൬. ദുതിയകാമഭൂസുത്തം

൩൪൮. ഏകം സമയം ആയസ്മാ കാമഭൂ മച്ഛികാസണ്ഡേ വിഹരതി അമ്ബാടകവനേ. അഥ ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി യേനായസ്മാ കാമഭൂ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി ആയസ്മന്തം കാമഭും ഏതദവോച – ‘‘കതി നു ഖോ, ഭന്തേ, സങ്ഖാരാ’’തി? ‘‘തയോ ഖോ, ഗഹപതി, സങ്ഖാരാ – കായസങ്ഖാരോ, വചീസങ്ഖാരോ, ചിത്തസങ്ഖാരോ’’തി. ‘‘സാധു, ഭന്തേ’’തി ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി ആയസ്മതോ കാമഭുസ്സ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ആയസ്മന്തം കാമഭും ഉത്തരിം പഞ്ഹം അപുച്ഛി – ‘‘കതമോ പന, ഭന്തേ, കായസങ്ഖാരോ, കതമോ വചീസങ്ഖാരോ, കതമോ ചിത്തസങ്ഖാരോ’’തി? ‘‘അസ്സാസപസ്സാസാ ഖോ, ഗഹപതി, കായസങ്ഖാരോ, വിതക്കവിചാരാ വചീസങ്ഖാരോ, സഞ്ഞാ ച വേദനാ ച ചിത്തസങ്ഖാരോ’’തി.

‘‘സാധു, ഭന്തേ’’തി ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി…പേ… ഉത്തരിം പഞ്ഹം അപുച്ഛി – ‘‘കസ്മാ പന, ഭന്തേ, അസ്സാസപസ്സാസാ കായസങ്ഖാരോ, കസ്മാ വിതക്കവിചാരാ വചീസങ്ഖാരോ, കസ്മാ സഞ്ഞാ ച വേദനാ ച ചിത്തസങ്ഖാരോ’’തി? ‘‘അസ്സാസപസ്സാസാ ഖോ, ഗഹപതി, കായികാ. ഏതേ ധമ്മാ കായപ്പടിബദ്ധാ, തസ്മാ അസ്സാസപസ്സാസാ കായസങ്ഖാരോ. പുബ്ബേ ഖോ, ഗഹപതി, വിതക്കേത്വാ വിചാരേത്വാ പച്ഛാ വാചം ഭിന്ദതി, തസ്മാ വിതക്കവിചാരാ വചീസങ്ഖാരോ. സഞ്ഞാ ച വേദനാ ച ചേതസികാ. ഏതേ ധമ്മാ ചിത്തപ്പടിബദ്ധാ, തസ്മാ സഞ്ഞാ ച വേദനാ ച ചിത്തസങ്ഖാരോ’’തി.

സാധു…പേ… ഉത്തരിം പഞ്ഹം അപുച്ഛി – ‘‘കഥം പന, ഭന്തേ, സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി ഹോതീ’’തി? ‘‘ന ഖോ, ഗഹപതി, സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപജ്ജന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഹോതി – ‘അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപജ്ജിസ്സ’ന്തി വാ ‘അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപജ്ജാമീ’തി വാ ‘അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ’തി വാ. അഥ ഖ്വസ്സ പുബ്ബേവ തഥാ ചിത്തം ഭാവിതം ഹോതി യം തം തഥത്തായ ഉപനേതീ’’തി.

സാധു …പേ… ഉത്തരിം പഞ്ഹം അപുച്ഛി – ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപജ്ജന്തസ്സ പന, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനോ കതമേ ധമ്മാ പഠമം നിരുജ്ഝന്തി, യദി വാ കായസങ്ഖാരോ, യദി വാ വചീസങ്ഖാരോ, യദി വാ ചിത്തസങ്ഖാരോ’’തി? ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപജ്ജന്തസ്സ ഖോ, ഗഹപതി, ഭിക്ഖുനോ വചീസങ്ഖാരോ പഠമം നിരുജ്ഝതി, തതോ കായസങ്ഖാരോ, തതോ ചിത്തസങ്ഖാരോ’’തി.

സാധു…പേ… ഉത്തരിം പഞ്ഹം അപുച്ഛി – ‘‘യ്വായം, ഭന്തേ, മതോ കാലങ്കതോ, യോ ചായം ഭിക്ഖു സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ, ഇമേസം കിം നാനാകരണ’’ന്തി? ‘‘യ്വായം ഗഹപതി, മതോ കാലങ്കതോ തസ്സ കായസങ്ഖാരോ നിരുദ്ധോ പടിപ്പസ്സദ്ധോ, വചീസങ്ഖാരോ നിരുദ്ധോ പടിപ്പസ്സദ്ധോ, ചിത്തസങ്ഖാരോ നിരുദ്ധോ പടിപ്പസ്സദ്ധോ, ആയു പരിക്ഖീണോ, ഉസ്മാ വൂപസന്താ, ഇന്ദ്രിയാനി വിപരിഭിന്നാനി. യോ ച ഖ്വായം, ഗഹപതി, ഭിക്ഖു സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ, തസ്സപി കായസങ്ഖാരോ നിരുദ്ധോ പടിപ്പസ്സദ്ധോ, വചീസങ്ഖാരോ നിരുദ്ധോ പടിപ്പസ്സദ്ധോ, ചിത്തസങ്ഖാരോ നിരുദ്ധോ പടിപ്പസ്സദ്ധോ, ആയു അപരിക്ഖീണോ, ഉസ്മാ അവൂപസന്താ, ഇന്ദ്രിയാനി വിപ്പസന്നാനി. യ്വായം, ഗഹപതി, മതോ കാലങ്കതോ, യോ ചായം ഭിക്ഖു സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം സമാപന്നോ, ഇദം നേസം നാനാകരണ’’ന്തി.

സാധു…പേ… ഉത്തരിം പഞ്ഹം അപുച്ഛി – ‘‘കഥം പന, ഭന്തേ, സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തിയാ വുട്ഠാനം ഹോതീ’’തി? ‘‘ന ഖോ, ഗഹപതി, സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തിയാ വുട്ഠഹന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഹോതി – ‘അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തിയാ വുട്ഠഹിസ്സ’ന്തി വാ ‘അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തിയാ വുട്ഠഹാമീ’തി വാ ‘അഹം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തിയാ വുട്ഠിതോ’തി വാ. അഥ ഖ്വസ്സ പുബ്ബേവ തഥാ ചിത്തം ഭാവിതം ഹോതി, യം തം തഥത്തായ ഉപനേതീ’’തി.

സാധു, ഭന്തേ…പേ… ഉത്തരിം പഞ്ഹം അപുച്ഛി – ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തിയാ വുട്ഠഹന്തസ്സ പന, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനോ കതമേ ധമ്മാ പഠമം ഉപ്പജ്ജന്തി, യദി വാ കായസങ്ഖാരോ, യദി വാ വചീസങ്ഖാരോ, യദി വാ ചിത്തസങ്ഖാരോ’’തി? ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തിയാ വുട്ഠഹന്തസ്സ, ഗഹപതി, ഭിക്ഖുനോ ചിത്തസങ്ഖാരോ പഠമം ഉപ്പജ്ജതി, തതോ കായസങ്ഖാരോ, തതോ വചീസങ്ഖാരോ’’തി.

സാധു…പേ… ഉത്തരിം പഞ്ഹം അപുച്ഛി – ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തിയാ വുട്ഠിതം പന, ഭന്തേ, ഭിക്ഖും കതി ഫസ്സാ ഫുസന്തി’’? ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തിയാ വുട്ഠിതം ഖോ, ഗഹപതി, ഭിക്ഖും തയോ ഫസ്സാ ഫുസന്തി – സുഞ്ഞതോ ഫസ്സോ, അനിമിത്തോ ഫസ്സോ, അപ്പണിഹിതോ ഫസ്സോ’’തി.

സാധു…പേ… ഉത്തരിം പഞ്ഹം അപുച്ഛി – ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തിയാ വുട്ഠിതസ്സ പന, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനോ കിംനിന്നം ചിത്തം ഹോതി, കിംപോണം, കിംപബ്ഭാര’’ന്തി? ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തിയാ വുട്ഠിതസ്സ ഖോ, ഗഹപതി, ഭിക്ഖുനോ വിവേകനിന്നം ചിത്തം ഹോതി വിവേകപോണം വിവേകപബ്ഭാര’’ന്തി.

‘‘സാധു, ഭന്തേ’’തി ഖോ ചിത്തോ ഗഹപതി ആയസ്മതോ കാമഭുസ്സ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ആയസ്മന്തം കാമഭും ഉത്തരിം പഞ്ഹം അപുച്ഛി – ‘‘സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തിയാ പന, ഭന്തേ, കതി ധമ്മാ ബഹൂപകാരാ’’തി? ‘‘അദ്ധാ ഖോ ത്വം, ഗഹപതി, യം പഠമം പുച്ഛിതബ്ബം തം പുച്ഛസി. അപി ച ത്യാഹം ബ്യാകരിസ്സാമി. സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തിയാ ഖോ, ഗഹപതി, ദ്വേ ധമ്മാ ബഹൂപകാരാ – സമഥോ ച വിപസ്സനാ ചാ’’തി. ഛട്ഠം.