൩. ബലവഗ്ഗോ

൧. വിസാരദസുത്തം

൩൦൪. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ ബലാനി. കതമാനി പഞ്ച? രൂപബലം, ഭോഗബലം, ഞാതിബലം, പുത്തബലം, സീലബലം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച മാതുഗാമസ്സ ബലാനി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ബലേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ വിസാരദോ അഗാരം അജ്ഝാവസതീ’’തി. പഠമം.

൨. പസയ്ഹസുത്തം

൩൦൫. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ ബലാനി. കതമാനി പഞ്ച? രൂപബലം, ഭോഗബലം, ഞാതിബലം, പുത്തബലം, സീലബലം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച മാതുഗാമസ്സ ബലാനി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ബലേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ സാമികം പസയ്ഹ അഗാരം അജ്ഝാവസതീ’’തി. ദുതിയം.

൩. അഭിഭുയ്യസുത്തം

൩൦൬. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ ബലാനി. കതമാനി പഞ്ച? രൂപബലം, ഭോഗബലം, ഞാതിബലം, പുത്തബലം, സീലബലം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച മാതുഗാമസ്സ ബലാനി. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ബലേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ സാമികം അഭിഭുയ്യ വത്തതീ’’തി. തതിയം.

൪. ഏകസുത്തം

൩൦൭. ‘‘ഏകേന ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ബലേന സമന്നാഗതോ പുരിസോ മാതുഗാമം അഭിഭുയ്യ വത്തതി. കതമേന ഏകേന ബലേന? ഇസ്സരിയബലേന അഭിഭൂതം മാതുഗാമം നേവ രൂപബലം തായതി, ന ഭോഗബലം തായതി, ന ഞാതിബലം തായതി, ന പുത്തബലം തായതി, ന സീലബലം തായതീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. അങ്ഗസുത്തം

൩൦൮. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ ബലാനി. കതമാനി പഞ്ച? രൂപബലം, ഭോഗബലം, ഞാതിബലം, പുത്തബലം, സീലബലം. രൂപബലേന ച, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന ച ഭോഗബലേന – ഏവം സോ തേനങ്ഗേന അപരിപൂരോ ഹോതി. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ രൂപബലേന ച സമന്നാഗതോ ഹോതി, ഭോഗബലേന ച – ഏവം സോ തേനങ്ഗേന പരിപൂരോ ഹോതി. രൂപബലേന ച, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ സമന്നാഗതോ ഹോതി, ഭോഗബലേന ച, ന ച ഞാതിബലേന – ഏവം സോ തേനങ്ഗേന അപരിപൂരോ ഹോതി. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ രൂപബലേന ച സമന്നാഗതോ ഹോതി, ഭോഗബലേന ച, ഞാതിബലേന ച – ഏവം സോ തേനങ്ഗേന പരിപൂരോ ഹോതി. രൂപബലേന ച, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ സമന്നാഗതോ ഹോതി, ഭോഗബലേന ച, ഞാതിബലേന ച, ന ച പുത്തബലേന – ഏവം സോ തേനങ്ഗേന അപരിപൂരോ ഹോതി. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ രൂപബലേന ച സമന്നാഗതോ ഹോതി, ഭോഗബലേന ച, ഞാതിബലേന ച, പുത്തബലേന ച – ഏവം സോ തേനങ്ഗേന പരിപൂരോ ഹോതി. രൂപബലേന ച, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ സമന്നാഗതോ ഹോതി, ഭോഗബലേന ച, ഞാതിബലേന ച, പുത്തബലേന ച, ന ച സീലബലേന – ഏവം സോ തേനങ്ഗേന അപരിപൂരോ ഹോതി. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ രൂപബലേന ച സമന്നാഗതോ ഹോതി, ഭോഗബലേന ച, ഞാതിബലേന ച, പുത്തബലേന ച, സീലബലേന ച – ഏവം സോ തേനങ്ഗേന പരിപൂരോ ഹോതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച മാതുഗാമസ്സ ബലാനീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. നാസേന്തിസുത്തം

൩൦൯. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ ബലാനി. കതമാനി പഞ്ച? രൂപബലം, ഭോഗബലം, ഞാതിബലം, പുത്തബലം, സീലബലം. രൂപബലേന ച, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന ച സീലബലേന, നാസേന്തേവ നം, കുലേ ന വാസേന്തി. രൂപബലേന ച, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ സമന്നാഗതോ ഹോതി, ഭോഗബലേന ച, ന ച സീലബലേന, നാസേന്തേവ നം, കുലേ ന വാസേന്തി. രൂപബലേന ച, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ സമന്നാഗതോ ഹോതി, ഭോഗബലേന ച, ഞാതിബലേന ച, ന ച സീലബലേന, നാസേന്തേവ നം, കുലേ ന വാസേന്തി. രൂപബലേന ച, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ സമന്നാഗതോ ഹോതി, ഭോഗബലേന ച, ഞാതിബലേന ച, പുത്തബലേന ച, ന ച സീലബലേന, നാസേന്തേവ നം, കുലേ ന വാസേന്തി. സീലബലേന ച, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന ച രൂപബലേന, വാസേന്തേവ നം, കുലേ ന നാസേന്തി. സീലബലേന ച, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന ച ഭോഗബലേന, വാസേന്തേവ നം, കുലേ ന നാസേന്തി. സീലബലേന ച, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന ച ഞാതിബലേന, വാസേന്തേവ നം, കുലേ ന നാസേന്തി. സീലബലേന ച, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ സമന്നാഗതോ ഹോതി, ന ച പുത്തബലേന, വാസേന്തേവ നം, കുലേ ന നാസേന്തി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച മാതുഗാമസ്സ ബലാനീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. ഹേതുസുത്തം

൩൧൦. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സ ബലാനി. കതമാനി പഞ്ച? രൂപബലം, ഭോഗബലം, ഞാതിബലം, പുത്തബലം, സീലബലം. ന, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ രൂപബലഹേതു വാ ഭോഗബലഹേതു വാ ഞാതിബലഹേതു വാ പുത്തബലഹേതു വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി. സീലബലഹേതു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച മാതുഗാമസ്സ ബലാനീ’’തി. സത്തമം.

൮. ഠാനസുത്തം

൩൧൧. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഠാനാനി ദുല്ലഭാനി അകതപുഞ്ഞേന മാതുഗാമേന. കതമാനി പഞ്ച? പതിരൂപേ കുലേ ജായേയ്യന്തി – ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഠമം ഠാനം ദുല്ലഭം അകതപുഞ്ഞേന മാതുഗാമേന. പതിരൂപേ കുലേ ജായിത്വാ പതിരൂപം കുലം ഗച്ഛേയ്യന്തി – ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയം ഠാനം ദുല്ലഭം അകതപുഞ്ഞേന മാതുഗാമേന. പതിരൂപേ കുലേ ജായിത്വാ, പതിരൂപം കുലം ഗന്ത്വാ, അസപത്തി അഗാരം അജ്ഝാവസേയ്യന്തി – ഇദം, ഭിക്ഖവേ, തതിയം ഠാനം ദുല്ലഭം അകതപുഞ്ഞേന മാതുഗാമേന. പതിരൂപേ കുലേ ജായിത്വാ, പതിരൂപം കുലം ഗന്ത്വാ, അസപത്തി അഗാരം അജ്ഝാവസന്തീ പുത്തവതീ അസ്സന്തി – ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥം ഠാനം ദുല്ലഭം അകതപുഞ്ഞേന മാതുഗാമേന. പതിരൂപേ കുലേ ജായിത്വാ, പതിരൂപം കുലം ഗന്ത്വാ, അസപത്തി അഗാരം അജ്ഝാവസന്തീ പുത്തവതീ സമാനാ സാമികം അഭിഭുയ്യ വത്തേയ്യന്തി – ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമം ഠാനം ദുല്ലഭം അകതപുഞ്ഞേന മാതുഗാമേന. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ഠാനാനി ദുല്ലഭാനി അകതപുഞ്ഞേന മാതുഗാമേനാതി.

‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഠാനാനി സുലഭാനി കതപുഞ്ഞേന മാതുഗാമേന. കതമാനി പഞ്ച? പതിരൂപേ കുലേ ജായേയ്യന്തി – ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഠമം ഠാനം സുലഭം കതപുഞ്ഞേന മാതുഗാമേന. പതിരൂപേ കുലേ ജായിത്വാ പതിരൂപം കുലം ഗച്ഛേയ്യന്തി – ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയം ഠാനം സുലഭം കതപുഞ്ഞേന മാതുഗാമേന. പതിരൂപേ കുലേ ജായിത്വാ പതിരൂപം കുലം ഗന്ത്വാ അസപത്തി അഗാരം അജ്ഝാവസേയ്യന്തി – ഇദം, ഭിക്ഖവേ, തതിയം ഠാനം സുലഭം കതപുഞ്ഞേന മാതുഗാമേന. പതിരൂപേ കുലേ ജായിത്വാ പതിരൂപം കുലം ഗന്ത്വാ അസപത്തി അഗാരം അജ്ഝാവസന്തീ പുത്തവതീ അസ്സന്തി – ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥം ഠാനം സുലഭം കതപുഞ്ഞേന മാതുഗാമേന. പതിരൂപേ കുലേ ജായിത്വാ പതിരൂപം കുലം ഗന്ത്വാ അസപത്തി അഗാരം അജ്ഝാവസന്തീ പുത്തവതീ സമാനാ സാമികം അഭിഭുയ്യ വത്തേയ്യന്തി – ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചമം ഠാനം സുലഭം കതപുഞ്ഞേന മാതുഗാമേന. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ഠാനാനി സുലഭാനി കതപുഞ്ഞേന മാതുഗാമേനാ’’തി. അട്ഠമം.

൯. പഞ്ചസീലവിസാരദസുത്തം

൩൧൨. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ വിസാരദോ അഗാരം അജ്ഝാവസതി. കതമേഹി പഞ്ചഹി? പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ച ഹോതി, അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ച ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ച ഹോതി, മുസാവാദാ പടിവിരതോ ച ഹോതി, സുരാമേരയമജ്ജപ്പമാദട്ഠാനാ പടിവിരതോ ച ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ മാതുഗാമോ വിസാരദോ അഗാരം അജ്ഝാവസതീ’’തി. നവമം.

൧൦. വഡ്ഢീസുത്തം

൩൧൩. ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, വഡ്ഢീഹി വഡ്ഢമാനാ അരിയസാവികാ അരിയായ വഡ്ഢിയാ വഡ്ഢതി സാരാദായിനീ ച ഹോതി വരാദായിനീ ച കായസ്സ. കതമേഹി പഞ്ചഹി? സദ്ധായ വഡ്ഢതി, സീലേന വഡ്ഢതി, സുതേന വഡ്ഢതി, ചാഗേന വഡ്ഢതി, പഞ്ഞായ വഡ്ഢതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹി വഡ്ഢീഹി വഡ്ഢമാനാ അരിയസാവികാ അരിയായ വഡ്ഢിയാ വഡ്ഢതി, സാരാദായിനീ ച ഹോതി, വരാദായിനീ ച കായസ്സാ’’തി.

‘‘സദ്ധായ സീലേന ച യാധ വഡ്ഢതി,

പഞ്ഞായ ചാഗേന സുതേന ചൂഭയം;

സാ താദിസീ സീലവതീ ഉപാസികാ,

ആദീയതി സാരമിധേവ അത്തനോ’’തി. ദസമം;

ബലവഗ്ഗോ തതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

വിസാരദാ പസയ്ഹ അഭിഭുയ്യ, ഏകം അങ്ഗേന പഞ്ചമം;

നാസേന്തി ഹേതു ഠാനഞ്ച, വിസാരദോ വഡ്ഢിനാ ദസാതി.

മാതുഗാമസംയുത്തം സമത്തം.