൪. ജമ്ബുഖാദകസംയുത്തം

൧. നിബ്ബാനപഞ്ഹാസുത്തം

൩൧൪. ഏകം സമയം ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ മഗധേസു വിഹരതി നാലകഗാമകേ. അഥ ഖോ ജമ്ബുഖാദകോ പരിബ്ബാജകോ യേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ജമ്ബുഖാദകോ പരിബ്ബാജകോ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച –

‘‘‘നിബ്ബാനം, നിബ്ബാന’ന്തി, ആവുസോ സാരിപുത്ത, വുച്ചതി. കതമം നു ഖോ, ആവുസോ, നിബ്ബാന’’ന്തി? ‘‘യോ ഖോ, ആവുസോ, രാഗക്ഖയോ ദോസക്ഖയോ മോഹക്ഖയോ – ഇദം വുച്ചതി നിബ്ബാന’’ന്തി. ‘‘അത്ഥി പനാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ ഏതസ്സ നിബ്ബാനസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ ഏതസ്സ നിബ്ബാനസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി. ‘‘കതമോ പനാവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ ഏതസ്സ നിബ്ബാനസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി? ‘‘അയമേവ ഖോ, ആവുസോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഏതസ്സ നിബ്ബാനസ്സ സച്ഛികിരിയായ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അയം പടിപദാ ഏതസ്സ നിബ്ബാനസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ ഏതസ്സ നിബ്ബാനസ്സ സച്ഛികിരിയായ. അലഞ്ച പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അപ്പമാദായാ’’തി. പഠമം.

൨. അരഹത്തപഞ്ഹാസുത്തം

൩൧൫. ‘‘‘അരഹത്തം, അരഹത്ത’ന്തി, ആവുസോ സാരിപുത്ത, വുച്ചതി. കതമം നു ഖോ, ആവുസോ, അരഹത്ത’’ന്തി? ‘‘യോ ഖോ, ആവുസോ, രാഗക്ഖയോ ദോസക്ഖയോ മോഹക്ഖയോ – ഇദം വുച്ചതി അരഹത്ത’’ന്തി. ‘‘അത്ഥി പനാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ ഏതസ്സ അരഹത്തസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ ഏതസ്സ അരഹത്തസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി. ‘‘കതമോ പനാവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ ഏതസ്സ അരഹത്തസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി? ‘‘അയമേവ ഖോ, ആവുസോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഏതസ്സ അരഹത്തസ്സ സച്ഛികിരിയായ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ ആവുസോ, മഗ്ഗോ, അയം പടിപദാ ഏതസ്സ അരഹത്തസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ ഏതസ്സ അരഹത്തസ്സ സച്ഛികിരിയായ. അലഞ്ച പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അപ്പമാദായാ’’തി. ദുതിയം.

൩. ധമ്മവാദീപഞ്ഹാസുത്തം

൩൧൬. ‘‘കേ നു ഖോ, ആവുസോ സാരിപുത്ത, ലോകേ ധമ്മവാദിനോ, കേ ലോകേ സുപ്പടിപന്നാ, കേ ലോകേ സുഗതാ’’തി? ‘‘യേ ഖോ, ആവുസോ, രാഗപ്പഹാനായ ധമ്മം ദേസേന്തി, ദോസപ്പഹാനായ ധമ്മം ദേസേന്തി, മോഹപ്പഹാനായ ധമ്മം ദേസേന്തി, തേ ലോകേ ധമ്മവാദിനോ. യേ ഖോ, ആവുസോ, രാഗസ്സ പഹാനായ പടിപന്നാ, ദോസസ്സ പഹാനായ പടിപന്നാ, മോഹസ്സ പഹാനായ പടിപന്നാ, തേ ലോകേ സുപ്പടിപന്നാ. യേസം ഖോ, ആവുസോ, രാഗോ പഹീനോ ഉച്ഛിന്നമൂലോ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവങ്കതോ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോ, ദോസോ പഹീനോ ഉച്ഛിന്നമൂലോ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവങ്കതോ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോ, മോഹോ പഹീനോ ഉച്ഛിന്നമൂലോ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവങ്കതോ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോ, തേ ലോകേ സുഗതാ’’തി.

‘‘അത്ഥി പനാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ ഏതസ്സ രാഗസ്സ ദോസസ്സ മോഹസ്സ പഹാനായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ ഏതസ്സ രാഗസ്സ ദോസസ്സ മോഹസ്സ പഹാനായാ’’തി. ‘‘കതമോ, പനാവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ ഏതസ്സ രാഗസ്സ ദോസസ്സ മോഹസ്സ പഹാനായാ’’തി? ‘‘അയമേവ ഖോ, ആവുസോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഏതസ്സ രാഗസ്സ ദോസസ്സ മോഹസ്സ പഹാനായ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അയം പടിപദാ ഏതസ്സ രാഗസ്സ ദോസസ്സ മോഹസ്സ പഹാനായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ, ഏതസ്സ രാഗസ്സ ദോസസ്സ മോഹസ്സ പഹാനായ. അലഞ്ച പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അപ്പമാദായാ’’തി. തതിയം.

൪. കിമത്ഥിയസുത്തം

൩൧൭. ‘‘കിമത്ഥിയം, ആവുസോ സാരിപുത്ത, സമണേ ഗോതമേ ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’’തി? ‘‘ദുക്ഖസ്സ ഖോ, ആവുസോ, പരിഞ്ഞത്ഥം ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം വുസ്സതീ’’തി. ‘‘അത്ഥി പനാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ ഏതസ്സ ദുക്ഖസ്സ പരിഞ്ഞായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതസ്സ ദുക്ഖസ്സ പരിഞ്ഞായാ’’തി? ‘‘കതമോ പനാവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ, ഏതസ്സ ദുക്ഖസ്സ പരിഞ്ഞായാ’’തി?

‘‘അയമേവ ഖോ, ആവുസോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, ഏതസ്സ ദുക്ഖസ്സ പരിഞ്ഞായ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അയം പടിപദാ ഏതസ്സ ദുക്ഖസ്സ പരിഞ്ഞായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ, ഏതസ്സ ദുക്ഖസ്സ പരിഞ്ഞായ. അലഞ്ച പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അപ്പമാദായാ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. അസ്സാസപ്പത്തസുത്തം

൩൧൮. ‘‘‘അസ്സാസപ്പത്തോ, അസ്സാസപ്പത്തോ’തി, ആവുസോ സാരിപുത്ത, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ, അസ്സാസപ്പത്തോ ഹോതീ’’തി? ‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖു ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനാതി, ഏത്താവതാ ഖോ, ആവുസോ, അസ്സാസപ്പത്തോ ഹോതീ’’തി. ‘‘അത്ഥി പനാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതസ്സ അസ്സാസസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതസ്സ അസ്സാസസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി. ‘‘കതമോ പനാവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ, ഏതസ്സ അസ്സാസസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി? ‘‘അയമേവ ഖോ, ആവുസോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഏതസ്സ അസ്സാസസ്സ സച്ഛികിരിയായ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അയം പടിപദാ, ഏതസ്സ അസ്സാസസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ, ഏതസ്സ അസ്സാസസ്സ സച്ഛികിരിയായ. അലഞ്ച പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അപ്പമാദായാ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. പരമസ്സാസപ്പത്തസുത്തം

൩൧൯. ‘‘‘പരമസ്സാസപ്പത്തോ, പരമസ്സാസപ്പത്തോ’തി, ആവുസോ സാരിപുത്ത, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ, പരമസ്സാസപ്പത്തോ ഹോതീ’’തി? ‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖു ഛന്നം ഫസ്സായതനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം വിദിത്വാ അനുപാദാവിമുത്തോ ഹോതി, ഏത്താവതാ ഖോ, ആവുസോ, പരമസ്സാസപ്പത്തോ ഹോതീ’’തി. ‘‘അത്ഥി പനാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതസ്സ പരമസ്സാസസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതസ്സ പരമസ്സാസസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി. ‘‘കതമോ പന, ആവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ, ഏതസ്സ പരമസ്സാസസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി? ‘‘അയമേവ ഖോ, ആവുസോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഏതസ്സ പരമസ്സാസസ്സ സച്ഛികിരിയായ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അയം പടിപദാ, ഏതസ്സ പരമസ്സാസസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ, ഏതസ്സ പരമസ്സാസസ്സ സച്ഛികിരിയായ. അലഞ്ച പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അപ്പമാദായാ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. വേദനാപഞ്ഹാസുത്തം

൩൨൦. ‘‘‘വേദനാ, വേദനാ’തി, ആവുസോ സാരിപുത്ത, വുച്ചതി. കതമാ നു ഖോ, ആവുസോ, വേദനാ’’തി? ‘‘തിസ്സോ ഇമാവുസോ, വേദനാ. കതമാ തിസ്സോ? സുഖാ വേദനാ, ദുക്ഖാ വേദനാ, അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ – ഇമാ ഖോ, ആവുസോ, തിസ്സോ വേദനാ’’തി. ‘‘അത്ഥി പനാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതാസം തിസ്സന്നം വേദനാനം പരിഞ്ഞായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതാസം തിസ്സന്നം വേദനാനം പരിഞ്ഞായാ’’തി. ‘‘കതമോ പനാവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ, ഏതാസം തിസ്സന്നം വേദനാനം പരിഞ്ഞായാ’’തി? ‘‘അയമേവ ഖോ, ആവുസോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, ഏതാസം തിസ്സന്നം വേദനാനം പരിഞ്ഞായ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അയം പടിപദാ, ഏതാസം തിസ്സന്നം വേദനാനം പരിഞ്ഞായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ, ഏതാസം തിസ്സന്നം വേദനാനം പരിഞ്ഞായ. അലഞ്ച പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അപ്പമാദായാ’’തി. സത്തമം.

൮. ആസവപഞ്ഹാസുത്തം

൩൨൧. ‘‘‘ആസവോ, ആസവോ’തി, ആവുസോ സാരിപുത്ത, വുച്ചതി. കതമോ നു ഖോ, ആവുസോ, ആസവോ’’തി? ‘‘തയോ മേ, ആവുസോ, ആസവാ. കാമാസവോ, ഭവാസവോ, അവിജ്ജാസവോ – ഇമേ ഖോ, ആവുസോ, തയോ ആസവാ’’തി. ‘‘അത്ഥി പനാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ ഏതേസം ആസവാനം പഹാനായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ ഏതേസം ആസവാനം പഹാനായാ’’തി. ‘‘കതമോ പനാവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ ഏതേസം ആസവാനം പഹാനായാ’’തി? ‘‘അയമേവ ഖോ, ആവുസോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഏതേസം ആസവാനം പഹാനായ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അയം പടിപദാ, ഏതേസം ആസവാനം പഹാനായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ, ഏതേസം ആസവാനം പഹാനായ. അലഞ്ച പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അപ്പമാദായാ’’തി. അട്ഠമം.

൯. അവിജ്ജാപഞ്ഹാസുത്തം

൩൨൨. ‘‘‘അവിജ്ജാ, അവിജ്ജാ’തി, ആവുസോ സാരിപുത്ത, വുച്ചതി. കതമാ നു ഖോ, ആവുസോ, അവിജ്ജാ’’തി? ‘‘യം ഖോ, ആവുസോ, ദുക്ഖേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖസമുദയേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അഞ്ഞാണം – അയം വുച്ചതാവുസോ, അവിജ്ജാ’’തി. ‘‘അത്ഥി പനാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതിസ്സാ അവിജ്ജായ പഹാനായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതിസ്സാ അവിജ്ജായ പഹാനായാ’’തി. ‘‘കതമോ പനാവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ, ഏതിസ്സാ അവിജ്ജായ പഹാനായാ’’തി? ‘‘അയമേവ ഖോ, ആവുസോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, ഏതിസ്സാ അവിജ്ജായ പഹാനായ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അയം പടിപദാ, ഏതിസ്സാ അവിജ്ജായ പഹാനായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ, ഏതിസ്സാ അവിജ്ജായ പഹാനായ. അലഞ്ച പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അപ്പമാദായാ’’തി. നവമം.

൧൦. തണ്ഹാപഞ്ഹാസുത്തം

൩൨൩. ‘‘‘തണ്ഹാ, തണ്ഹാ’തി, ആവുസോ സാരിപുത്ത, വുച്ചതി. കതമാ നു ഖോ, ആവുസോ, തണ്ഹാ’’തി? ‘‘തിസ്സോ ഇമാ, ആവുസോ, തണ്ഹാ. കാമതണ്ഹാ, ഭവതണ്ഹാ, വിഭവതണ്ഹാ – ഇമാ ഖോ, ആവുസോ, തിസ്സോ തണ്ഹാ’’തി. ‘‘അത്ഥി പനാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതാസം തണ്ഹാനം പഹാനായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതാസം തണ്ഹാനം പഹാനായാ’’തി. ‘‘കതമോ പനാവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ, ഏതാസം തണ്ഹാനം പഹാനായാ’’തി? ‘‘അയമേവ ഖോ, ആവുസോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, ഏതാസം തണ്ഹാനം പഹാനായ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അയം പടിപദാ, ഏതാസം തണ്ഹാനം പഹാനായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ, ഏതാസം തണ്ഹാനം പഹാനായ. അലഞ്ച പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അപ്പമാദായാ’’തി. ദസമം.

൧൧. ഓഘപഞ്ഹാസുത്തം

൩൨൪. ‘‘‘ഓഘോ, ഓഘോ’തി, ആവുസോ സാരിപുത്ത, വുച്ചതി. കതമോ നു ഖോ, ആവുസോ, ഓഘോ’’തി? ‘‘ചത്താരോമേ, ആവുസോ, ഓഘാ. കാമോഘോ, ഭവോഘോ, ദിട്ഠോഘോ, അവിജ്ജോഘോ – ഇമേ ഖോ, ആവുസോ, ചത്താരോ ഓഘാ’’തി. ‘‘അത്ഥി പനാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതേസം ഓഘാനം പഹാനായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതേസം ഓഘാനം പഹാനായാ’’തി. ‘‘കതമോ പനാവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ, ഏതേസം ഓഘാനം പഹാനായാ’’തി? ‘‘അയമേവ ഖോ, ആവുസോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, ഏതേസം ഓഘാനം പഹാനായ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അയം പടിപദാ, ഏതേസം ഓഘാനം പഹാനായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ, ഏതേസം ഓഘാനം പഹാനായ. അലഞ്ച പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അപ്പമാദായാ’’തി. ഏകാദസമം.

൧൨. ഉപാദാനപഞ്ഹാസുത്തം

൩൨൫. ‘‘‘ഉപാദാനം, ഉപാദാന’ന്തി, ആവുസോ സാരിപുത്ത, വുച്ചതി. കതമം നു ഖോ, ആവുസോ, ഉപാദാന’’ന്തി? ‘‘ചത്താരിമാനി, ആവുസോ, ഉപാദാനാനി. കാമുപാദാനം, ദിട്ഠുപാദാനം സീലബ്ബതുപാദാനം, അത്തവാദുപാദാനം – ഇമാനി ഖോ, ആവുസോ, ചത്താരി ഉപാദാനാനീ’’തി. ‘‘അത്ഥി പനാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതേസം ഉപാദാനാനം പഹാനായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതേസം ഉപാദാനാനം പഹാനായാ’’തി. ‘‘കതമോ പനാവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ, ഏതേസം ഉപാദാനാനം പഹാനായാ’’തി? ‘‘അയമേവ ഖോ, ആവുസോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, ഏതേസം ഉപാദാനാനം പഹാനായ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അയം പടിപദാ, ഏതേസം ഉപാദാനാനം പഹാനായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ, ഏതേസം ഉപാദാനാനം പഹാനായ. അലഞ്ച പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അപ്പമാദായാ’’തി. ദ്വാദസമം.

൧൩. ഭവപഞ്ഹാസുത്തം

൩൨൬. ‘‘‘ഭവോ, ഭവോ’തി, ആവുസോ സാരിപുത്ത, വുച്ചതി. കതമോ നു ഖോ, ആവുസോ, ഭവോ’’തി? ‘‘തയോ മേ, ആവുസോ, ഭവാ. കാമഭവോ, രൂപഭവോ, അരൂപഭവോ – ഇമേ ഖോ, ആവുസോ, തയോ ഭവാ’’തി. ‘‘അത്ഥി പനാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതേസം ഭവാനം പരിഞ്ഞായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതേസം ഭവാനം പരിഞ്ഞായാ’’തി. ‘‘കതമോ, പനാവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ, ഏതേസം ഭവാനം പരിഞ്ഞായാ’’തി? ‘‘അയമേവ ഖോ, ആവുസോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, ഏതേസം ഭവാനം പരിഞ്ഞായ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അയം പടിപദാ, ഏതേസം ഭവാനം പരിഞ്ഞായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ, ഏതേസം ഭവാനം പരിഞ്ഞായ. അലഞ്ച പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അപ്പമാദായാ’’തി. തേരസമം.

൧൪. ദുക്ഖപഞ്ഹാസുത്തം

൩൨൭. ‘‘‘ദുക്ഖം, ദുക്ഖ’ന്തി, ആവുസോ സാരിപുത്ത, വുച്ചതി. കതമം നു ഖോ, ആവുസോ, ദുക്ഖ’’ന്തി? ‘‘തിസ്സോ ഇമാ, ആവുസോ, ദുക്ഖതാ. ദുക്ഖദുക്ഖതാ, സങ്ഖാരദുക്ഖതാ, വിപരിണാമദുക്ഖതാ – ഇമാ ഖോ, ആവുസോ, തിസ്സോ ദുക്ഖതാ’’തി. ‘‘അത്ഥി പനാവുസോ മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതാസം ദുക്ഖതാനം പരിഞ്ഞായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതാസം ദുക്ഖതാനം പരിഞ്ഞായാ’’തി. ‘‘കതമോ പനാവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ, ഏതാസം ദുക്ഖതാനം പരിഞ്ഞായാ’’തി? ‘‘അയമേവ ഖോ, ആവുസോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, ഏതാസം ദുക്ഖതാനം പരിഞ്ഞായ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അയം പടിപദാ, ഏതാസം ദുക്ഖതാനം പരിഞ്ഞായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ, ഏതാസം ദുക്ഖതാനം പരിഞ്ഞായ. അലഞ്ച പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അപ്പമാദായാ’’തി. ചുദ്ദസമം.

൧൫. സക്കായപഞ്ഹാസുത്തം

൩൨൮. ‘‘‘സക്കായോ, സക്കായോ’തി, ആവുസോ സാരിപുത്ത, വുച്ചതി. കതമോ നു ഖോ, ആവുസോ, സക്കായോ’’തി? ‘‘പഞ്ചിമേ, ആവുസോ, ഉപാദാനക്ഖന്ധാ സക്കായോ വുത്തോ ഭഗവതാ, സേയ്യഥിദം – രൂപുപാദാനക്ഖന്ധോ, വേദനുപാദാനക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞുപാദാനക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരുപാദാനക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണുപാദാനക്ഖന്ധോ. ഇമേ ഖോ, ആവുസോ, പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ സക്കായോ വുത്തോ ഭഗവതാ’’തി. ‘‘അത്ഥി പനാവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതസ്സ സക്കായസ്സ പരിഞ്ഞായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, ഏതസ്സ സക്കായസ്സ പരിഞ്ഞായാ’’തി. ‘‘കതമോ പനാവുസോ, മഗ്ഗോ കതമാ പടിപദാ, ഏതസ്സ സക്കായസ്സ പരിഞ്ഞായാ’’തി? ‘‘അയമേവ ഖോ, ആവുസോ, അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, ഏതസ്സ സക്കായസ്സ പരിഞ്ഞായ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ അയം പടിപദാ, ഏതസ്സ സക്കായസ്സ പരിഞ്ഞായാ’’തി. ‘‘ഭദ്ദകോ, ആവുസോ, മഗ്ഗോ ഭദ്ദികാ പടിപദാ, ഏതസ്സ സക്കായസ്സ പരിഞ്ഞായ. അലഞ്ച പനാവുസോ സാരിപുത്ത, അപ്പമാദായാ’’തി. പന്നരസമം.

൧൬. ദുക്കരപഞ്ഹാസുത്തം

൩൨൯. ‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ സാരിപുത്ത, ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ദുക്കര’’ന്തി? ‘‘പബ്ബജ്ജാ ഖോ, ആവുസോ, ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ദുക്കരാ’’തി. ‘‘പബ്ബജിതേന പനാവുസോ, കിം ദുക്കര’’ന്തി? ‘‘പബ്ബജിതേന ഖോ, ആവുസോ, അഭിരതി ദുക്കരാ’’തി. ‘‘അഭിരതേന പനാവുസോ, കിം ദുക്കര’’ന്തി? ‘‘അഭിരതേന ഖോ, ആവുസോ, ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപത്തി ദുക്കരാ’’തി. ‘‘കീവചിരം പനാവുസോ, ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഭിക്ഖു അരഹം അസ്സാ’’തി? ‘‘നചിരം, ആവുസോ’’തി. സോളസമം.

ജമ്ബുഖാദകസംയുത്തം സമത്തം.