഛാ ചരതി, സബ്ബോ സോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദയതീ’തി, സച്ചം വാ തേ ആഹംസു മുസാ വാതി…പേ… കല്ലം നു തേസു പസീദിതു’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘ദിസ്സതി ഖോ പന, ഗാമണി, ഇധേകച്ചോ മാലീ കുണ്ഡലീ സുന്ഹാതോ സുവിലിത്തോ കപ്പിതകേസമസ്സു ഇത്ഥികാമേഹി രാജാ മഞ്ഞേ പരിചാരേന്തോ. തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ കിം അകാസി മാലീ കുണ്ഡലീ സുന്ഹാതോ സുവിലിത്തോ കപ്പിതകേസമസ്സു ഇത്ഥികാമേഹി രാജാ മഞ്ഞേ പരിചാരേതീ’തി? തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ രാജാനം മുസാവാദേന ഹാസേസി. തസ്സ രാജാ അത്തമനോ അഭിഹാരമദാസി. തേനായം പുരിസോ മാലീ കുണ്ഡലീ സുന്ഹാതോ സുവിലിത്തോ കപ്പിതകേസമസ്സു ഇത്ഥികാമേഹി രാജാ മഞ്ഞേ പരിചാരേതീ’’’തി.

‘‘ദിസ്സതി ഖോ, ഗാമണി, ഇധേകച്ചോ ദള്ഹായ രജ്ജുയാ പച്ഛാബാഹം ഗാള്ഹബന്ധനം ബന്ധിത്വാ ഖുരമുണ്ഡം കരിത്വാ ഖരസ്സരേന പണവേന രഥിയായ രഥിയം സിങ്ഘാടകേന സിങ്ഘാടകം പരിനേത്വാ ദക്ഖിണേന ദ്വാരേന നിക്ഖാമേത്വാ ദക്ഖിണതോ നഗരസ്സ സീസം ഛിജ്ജമാനോ. തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ കിം അകാസി ദള്ഹായ രജ്ജുയാ പച്ഛാബാഹം ഗാള്ഹബന്ധനം ബന്ധിത്വാ ഖുരമുണ്ഡം കരിത്വാ ഖരസ്സരേന പണവേന രഥിയായ രഥിയം സിങ്ഘാടകേന സിങ്ഘാടകം പരിനേത്വാ, ദക്ഖിണേന ദ്വാരേന നിക്ഖാമേത്വാ, ദക്ഖിണതോ നഗരസ്സ സീസം ഛിന്ദതീ’തി? തമേനം ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ! അയം പുരിസോ ഗഹപതിസ്സ വാ ഗഹപതിപുത്തസ്സ വാ മുസാവാദേന അത്ഥം ഭഞ്ജി, തേന നം രാജാനോ ഗഹേത്വാ ഏവരൂപം കമ്മകാരണം കാരേന്തീ’തി. തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, അപി നു തേ ഏവരൂപം ദിട്ഠം വാ സുതം വാ’’തി? ‘‘ദിട്ഠഞ്ച നോ, ഭന്തേ, സുതഞ്ച സുയ്യിസ്സതി ചാ’’തി. ‘‘തത്ര, ഗാമണി, യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘യോ കോചി മുസാ ഭണതി, സബ്ബോ സോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദയതീ’തി, സച്ചം വാ തേ ആഹംസു മുസാ വാ’’തി? ‘‘മുസാ, ഭന്തേ’’. ‘‘യേ പന തേ തുച്ഛം മുസാ വിലപന്തി സീലവന്തോ വാ തേ ദുസ്സീലാ വാ’’തി? ‘‘ദുസ്സീലാ, ഭന്തേ’’. ‘‘യേ പന തേ ദുസ്സീലാ പാപധമ്മാ മിച്ഛാപടിപന്നാ വാ തേ സമ്മാപടിപന്നാ വാ’’തി? ‘‘മിച്ഛാപടിപന്നാ, ഭന്തേ’’. ‘‘യേ പന തേ മിച്ഛാപടിപന്നാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ വാ തേ സമ്മാദിട്ഠികാ വാ’’തി? ‘‘മിച്ഛാദിട്ഠികാ, ഭന്തേ’’. ‘‘യേ പന തേ മിച്ഛാദിട്ഠികാ കല്ലം നു തേസു പസീദിതു’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ, അബ്ഭുതം, ഭന്തേ! അത്ഥി മേ, ഭന്തേ, ആവസഥാഗാരം. തത്ഥ അത്ഥി മഞ്ചകാനി, അത്ഥി ആസനാനി, അത്ഥി ഉദകമണികോ, അത്ഥി തേലപ്പദീപോ. തത്ഥ യോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ വാസം ഉപേതി, തേനാഹം യഥാസത്തി യഥാബലം സംവിഭജാമി. ഭൂതപുബ്ബം, ഭന്തേ, ചത്താരോ സത്ഥാരോ നാനാദിട്ഠികാ നാനാഖന്തികാ നാനാരുചികാ, തസ്മിം ആവസഥാഗാരേ വാസം ഉപഗച്ഛും’’.

‘‘ഏകോ സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – ‘നത്ഥി ദിന്നം, നത്ഥി യിട്ഠം, നത്ഥി ഹുതം, നത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ. നത്ഥി അയം ലോകോ, നത്ഥി പരോ ലോകോ, നത്ഥി മാതാ, നത്ഥി പിതാ, നത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ, നത്ഥി ലോകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സമ്മഗ്ഗതാ സമ്മാപടിപന്നാ യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീ’’’തി.

‘‘ഏകോ സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – ‘അത്ഥി ദിന്നം, അത്ഥി യിട്ഠം, അത്ഥി ഹുതം, അത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ, അത്ഥി അയം ലോകോ, അത്ഥി പരോ ലോകോ, അത്ഥി മാതാ, അത്ഥി പിതാ, അത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ, അത്ഥി ലോകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സമ്മഗ്ഗതാ സമ്മാപടിപന്നാ, യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീ’’’തി.

‘‘ഏകോ സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – ‘കരോതോ കാരയതോ, ഛിന്ദതോ ഛേദാപയതോ, പചതോ പാചാപയതോ, സോചയതോ സോചാപയതോ, കിലമതോ കിലമാപയതോ, ഫന്ദതോ ഫന്ദാപയതോ, പാണമതിപാതയതോ, അദിന്നം ആദിയതോ, സന്ധിം ഛിന്ദതോ, നില്ലോപം ഹരതോ, ഏകാഗാരികം കരോതോ, പരിപന്ഥേ തിട്ഠതോ, പരദാരം ഗച്ഛതോ, മുസാ ഭണതോ, കരോതോ ന കരീയതി പാപം. ഖുരപരിയന്തേന ചേപി ചക്കേന യോ ഇമിസ്സാ പഥവിയാ പാണേ ഏകം മംസഖലം ഏകം മംസപുഞ്ജം കരേയ്യ, നത്ഥി തതോനിദാനം പാപം, നത്ഥി പാപസ്സ ആഗമോ. ദക്ഖിണം ചേപി ഗങ്ഗായ തീരം ഗച്ഛേയ്യ ഹനന്തോ ഘാതേന്തോ ഛിന്ദന്തോ ഛേദാപേന്തോ പചന്തോ പാചാപേന്തോ, നത്ഥി തതോനിദാനം പാപം, നത്ഥി പാപസ്സ ആഗമോ. ഉത്തരം ചേപി ഗങ്ഗായ തീരം ഗച്ഛേയ്യ ദദന്തോ ദാപേന്തോ യജന്തോ യജാപേന്തോ, നത്ഥി തതോനിദാനം പുഞ്ഞം, നത്ഥി പുഞ്ഞസ്സ ആഗമോ. ദാനേന ദമേന സംയമേന സച്ചവജ്ജേന നത്ഥി പുഞ്ഞം, നത്ഥി പുഞ്ഞസ്സ ആഗമോ’’’തി.

‘‘ഏകോ സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – ‘കരോതോ കാരയതോ, ഛിന്ദതോ ഛേദാപയതോ, പചതോ പാചാപയതോ, സോചയതോ സോചാപയതോ, കിലമതോ കിലമാപയതോ, ഫന്ദതോ ഫന്ദാപയതോ, പാണമതിപാതയതോ, അദിന്നം ആദിയതോ, സന്ധിം ഛിന്ദതോ, നില്ലോപം ഹരതോ, ഏകാഗാരികം കരോതോ, പരിപന്ഥേ തിട്ഠതോ, പരദാരം ഗച്ഛതോ, മുസാ ഭണതോ, കരോതോ കരീയതി പാപം. ഖുരപരിയന്തേന ചേപി ചക്കേന യോ ഇമിസ്സാ പഥവിയാ പാണേ ഏകം മംസഖലം ഏകം മംസപുഞ്ജം കരേയ്യ, അത്ഥി തതോനിദാനം പാപം, അത്ഥി പാപസ്സ ആഗമോ. ദക്ഖിണം ചേപി ഗങ്ഗായ തീരം ഗച്ഛേയ്യ ഹനന്തോ ഘാതേന്തോ ഛിന്ദന്തോ ഛേദാപേന്തോ പചന്തോ പാചാപേന്തോ, അത്ഥി തതോനിദാനം പാപം, അത്ഥി പാപസ്സ ആഗമോ. ഉത്തരം ചേപി ഗങ്ഗായ തീരം ഗച്ഛേയ്യ ദദന്തോ ദാപേന്തോ, യജന്തോ യജാപേന്തോ, അത്ഥി തതോനിദാനം പുഞ്ഞം, അത്ഥി പുഞ്ഞസ്സ ആഗമോ. ദാനേന ദമേന സംയമേന സച്ചവജ്ജേന അത്ഥി പുഞ്ഞം, അത്ഥി പുഞ്ഞസ്സ ആഗമോ’’’തി.

‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേ, അഹുദേവ കങ്ഖാ, അഹു വിചികിച്ഛാ – ‘കോസു നാമ ഇമേസം ഭവതം സമണബ്രാഹ്മണാനം സച്ചം ആഹ, കോ മുസാ’’’തി?

‘‘അലഞ്ഹി തേ, ഗാമണി, കങ്ഖിതും, അലം വിചികിച്ഛിതും. കങ്ഖനീയേ ച പന തേ ഠാനേ വിചികിച്ഛാ ഉപ്പന്നാ’’തി. ‘‘ഏവം പസന്നോഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതി. പഹോതി മേ ഭഗവാ തഥാ ധമ്മം ദേസേതും യഥാഹം ഇമം കങ്ഖാധമ്മം പജഹേയ്യ’’ന്തി.

‘‘അത്ഥി, ഗാമണി, ധമ്മസമാധി. തത്ര ചേ ത്വം ചിത്തസമാധിം പടിലഭേയ്യാസി. ഏവം ത്വം ഇമം കങ്ഖാധമ്മം പജഹേയ്യാസി. കതമോ ച, ഗാമണി, ധമ്മസമാധി? ഇധ, ഗാമണി, അരിയസാവകോ പാണാതിപാതം പഹായ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനം പഹായ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരം പഹായ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദം പഹായ മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, പിസുണം വാചം പഹായ പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, ഫരുസം വാചം പഹായ ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, സമ്ഫപ്പലാപം പഹായ സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ ഹോതി, അഭിജ്ഝം പഹായ അനഭിജ്ഝാലു ഹോതി, ബ്യാപാദപദോസം പഹായ അബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠിം പഹായ സമ്മാദിട്ഠികോ ഹോതി.

‘‘സ ഖോ സോ, ഗാമണി, അരിയസാവകോ ഏവം വിഗതാഭിജ്ഝോ വിഗതബ്യാപാദോ അസമ്മൂള്ഹോ സമ്പജാനോ പടിസ്സതോ മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം, ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. സോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യ്വായം സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – നത്ഥി ദിന്നം, നത്ഥി യിട്ഠം, നത്ഥി ഹുതം, നത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ, നത്ഥി അയം ലോകോ, നത്ഥി പരോ ലോകോ, നത്ഥി മാതാ, നത്ഥി പിതാ, നത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ, നത്ഥി ലോകേ സമണബ്രാഹ്മണാ, സമ്മഗ്ഗതാ സമ്മാപടിപന്നാ യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീ’തി. ‘സചേ തസ്സ ഭോതോ സത്ഥുനോ സച്ചം വചനം, അപണ്ണകതായ മയ്ഹം, യ്വാഹം [യോഹം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ന കിഞ്ചി [കഞ്ചി (?)] ബ്യാബാധേമി തസം വാ ഥാവരം വാ? ഉഭയമേത്ഥ [ഉഭയത്ഥ മേ (?) മ. നി. ൨.൯൫ പാളിയാ സംസന്ദേതബ്ബം] കടഗ്ഗാഹോ, യം ചമ്ഹി കായേന സംവുതോ വാചായ സംവുതോ മനസാ സംവുതോ, യഞ്ച കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജിസ്സാമീ’തി [പരം മരണാ ന ഉപപജ്ജിസ്സാമീതി (?)]. തസ്സ പാമോജ്ജം ജായതി. പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി. പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി. പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദയതി. സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. അയം ഖോ, ഗാമണി, ധമ്മസമാധി. തത്ര ചേ ത്വം ചിത്തസമാധിം പടിലഭേയ്യാസി, ഏവം ത്വം ഇമം കങ്ഖാധമ്മം പജഹേയ്യാസി.

‘‘സ ഖോ സോ, ഗാമണി, അരിയസാവകോ ഏവം വിഗതാഭിജ്ഝോ വിഗതബ്യാപാദോ അസമ്മൂള്ഹോ സമ്പജാനോ പടിസ്സതോ മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം, ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. സോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യ്വായം സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – അത്ഥി ദിന്നം, അത്ഥി യിട്ഠം, അത്ഥി ഹുതം, അത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ, അത്ഥി അയം ലോകോ, അത്ഥി പരോ ലോകോ, അത്ഥി മാതാ, അത്ഥി പിതാ, അത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ, അത്ഥി ലോകേ സമണബ്രാഹ്മണാ, സമ്മഗ്ഗതാ സമ്മാപടിപന്നാ യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീ’തി. ‘സചേ തസ്സ ഭോതോ സത്ഥുനോ സച്ചം വചനം, അപണ്ണകതായ മയ്ഹം, യ്വാഹം ന കിഞ്ചി ബ്യാബാധേമി തസം വാ ഥാവരം വാ? ഉഭയമേത്ഥ കടഗ്ഗാഹോ, യം ചമ്ഹി കായേന സംവുതോ വാചായ സംവുതോ മനസാ സംവുതോ, യഞ്ച കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജിസ്സാമീ’തി. തസ്സ പാമോജ്ജം ജായതി. പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി. പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി. പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദയതി. സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. അയം ഖോ, ഗാമണി, ധമ്മസമാധി. തത്ര ചേ ത്വം ചിത്തസമാധിം പടിലഭേയ്യാസി, ഏവം ത്വം ഇമം കങ്ഖാധമ്മം പജഹേയ്യാസി.

‘‘സ ഖോ സോ, ഗാമണി, അരിയസാവകോ ഏവം വിഗതാഭിജ്ഝോ വിഗതബ്യാപാദോ അസമ്മൂള്ഹോ സമ്പജാനോ പടിസ്സതോ മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം, ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. സോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യ്വായം സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – കരോതോ കാരയതോ, ഛിന്ദതോ ഛേദാപയതോ, പചതോ പാചാപയതോ, സോചയതോ സോചാപയതോ, കിലമതോ കിലമാപയതോ, ഫന്ദതോ ഫന്ദാപയതോ, പാണമതിപാതയതോ, അദിന്നം ആദിയതോ, സന്ധിം ഛിന്ദതോ, നില്ലോപം ഹരതോ, ഏകാഗാരികം കരോതോ, പരിപന്ഥേ തിട്ഠതോ, പരദാരം ഗച്ഛതോ, മുസാ ഭണതോ, കരോതോ ന കരീയതി പാപം. ഖുരപരിയന്തേന ചേപി ചക്കേന യോ ഇമിസ്സാ പഥവിയാ പാണേ ഏകം മംസഖലം ഏകം മംസപുഞ്ജം കരേയ്യ, നത്ഥി തതോനിദാനം പാപം, നത്ഥി പാപസ്സ ആഗമോ. ദക്ഖിണഞ്ചേപി ഗങ്ഗായ തീരം ഗച്ഛേയ്യ ഹനന്തോ ഘാതേന്തോ ഛിന്ദന്തോ ഛേദാപേന്തോ പചന്തോ പാചാപേന്തോ, നത്ഥി തതോനിദാനം പാപം, നത്ഥി പാപസ്സ ആഗമോ. ഉത്തരഞ്ചേപി ഗങ്ഗായ തീരം ഗച്ഛേയ്യ ദദന്തോ ദാപേന്തോ, യജന്തോ യജാപേന്തോ, നത്ഥി തതോനിദാനം പുഞ്ഞം, നത്ഥി പുഞ്ഞസ്സ ആഗമോ. ദാനേന ദമേന സംയമേന സച്ചവജ്ജേന നത്ഥി പുഞ്ഞം, നത്ഥി പുഞ്ഞസ്സ ആഗമോ’തി. ‘സചേ തസ്സ ഭോതോ സത്ഥുനോ സച്ചം വചനം, അപണ്ണകതായ മയ്ഹം, യ്വാഹം ന കിഞ്ചി ബ്യാബാധേമി തസം വാ ഥാവരം വാ? ഉഭയമേത്ഥ കടഗ്ഗാഹോ, യം ചമ്ഹി കായേന സംവുതോ വാചായ സംവുതോ മനസാ സംവുതോ, യഞ്ച കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജിസ്സാമീ’തി [പരം മരണാ ന ഉപപജ്ജിസ്സാമീതി (?)]. തസ്സ പാമോജ്ജം ജായതി. പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി. പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി. പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദയതി. സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. അയം ഖോ, ഗാമണി, ധമ്മസമാധി തത്ര ചേ ത്വം ചിത്തസമാധിം പടിലഭേയ്യാസി, ഏവം ത്വം ഇമം കങ്ഖാധമ്മം പജഹേയ്യാസി.

‘‘സ ഖോ സോ, ഗാമണി, അരിയസാവകോ ഏവം വിഗതാഭിജ്ഝോ വിഗതബ്യാപാദോ അസമ്മൂള്ഹോ സമ്പജാനോ പടിസ്സതോ മേത്താസഹഗതേ ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം, ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. സോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യ്വായം സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – കരോതോ കാരയതോ, ഛിന്ദതോ ഛേദാപയതോ, പചതോ പാചാപയതോ, സോചയതോ സോചാപയതോ, കിലമതോ കിലമാപയതോ, ഫന്ദതോ ഫന്ദാപയതോ, പാണമതിപാതയതോ, അദിന്നം ആദിയതോ, സന്ധിം ഛിന്ദതോ, നില്ലോപം ഹരതോ, ഏകാഗാരികം കരോതോ, പരിപന്ഥേ തിട്ഠതോ, പരദാരം ഗച്ഛതോ, മുസാ ഭണതോ, കരോതോ കരീയതി പാപം. ഖുരപരിയന്തേന ചേപി ചക്കേന യോ ഇമിസ്സാ പഥവിയാ പാണേ ഏകം മംസഖലം ഏകം മംസപുഞ്ജം കരേയ്യ, അത്ഥി തതോനിദാനം പാപം, അത്ഥി പാപസ്സ ആഗമോ. ദക്ഖിണഞ്ചേപി ഗങ്ഗായ തീരം ഗച്ഛേയ്യ ഹനന്തോ ഘാതേന്തോ ഛിന്ദന്തോ ഛേദാപേന്തോ പചന്തോ പാചാപേന്തോ, അത്ഥി തതോനിദാനം പാപം, അത്ഥി പാപസ്സ ആഗമോ. ഉത്തരഞ്ചേപി ഗങ്ഗായ തീരം ഗച്ഛേയ്യ ദദന്തോ ദാപേന്തോ, യജന്തോ യജാപേന്തോ, അത്ഥി തതോനിദാനം പുഞ്ഞം, അത്ഥി പുഞ്ഞസ്സ ആഗമോ. ദാനേന ദമേന സംയമേന സച്ചവജ്ജേന അത്ഥി പുഞ്ഞം അത്ഥി പുഞ്ഞസ്സ ആഗമോതി. സചേ തസ്സ ഭോതോ സത്ഥുനോ സച്ചം വചനം, അപണ്ണകതായ മയ്ഹം, യ്വാഹം ന കിഞ്ചി ബ്യാബാധേമി തസം വാ ഥാവരം വാ? ഉഭയമേത്ഥ കടഗ്ഗാഹോ, യം ചമ്ഹി കായേന സംവുതോ വാചായ സംവുതോ മനസാ സംവുതോ, യഞ്ച കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജിസ്സാമീ’തി. തസ്സ പാമോജ്ജം ജായതി. പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി. പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി. പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദയതി. സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. അയം ഖോ, ഗാമണി, ധമ്മസമാധി. തത്ര ചേ ത്വം ചിത്തസമാധിം പടിലഭേയ്യാസി, ഏവം ത്വം ഇമം കങ്ഖാധമ്മം പജഹേയ്യാസി.

‘‘സ ഖോ സോ, ഗാമണി, അരിയസാവകോ ഏവം വിഗതാഭിജ്ഝോ വിഗതബ്യാപാദോ അസമ്മൂള്ഹോ സമ്പജാനോ പടിസ്സതോ കരുണാസഹഗതേ ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി…പേ… മുദിതാസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി…പേ….

‘‘സ ഖോ സോ, ഗാമണി, അരിയസാവകോ ഏവം വിഗതാഭിജ്ഝോ വിഗതബ്യാപാദോ അസമ്മൂള്ഹോ സമ്പജാനോ പടിസ്സതോ ഉപേക്ഖാസഹഗതേ ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം, ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. സോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യ്വായം സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – നത്ഥി ദിന്നം, നത്ഥി യിട്ഠം, നത്ഥി ഹുതം നത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ, നത്ഥി അയം ലോകോ നത്ഥി പരോ ലോകോ, നത്ഥി മാതാ നത്ഥി പിതാ നത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ, നത്ഥി ലോകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സമ്മഗ്ഗതാ സമ്മാപടിപന്നാ യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീതി. സചേ തസ്സ ഭോതോ സത്ഥുനോ സച്ചം വചനം, അപണ്ണകതായ മയ്ഹം, യ്വാഹം ന കിഞ്ചി ബ്യാബാധേമി തസം വാ ഥാവരം വാ? ഉഭയമേത്ഥ കടഗ്ഗാഹോ, യം ചമ്ഹി കായേന സംവുതോ വാചായ സംവുതോ മനസാ സംവുതോ, യഞ്ച കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജിസ്സാമീ’തി. തസ്സ പാമോജ്ജം ജായതി. പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി. പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി. പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദയതി. സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. അയം ഖോ, ഗാമണി, ധമ്മസമാധി. തത്ര ചേ ത്വം ചിത്തസമാധിം പടിലഭേയ്യാസി, ഏവം ത്വം ഇമം കങ്ഖാധമ്മം പജഹേയ്യാസി.

‘‘സ ഖോ സോ, ഗാമണി, അരിയസാവകോ ഏവം വിഗതാഭിജ്ഝോ വിഗതബ്യാപാദോ അസമ്മൂള്ഹോ സമ്പജാനോ പടിസ്സതോ ഉപേക്ഖാസഹഗതേ ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം, ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. സോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യ്വായം സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – അത്ഥി ദിന്നം, അത്ഥി യിട്ഠം, അത്ഥി ഹുതം, അത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ, അത്ഥി അയം ലോകോ അത്ഥി പരോ ലോകോ, അത്ഥി മാതാ അത്ഥി പിതാ അത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ, അത്ഥി ലോകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സമ്മഗ്ഗതാ സമ്മാപടിപന്നാ യേ ഇമഞ്ച ലോകം പരഞ്ച ലോകം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേന്തീതി. സചേ തസ്സ ഭോതോ സത്ഥുനോ സച്ചം വചനം, അപണ്ണകതായ മയ്ഹം, യ്വാഹം ന കിഞ്ചി ബ്യാബാധേമി തസം വാ ഥാവരം വാ? ഉഭയമേത്ഥ കടഗ്ഗാഹോ, യം ചമ്ഹി കായേന സംവുതോ വാചായ സംവുതോ മനസാ സംവുതോ, യഞ്ച കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജിസ്സാമീ’തി. തസ്സ പാമോജ്ജം ജായതി. പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി. പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി. പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദയതി. സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. അയം ഖോ, ഗാമണി, ധമ്മസമാധി. തത്ര ചേ ത്വം ചിത്തസമാധിം പടിലഭേയ്യാസി, ഏവം ത്വം ഇമം കങ്ഖാധമ്മം പജഹേയ്യാസി.

‘‘സ ഖോ സോ, ഗാമണി, അരിയസാവകോ ഏവം വിഗതാഭിജ്ഝോ വിഗതബ്യാപാദോ അസമ്മൂള്ഹോ സമ്പജാനോ പടിസ്സതോ ഉപേക്ഖാസഹഗതേ ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം, ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. സോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യ്വായം സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – കരോതോ കാരയതോ, ഛേദതോ ഛേദാപയതോ, പചതോ പാചാപയതോ, സോചയതോ സോചാപയതോ, കിലമതോ കിലമാപയതോ, ഫന്ദതോ ഫന്ദാപയതോ, പാണമതിപാതയതോ, അദിന്നം ആദിയതോ, സന്ധിം ഛിന്ദതോ, നില്ലോപം ഹരതോ, ഏകാഗാരികം കരോതോ, പരിപന്ഥേ തിട്ഠതോ, പരദാരം ഗച്ഛതോ, മുസാ ഭണതോ, കരോതോ ന കരീയതി പാപം. ഖുരപരിയന്തേന ചേപി ചക്കേന യോ ഇമിസ്സാ പഥവിയാ പാണേ ഏകം മംസഖലം ഏകം മംസപുഞ്ജം കരേയ്യ, നത്ഥി തതോനിദാനം പാപം, നത്ഥി പാപസ്സ ആഗമോ. ദക്ഖിണഞ്ചേപി ഗങ്ഗായ തീരം ഗച്ഛേയ്യ ഹനന്തോ ഘാതേന്തോ ഛിന്ദന്തോ ഛേദാപേന്തോ പചന്തോ പാചാപേന്തോ, നത്ഥി തതോനിദാനം പാപം, നത്ഥി പാപസ്സ ആഗമോ. ഉത്തരഞ്ചേപി ഗങ്ഗായ തീരം ഗച്ഛേയ്യ ദദന്തോ ദാപേന്തോ, യജന്തോ യജാപേന്തോ, നത്ഥി തതോനിദാനം പുഞ്ഞം, നത്ഥി പുഞ്ഞസ്സ ആഗമോ. ദാനേന ദമേന സംയമേന സച്ചവജ്ജേന നത്ഥി പുഞ്ഞം, നത്ഥി പുഞ്ഞസ്സ ആഗമോ’തി. ‘സചേ തസ്സ ഭോതോ സത്ഥുനോ സച്ചം വചനം, അപണ്ണകതായ മയ്ഹം, യ്വാഹം ന കിഞ്ചി ബ്യാബാധേമി തസം വാ ഥാവരം വാ? ഉഭയമേത്ഥ കടഗ്ഗാഹോ, യം ചമ്ഹി കായേന സംവുതോ വാചായ സംവുതോ മനസാ സംവുതോ, യഞ്ച കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജിസ്സാമീ’തി. തസ്സ പാമോജ്ജം ജായതി. പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി. പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി. പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദയതി. സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. അയം ഖോ, ഗാമണി, ധമ്മസമാധി. തത്ര ചേ ത്വം ചിത്തസമാധിം പടിലഭേയ്യാസി, ഏവം ത്വം ഇമം കങ്ഖാധമ്മം പജഹേയ്യാസി.

‘‘സ ഖോ സോ, ഗാമണി, അരിയസാവകോ ഏവം വിഗതാഭിജ്ഝോ വിഗതബ്യാപാദോ അസമ്മൂള്ഹോ സമ്പജാനോ പടിസ്സതോ ഉപേക്ഖാസഹഗതേ ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം, ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. സോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യ്വായം സത്ഥാ ഏവംവാദീ ഏവംദിട്ഠി – കരോതോ കാരയതോ, ഛിന്ദതോ ഛേദാപയതോ, പചതോ പാചാപയതോ, സോചയതോ സോചാപയതോ, കിലമതോ കിലമാപയതോ, ഫന്ദതോ ഫന്ദാപയതോ, പാണമതിപാതയതോ, അദിന്നം ആദിയതോ, സന്ധിം ഛിന്ദതോ, നില്ലോപം ഹരതോ, ഏകാഗാരികം കരോതോ, പരിപന്ഥേ തിട്ഠതോ, പരദാരം ഗച്ഛതോ, മുസാ ഭണതോ, കരോതോ കരീയതി പാപം. ഖുരപരിയന്തേന ചേപി ചക്കേന യോ ഇമിസ്സാ പഥവിയാ പാണേ ഏകം മംസഖലം ഏകം മംസപുഞ്ജം കരേയ്യ, അത്ഥി തതോനിദാനം പാപം, അത്ഥി പാപസ്സ ആഗമോ. ദക്ഖിണഞ്ചേപി ഗങ്ഗായ തീരം ഗച്ഛേയ്യ ഹനന്തോ ഘാതേന്തോ ഛിന്ദന്തോ ഛേദാപേന്തോ പചന്തോ പാചാപേന്തോ, അത്ഥി തതോനിദാനം പാപം, അത്ഥി പാപസ്സ ആഗമോ. ഉത്തരഞ്ചേപി ഗങ്ഗായ തീരം ഗച്ഛേയ്യ ദദന്തോ ദാപേന്തോ, യജന്തോ യജാപേന്തോ, അത്ഥി തതോനിദാനം പുഞ്ഞം, അത്ഥി പുഞ്ഞസ്സ ആഗമോ. ദാനേന ദമേന സംയമേന സച്ചവജ്ജേന അത്ഥി പുഞ്ഞം, അത്ഥി പുഞ്ഞസ്സ ആഗമോ’തി. ‘സചേ തസ്സ ഭോതോ സത്ഥുനോ സച്ചം വചനം, അപണ്ണകതായ മയ്ഹം, യ്വാഹം ന കിഞ്ചി ബ്യാബാധേമി തസം വാ ഥാവരം വാ? ഉഭയമേത്ഥ കടഗ്ഗാഹോ, യം ചമ്ഹി കായേന സംവുതോ വാചായ സംവുതോ മനസാ സംവുതോ, യഞ്ച കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജിസ്സാമീ’തി. തസ്സ പാമോജ്ജം ജായതി. പമുദിതസ്സ പീതി ജായതി. പീതിമനസ്സ കായോ പസ്സമ്ഭതി. പസ്സദ്ധകായോ സുഖം വേദയതി. സുഖിനോ ചിത്തം സമാധിയതി. അയം ഖോ, ഗാമണി, ധമ്മസമാധി. തത്ര ചേ ത്വം ചിത്തസമാധിം പടിലഭേയ്യാസി, ഏവം ത്വം ഇമം കങ്ഖാധമ്മം പജഹേയ്യാസീ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, പാടലിയോ ഗാമണി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ, അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ…പേ… അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി. തേരസമം.

ഗാമണിസംയുത്തം സമത്തം.