൧൧. ഭദ്രകസുത്തം

൩൬൩. ഏകം സമയം ഭഗവാ മല്ലേസു വിഹരതി ഉരുവേലകപ്പം നാമ മല്ലാനം നിഗമോ. അഥ ഖോ ഭദ്രകോ ഗാമണി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ഭദ്രകോ ഗാമണി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ദുക്ഖസ്സ സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച ദേസേതൂ’’തി. ‘‘അഹഞ്ചേ [അഹഞ്ച (സ്യാ. കം. ക.)] തേ, ഗാമണി, അതീതമദ്ധാനം ആരബ്ഭ ദുക്ഖസ്സ സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച ദേസേയ്യം – ‘ഏവം അഹോസി അതീതമദ്ധാന’ന്തി, തത്ര തേ സിയാ കങ്ഖാ, സിയാ വിമതി. അഹം ചേ [അഹഞ്ച (സ്യാ. കം. ക.)] തേ, ഗാമണി, അനാഗതമദ്ധാനം ആരബ്ഭ ദുക്ഖസ്സ സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച ദേസേയ്യം – ‘ഏവം ഭവിസ്സതി അനാഗതമദ്ധാന’ന്തി, തത്രാപി തേ സിയാ കങ്ഖാ, സിയാ വിമതി. അപി ചാഹം, ഗാമണി, ഇധേവ നിസിന്നോ ഏത്ഥേവ തേ നിസിന്നസ്സ ദുക്ഖസ്സ സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഹി, സാധുകം മനസി കരോഹി; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ഭദ്രകോ ഗാമണി ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, അത്ഥി തേ ഉരുവേലകപ്പേ മനുസ്സാ യേസം തേ വധേന വാ ബന്ധേന വാ ജാനിയാ വാ ഗരഹായ വാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി? ‘‘അത്ഥി മേ, ഭന്തേ, ഉരുവേലകപ്പേ മനുസ്സാ യേസം മേ വധേന വാ ബന്ധേന വാ ജാനിയാ വാ ഗരഹായ വാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി. ‘‘അത്ഥി പന തേ, ഗാമണി, ഉരുവേലകപ്പേ മനുസ്സാ യേസം തേ വധേന വാ ബന്ധേന വാ ജാനിയാ വാ ഗരഹായ വാ നുപ്പജ്ജേയ്യും സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി? ‘‘അത്ഥി മേ, ഭന്തേ, ഉരുവേലകപ്പേ മനുസ്സാ യേസം മേ വധേന വാ ബന്ധേന വാ ജാനിയാ വാ ഗരഹായ വാ നുപ്പജ്ജേയ്യും സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി. ‘‘കോ നു ഖോ, ഗാമണി, ഹേതു, കോ പച്ചയോ യേന തേ ഏകച്ചാനം ഉരുവേലകപ്പിയാനം മനുസ്സാനം വധേന വാ ബന്ധേന വാ ജാനിയാ വാ ഗരഹായ വാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി? ‘‘യേസം മേ, ഭന്തേ, ഉരുവേലകപ്പിയാനം മനുസ്സാനം വധേന വാ ബന്ധേന വാ ജാനിയാ വാ ഗരഹായ വാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ, അത്ഥി മേ തേസു ഛന്ദരാഗോ. യേസം പന, ഭന്തേ, ഉരുവേലകപ്പിയാനം മനുസ്സാനം വധേന വാ ബന്ധേന വാ ജാനിയാ വാ ഗരഹായ വാ നുപ്പജ്ജേയ്യും സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ, നത്ഥി മേ തേസു ഛന്ദരാഗോ’’തി. ‘‘ഇമിനാ ത്വം, ഗാമണി, ധമ്മേന ദിട്ഠേന വിദിതേന അകാലികേന പത്തേന പരിയോഗാള്ഹേന അതീതാനാഗതേ നയം നേഹി – ‘യം ഖോ കിഞ്ചി അതീതമദ്ധാനം ദുക്ഖം ഉപ്പജ്ജമാനം ഉപ്പജ്ജി [ഉപ്പജ്ജതി (സബ്ബത്ഥ)] സബ്ബം തം ഛന്ദമൂലകം ഛന്ദനിദാനം. ഛന്ദോ ഹി മൂലം ദുക്ഖസ്സ. യമ്പി ഹി കിഞ്ചി അനാഗതമദ്ധാനം ദുക്ഖം ഉപ്പജ്ജമാനം ഉപ്പജ്ജിസ്സതി, സബ്ബം തം ഛന്ദമൂലകം ഛന്ദനിദാനം. ഛന്ദോ ഹി മൂലം ദുക്ഖസ്സാ’’’തി. ‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ, അബ്ഭുതം, ഭന്തേ! യാവ സുഭാസിതം ചിദം [സുഭാസിതമിദം (സീ. പീ.)], ഭന്തേ, ഭഗവതാ [യങ്കിഞ്ചി അതീതമദ്ധാനം ദുക്ഖം ഉപ്പജ്ജമാനം ഉപ്പജ്ജതി, സബ്ബന്തം ഛന്ദമൂലകം ഛന്ദനിദാനം, ഛന്ദോ ഹി മൂലം ദുക്ഖസ്സാതി, യങ്കിഞ്ചി അനാഗതമദ്ധാനം ദുക്ഖം ഉപ്പജ്ജമാനം ഉപ്പജ്ജിസ്സതി സബ്ബന്തം ഛന്ദമൂലകം ഛന്ദനിദാനം, ഛന്ദോ ഹി മൂലം ദുക്ഖസ്സാ’’തി (സ്യാ. കം.)] – ‘യം കിഞ്ചി ദുക്ഖം ഉപ്പജ്ജമാനം ഉപ്പജ്ജതി, സബ്ബം തം ഛന്ദമൂലകം ഛന്ദനിദാനം. ഛന്ദോ ഹി മൂലം ദുക്ഖസ്സാ’തി. [‘‘യങ്കിഞ്ചി അതീതമദ്ധാനം ദുക്ഖം ഉപ്പജ്ജമാനം ഉപ്പജ്ജതി, സബ്ബന്തം ഛന്ദമൂലകം ഛന്ദനിദാനം, ഛന്ദോ ഹി മൂലം ദൂക്ഖസ്സാതി, യങ്കിഞ്ചി അനാഗതമദ്ധാനം ദുക്ഖം ഉപ്പജ്ജമാനം ഉപ്പജ്ജിസ്സതി, സബ്ബന്തം ഛന്ദമൂലകം ഛന്ദനിദാനം, ഛന്ദോ ഹി മൂലം ദുക്ഖസ്സാ’’തി (സ്യാ. കം)] അത്ഥി മേ, ഭന്തേ, ചിരവാസീ നാമ കുമാരോ ബഹി ആവസഥേ [ആവേസനേ (?)] പടിവസതി. സോ ഖ്വാഹം, ഭന്തേ, കാലസ്സേവ വുട്ഠായ പുരിസം ഉയ്യോജേമി [ഉയ്യോജേസിം (ക.)] – ‘ഗച്ഛ, ഭണേ, ചിരവാസിം കുമാരം ജാനാഹീ’തി. യാവകീവഞ്ച, ഭന്തേ, സോ പുരിസോ നാഗച്ഛതി, തസ്സ മേ ഹോതേവ അഞ്ഞഥത്തം – ‘മാ ഹേവ ചിരവാസിസ്സ കുമാരസ്സ കിഞ്ചി ആബാധയിത്ഥാ’’’തി [ആബാധയേഥാതി (സ്യാ. കം. പീ. ക.)].

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, ചിരവാസിസ്സ കുമാരസ്സ വധേന വാ ബന്ധേന വാ ജാനിയാ വാ ഗരഹായ വാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി? ‘‘ചിരവാസിസ്സ മേ, ഭന്തേ, കുമാരസ്സ വധേന വാ ബന്ധേന വാ ജാനിയാ വാ ഗരഹായ വാ ജീവിതസ്സപി സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, കിം പന മേ നുപ്പജ്ജിസ്സന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി. ‘‘ഇമിനാപി ഖോ ഏതം, ഗാമണി, പരിയായേന വേദിതബ്ബം – ‘യം കിഞ്ചി ദുക്ഖം ഉപ്പജ്ജമാനം ഉപ്പജ്ജതി, സബ്ബം തം ഛന്ദമൂലകം ഛന്ദനിദാനം. ഛന്ദോ ഹി മൂലം ദുക്ഖസ്സാ’’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, യദാ തേ ചിരവാസിമാതാ [ചിരവാസിസ്സ മാതാ (സീ. പീ.)] അദിട്ഠാ അഹോസി, അസ്സുതാ അഹോസി, തേ ചിരവാസിമാതുയാ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമം വാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘ദസ്സനം വാ തേ, ഗാമണി, ആഗമ്മ സവനം വാ ഏവം തേ അഹോസി – ‘ചിരവാസിമാതുയാ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ പേമം വാ’’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഗാമണി, ചിരവാസിമാതുയാ തേ വധേന വാ ബന്ധേന വാ ജാനിയാ വാ ഗരഹായ വാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി? ‘‘ചിരവാസിമാതുയാ മേ, ഭന്തേ, വധേന വാ ബന്ധേന വാ ജാനിയാ വാ ഗരഹായ വാ ജീവിതസ്സപി സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, കിം പന മേ നുപ്പജ്ജിസ്സന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി! ‘‘ഇമിനാപി ഖോ ഏതം, ഗാമണി, പരിയായേന വേദിതബ്ബം – ‘യം കിഞ്ചി ദുക്ഖം ഉപ്പജ്ജമാനം ഉപ്പജ്ജതി, സബ്ബം തം ഛന്ദമൂലകം ഛന്ദനിദാനം. ഛന്ദോ ഹി മൂലം ദുക്ഖസ്സാ’’’തി. ഏകാദസമം.