൩. അട്ഠസതപരിയായവഗ്ഗോ

൧. സീവകസുത്തം

൨൬൯. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. അഥ ഖോ മോളിയസീവകോ പരിബ്ബാജകോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ മോളിയസീവകോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സന്തി, ഭോ ഗോതമ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘യം കിഞ്ചായം പുരിസപുഗ്ഗലോ പടിസംവേദേതി സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ സബ്ബം തം പുബ്ബേകതഹേതൂ’തി. ഇധ [ഇധ പന (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] ഭവം ഗോതമോ കിമാഹാ’’തി?

‘‘പിത്തസമുട്ഠാനാനിപി ഖോ, സീവക, ഇധേകച്ചാനി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി. സാമമ്പി ഖോ ഏതം, സീവക, വേദിതബ്ബം [ഏവം വേദിതബ്ബം (സ്യാ. കം. ക.)] യഥാ പിത്തസമുട്ഠാനാനിപി ഇധേകച്ചാനി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി; ലോകസ്സപി ഖോ ഏതം, സീവക, സച്ചസമ്മതം യഥാ പിത്തസമുട്ഠാനാനിപി ഇധേകച്ചാനി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി. തത്ര, സീവക, യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘യം കിഞ്ചായം പുരിസപുഗ്ഗലോ പടിസംവേദേതി സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ സബ്ബം തം പുബ്ബേകതഹേതൂ’തി. യഞ്ച സാമം ഞാതം തഞ്ച അതിധാവന്തി, യഞ്ച ലോകേ സച്ചസമ്മതം തഞ്ച അതിധാവന്തി. തസ്മാ തേസം സമണബ്രാഹ്മണാനം മിച്ഛാതി വദാമി.

‘‘സേമ്ഹസമുട്ഠാനാനിപി ഖോ, സീവക…പേ… വാതസമുട്ഠാനാനിപി ഖോ, സീവക…പേ… സന്നിപാതികാനിപി ഖോ, സീവക…പേ… ഉതുപരിണാമജാനിപി ഖോ, സീവക…പേ… വിസമപരിഹാരജാനിപി ഖോ, സീവക…പേ… ഓപക്കമികാനിപി ഖോ, സീവക…പേ… കമ്മവിപാകജാനിപി ഖോ, സീവക, ഇധേകച്ചാനി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി. സാമമ്പി ഖോ ഏതം, സീവക, വേദിതബ്ബം. യഥാ കമ്മവിപാകജാനിപി ഇധേകച്ചാനി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി; ലോകസ്സപി ഖോ ഏതം, സീവക, സച്ചസമ്മതം. യഥാ കമ്മവിപാകജാനിപി ഇധേകച്ചാനി വേദയിതാനി ഉപ്പജ്ജന്തി; തത്ര, സീവക, യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘യം കിഞ്ചായം പുരിസപുഗ്ഗലോ പടിസംവേദേതി സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ സബ്ബം തം പുബ്ബേകതഹേതൂ’തി. യഞ്ച സാമം ഞാതം തഞ്ച അതിധാവന്തി യഞ്ച ലോകേ സച്ചസമ്മതം തഞ്ച അതിധാവന്തി. തസ്മാ തേസം സമണബ്രാഹ്മണാനം മിച്ഛാതി വദാമീതി. ഏവം വുത്തേ, മോളിയസീവകോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ, അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ …പേ… ഉപാസകം മം ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’’ന്തി.

‘‘പിത്തം സേമ്ഹഞ്ച വാതോ ച, സന്നിപാതാ ഉതൂനി ച;

വിസമം ഓപക്കമികം, കമ്മവിപാകേന അട്ഠമീ’’തി. പഠമം;

൨. അട്ഠസതസുത്തം

൨൭൦. ‘‘അട്ഠസതപരിയായം വോ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മപരിയായം ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ. കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠസതപരിയായോ, ധമ്മപരിയായോ? ദ്വേപി മയാ, ഭിക്ഖവേ, വേദനാ വുത്താ പരിയായേന; തിസ്സോപി മയാ വേദനാ വുത്താ പരിയായേന; പഞ്ചപി മയാ വേദനാ വുത്താ പരിയായേന; ഛപി മയാ വേദനാ വുത്താ പരിയായേന; അട്ഠാരസാപി മയാ വേദനാ വുത്താ പരിയായേന; ഛത്തിംസാപി മയാ വേദനാ വുത്താ പരിയായേന; അട്ഠസതമ്പി മയാ വേദനാ വുത്താ പരിയായേന. ‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ വേദനാ? കായികാ ച ചേതസികാ ച – ഇമാ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ വേദനാ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ വേദനാ? സുഖാ വേദനാ, ദുക്ഖാ വേദനാ, അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ – ഇമാ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ വേദനാ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച വേദനാ? സുഖിന്ദ്രിയം, ദുക്ഖിന്ദ്രിയം, സോമനസ്സിന്ദ്രിയം, ദോമനസ്സിന്ദ്രിയം, ഉപേക്ഖിന്ദ്രിയം – ഇമാ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച വേദനാ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ഛ വേദനാ? ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ…പേ… മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ – ഇമാ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഛ വേദനാ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠാരസ വേദനാ? ഛ സോമനസ്സൂപവിചാരാ, ഛ ദോമനസ്സൂപവിചാരാ, ഛ ഉപേക്ഖൂപവിചാരാ – ഇമാ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠാരസ വേദനാ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ഛത്തിംസ വേദനാ? ഛ ഗേഹസിതാനി [ഗേഹസ്സിതാനി (അട്ഠ.)] സോമനസ്സാനി, ഛ നേക്ഖമ്മസിതാനി [നേക്ഖമ്മസ്സിതാനി (അട്ഠ.)] സോമനസ്സാനി, ഛ ഗേഹസിതാനി ദോമനസ്സാനി, ഛ നേക്ഖമ്മസിതാനി ദോമനസ്സാനി, ഛ ഗേഹസിതാ ഉപേക്ഖാ, ഛ നേക്ഖമ്മസിതാ ഉപേക്ഖാ – ഇമാ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഛത്തിംസ വേദനാ. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠസതം വേദനാ? അതീതാ ഛത്തിംസ വേദനാ, അനാഗതാ ഛത്തിംസ വേദനാ, പച്ചുപ്പന്നാ ഛത്തിംസ വേദനാ – ഇമാ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠസതം വേദനാ. അയം, ഭിക്ഖവേ, അട്ഠസതപരിയായോ ധമ്മപരിയായോ’’തി. ദുതിയം.

൩. അഞ്ഞതരഭിക്ഖുസുത്തം

൨൭൧. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കതമാ നു ഖോ, ഭന്തേ, വേദനാ, കതമോ വേദനാസമുദയോ, കതമാ വേദനാസമുദയഗാമിനീ പടിപദാ? കതമോ വേദനാനിരോധോ, കതമാ വേദനാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? കോ വേദനായ അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണ’’ന്തി?

‘‘തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖു, വേദനാ – സുഖാ വേദനാ, ദുക്ഖാ വേദനാ, അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ. ഇമാ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖു, വേദനാ. ഫസ്സസമുദയാ വേദനാസമുദയോ. തണ്ഹാ വേദനാസമുദയഗാമിനീ പടിപദാ. ഫസ്സനിരോധാ വേദനാനിരോധോ. അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ വേദനാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി. യം വേദനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം വേദനായ അസ്സാദോ; യാ വേദനാ അനിച്ചാ ദുക്ഖാ വിപരിണാമധമ്മാ, അയം വേദനായ ആദീനവോ; യോ വേദനായ ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം, ഇദം വേദനായ നിസ്സരണ’’ന്തി. തതിയം.

൪. പുബ്ബസുത്തം

൨൭൨. ‘‘പുബ്ബേവ മേ, ഭിക്ഖവേ, സമ്ബോധാ അനഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ ബോധിസത്തസ്സേവ സതോ ഏതദഹോസി – ‘കതമാ നു ഖോ വേദനാ, കതമോ വേദനാസമുദയോ, കതമാ വേദനാസമുദയഗാമിനീ പടിപദാ, കതമോ വേദനാനിരോധോ, കതമാ വേദനാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? കോ വേദനായ അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണ’ന്തി? തസ്സ മയ്ഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏതദഹോസി – ‘തിസ്സോ ഇമാ വേദനാ – സുഖാ വേദനാ, ദുക്ഖാ വേദനാ, അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ. ഇമാ വുച്ചന്തി വേദനാ. ഫസ്സസമുദയാ വേദനാസമുദയോ. തണ്ഹാ വേദനാസമുദയഗാമിനീ പടിപദാ…പേ… യോ വേദനായ ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം. ഇദം വേദനായ നിസ്സരണ’’’ന്തി. ചതുത്ഥം.

൫. ഞാണസുത്തം

൨൭൩. ‘‘‘ഇമാ വേദനാ’തി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി, ഞാണം ഉദപാദി, പഞ്ഞാ ഉദപാദി, വിജ്ജാ ഉദപാദി, ആലോകോ ഉദപാദി. ‘അയം വേദനാസമുദയോ’തി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ആലോകോ ഉദപാദി. ‘അയം വേദനാസമുദയഗാമിനീ പടിപദാ’തി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ‘അയം വേദനാനിരോധോ’തി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി …പേ… ‘അയം വേദനാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി…പേ… ‘അയം വേദനായ അസ്സാദോ’തി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു…പേ… ‘അയം വേദനായ ആദീനവോ’തി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു…പേ… ‘ഇദം ഖോ നിസ്സരണ’ന്തി മേ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബേ അനനുസ്സുതേസു ധമ്മേസു ചക്ഖും ഉദപാദി, ഞാണം ഉദപാദി, പഞ്ഞാ ഉദപാദി, വിജ്ജാ ഉദപാദി, ആലോകോ ഉദപാദീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. സമ്ബഹുലഭിക്ഖുസുത്തം

൨൭൪. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘കതമാ നു ഖോ, ഭന്തേ, വേദനാ, കതമോ വേദനാസമുദയോ, കതമാ വേദനാസമുദയഗാമിനീ പടിപദാ? കതമോ വേദനാനിരോധോ, കതമാ വേദനാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? കോ വേദനായ അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണ’’ന്തി? ‘‘തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, വേദനാ – സുഖാ വേദനാ, ദുക്ഖാ വേദനാ, അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ. ഇമാ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, വേദനാ. ഫസ്സസമുദയാ വേദനാസമുദയോ. തണ്ഹാ വേദനാസമുദയഗാമിനീ പടിപദാ. ഫസ്സനിരോധാ…പേ… യോ വേദനായ ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം. ഇദം വേദനായ നിസ്സരണ’’ന്തി. ഛട്ഠം.

൭. പഠമസമണബ്രാഹ്മണസുത്തം

൨൭൫. ‘‘തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, വേദനാ. കതമാ തിസ്സോ? സുഖാ വേദനാ, ദുക്ഖാ വേദനാ, അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ. യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഇമാസം തിസ്സന്നം വേദനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി. ന മേ തേ, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ സമണേസു വാ സമണസമ്മതാ ബ്രാഹ്മണേസു വാ ബ്രാഹ്മണസമ്മതാ, ന ച പന തേ ആയസ്മന്തോ സാമഞ്ഞത്ഥം വാ ബ്രഹ്മഞ്ഞത്ഥം വാ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരന്തി. യേ ച ഖോ കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഇമാസം തിസ്സന്നം വേദനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവം ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനന്തി. തേ ഖോ മേ, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ സമണേസു ചേവ സമണസമ്മതാ ബ്രാഹ്മണേസു ച ബ്രാഹ്മണസമ്മതാ. തേ ച പനായസ്മന്തോ സാമഞ്ഞത്ഥഞ്ച ബ്രഹ്മഞ്ഞത്ഥഞ്ച, ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരന്തീ’’തി. സത്തമം.

൮. ദുതിയസമണബ്രാഹ്മണസുത്തം

൨൭൬. ‘‘തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, വേദനാ. കതമാ തിസ്സോ? സുഖാ വേദനാ, ദുക്ഖാ വേദനാ, അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ. യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഇമാസം തിസ്സന്നം വേദനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി…പേ… പജാനന്തി…പേ… സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരന്തീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. തതിയസമണബ്രാഹ്മണസുത്തം

൨൭൭. ‘‘യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ വേദനം നപ്പജാനന്തി, വേദനാസമുദയം നപ്പജാനന്തി, വേദനാനിരോധം നപ്പജാനന്തി, വേദനാനിരോധഗാമിനിം പടിപദം നപ്പജാനന്തി…പേ… പജാനന്തി…പേ… സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരന്തീ’’തി. നവമം.

൧൦. സുദ്ധികസുത്തം

൨൭൮. ‘‘തിസ്സോ ഇമാ, ഭിക്ഖവേ, വേദനാ. കതമാ തിസ്സോ? സുഖാ വേദനാ, ദുക്ഖാ വേദനാ, അദുക്ഖമസുഖാ വേദനാ – ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തിസ്സോ വേദനാ’’തി. ദസമം.

൧൧. നിരാമിസസുത്തം

൨൭൯. ‘‘അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, സാമിസാ പീതി, അത്ഥി നിരാമിസാ പീതി, അത്ഥി നിരാമിസാ നിരാമിസതരാ പീതി; അത്ഥി സാമിസം സുഖം, അത്ഥി നിരാമിസം സുഖം, അത്ഥി നിരാമിസാ നിരാമിസതരം സുഖം; അത്ഥി സാമിസാ ഉപേക്ഖാ, അത്ഥി നിരാമിസാ ഉപേക്ഖാ, അത്ഥി നിരാമിസാ നിരാമിസതരാ ഉപേക്ഖാ; അത്ഥി സാമിസോ വിമോക്ഖോ, അത്ഥി നിരാമിസോ വിമോക്ഖോ, അത്ഥി നിരാമിസാ നിരാമിസതരോ വിമോക്ഖോ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സാമിസാ പീതി? പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, കാമഗുണാ. കതമേ പഞ്ച? ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ…പേ… കായവിഞ്ഞേയ്യാ ഫോട്ഠബ്ബാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച കാമഗുണാ. യാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇമേ പഞ്ച കാമഗുണേ പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പീതി, അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സാമിസാ പീതി.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, നിരാമിസാ പീതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ അജ്ഝത്തം സമ്പസാദനം ചേതസോ ഏകോദിഭാവം അവിതക്കം അവിചാരം സമാധിജം പീതിസുഖം ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, നിരാമിസാ പീതി.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, നിരാമിസാ നിരാമിസതരാ പീതി? യാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഖീണാസവസ്സ ഭിക്ഖുനോ രാഗാ ചിത്തം വിമുത്തം പച്ചവേക്ഖതോ, ദോസാ ചിത്തം വിമുത്തം പച്ചവേക്ഖതോ, മോഹാ ചിത്തം വിമുത്തം പച്ചവേക്ഖതോ ഉപ്പജ്ജതി പീതി, അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, നിരാമിസാ നിരാമിസതരാ പീതി.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സാമിസം സുഖം? പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, കാമഗുണാ. കതമേ പഞ്ച? ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ…പേ… കായവിഞ്ഞേയ്യാ ഫോട്ഠബ്ബാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച കാമഗുണാ. യം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇമേ പഞ്ച കാമഗുണേ പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സാമിസം സുഖം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, നിരാമിസം സുഖം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ അജ്ഝത്തം സമ്പസാദനം ചേതസോ ഏകോദിഭാവം അവിതക്കം അവിചാരം സമാധിജം പീതിസുഖം ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. പീതിയാ ച വിരാഗാ ഉപേക്ഖകോ ച വിഹരതി സതോ ച സമ്പജാനോ സുഖഞ്ച കായേന പടിസംവേദേതി, യം തം അരിയാ ആചിക്ഖന്തി – ‘ഉപേക്ഖകോ സതിമാ സുഖവിഹാരീ’തി തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, നിരാമിസം സുഖം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, നിരാമിസാ നിരാമിസതരം സുഖം? യം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഖീണാസവസ്സ ഭിക്ഖുനോ രാഗാ ചിത്തം വിമുത്തം പച്ചവേക്ഖതോ, ദോസാ ചിത്തം വിമുത്തം പച്ചവേക്ഖതോ, മോഹാ ചിത്തം വിമുത്തം പച്ചവേക്ഖതോ ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, നിരാമിസാ നിരാമിസതരം സുഖം.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, സാമിസാ ഉപേക്ഖാ? പഞ്ചിമേ, ഭിക്ഖവേ, കാമഗുണാ. കതമേ പഞ്ച? ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ…പേ… കായവിഞ്ഞേയ്യാ ഫോട്ഠബ്ബാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച കാമഗുണാ. യാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇമേ പഞ്ച കാമഗുണേ പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഉപേക്ഖാ, അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സാമിസാ ഉപേക്ഖാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, നിരാമിസാ ഉപേക്ഖാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സുഖസ്സ ച പഹാനാ, ദുക്ഖസ്സ ച പഹാനാ, പുബ്ബേവ സോമനസ്സദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമാ, അദുക്ഖമസുഖം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, നിരാമിസാ ഉപേക്ഖാ.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, നിരാമിസാ നിരാമിസതരാ ഉപേക്ഖാ? യാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഖീണാസവസ്സ ഭിക്ഖുനോ രാഗാ ചിത്തം വിമുത്തം പച്ചവേക്ഖതോ, ദോസാ ചിത്തം വിമുത്തം പച്ചവേക്ഖതോ, മോഹാ ചിത്തം വിമുത്തം പച്ചവേക്ഖതോ ഉപ്പജ്ജതി ഉപേക്ഖാ, അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, നിരാമിസാ നിരാമിസതരാ ഉപേക്ഖാ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, സാമിസോ വിമോക്ഖോ? രൂപപ്പടിസംയുത്തോ വിമോക്ഖോ സാമിസോ വിമോക്ഖോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, നിരാമിസോ വിമോക്ഖോ? അരൂപപ്പടിസംയുത്തോ വിമോക്ഖോ നിരാമിസോ വിമോക്ഖോ.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, നിരാമിസാ നിരാമിസതരോ വിമോക്ഖോ? യോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഖീണാസവസ്സ ഭിക്ഖുനോ രാഗാ ചിത്തം വിമുത്തം പച്ചവേക്ഖതോ, ദോസാ ചിത്തം വിമുത്തം പച്ചവേക്ഖതോ, മോഹാ ചിത്തം വിമുത്തം പച്ചവേക്ഖതോ ഉപ്പജ്ജതി വിമോക്ഖോ, അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, നിരാമിസാ നിരാമിസതരോ വിമോക്ഖോ’’തി. ഏകാദസമം.

അട്ഠസതപരിയായവഗ്ഗോ തതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

സീവകഅട്ഠസതം ഭിക്ഖു, പുബ്ബേ ഞാണഞ്ച ഭിക്ഖുനാ;

സമണബ്രാഹ്മണാ തീണി, സുദ്ധികഞ്ച നിരാമിസന്തി.

വേദനാസംയുത്തം സമത്തം.