൬. ചതുത്ഥസാരിപുത്തകോട്ഠികസുത്തം

൪൧൫. ഏകം സമയം ആയസ്മാ ച സാരിപുത്തോ, ആയസ്മാ ച മഹാകോട്ഠികോ ബാരാണസിയം വിഹരന്തി ഇസിപതനേ മിഗദായേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേനായസ്മാ മഹാകോട്ഠികോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ മഹാകോട്ഠികേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ആയസ്മന്തം മഹാകോട്ഠികം ഏതദവോച – ‘‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ കോട്ഠിക, ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി…പേ… ‘കിം പനാവുസോ, നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി ഇതി പുട്ഠോ സമാനോ – ‘ഏതമ്പി ഖോ, ആവുസോ, അബ്യാകതം ഭഗവതാ – നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി വദേസി’’. ‘‘കോ നു ഖോ, ആവുസോ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ, യേനേതം അബ്യാകതം ഭഗവതാ’’തി?

‘‘രൂപാരാമസ്സ ഖോ, ആവുസോ, രൂപരതസ്സ രൂപസമ്മുദിതസ്സ രൂപനിരോധം അജാനതോ അപസ്സതോ യഥാഭൂതം, ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ഹോതി; ‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ഹോതി; ‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ഹോതി; ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ഹോതി. വേദനാരാമസ്സ ഖോ, ആവുസോ, വേദനാരതസ്സ വേദനാസമ്മുദിതസ്സ, വേദനാനിരോധം അജാനതോ അപസ്സതോ യഥാഭൂതം, ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ഹോതി…പേ… സഞ്ഞാരാമസ്സ ഖോ, ആവുസോ…പേ… സങ്ഖാരാരാമസ്സ ഖോ ആവുസോ…പേ… വിഞ്ഞാണാരാമസ്സ ഖോ, ആവുസോ, വിഞ്ഞാണരതസ്സ വിഞ്ഞാണസമ്മുദിതസ്സ വിഞ്ഞാണനിരോധം അജാനതോ അപസ്സതോ യഥാഭൂതം, ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ഹോതി…പേ… ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ഹോതി’’.

‘‘ന രൂപാരാമസ്സ ഖോ, ആവുസോ, ന രൂപരതസ്സ ന രൂപസമ്മുദിതസ്സ, രൂപനിരോധം ജാനതോ പസ്സതോ യഥാഭൂതം, ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ന ഹോതി…പേ… ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ന ഹോതി. ന വേദനാരാമസ്സ ഖോ, ആവുസോ…പേ… ന സഞ്ഞാരാമസ്സ ഖോ, ആവുസോ…പേ… ന സങ്ഖാരാരാമസ്സ ഖോ, ആവുസോ…പേ… ന വിഞ്ഞാണാരാമസ്സ ഖോ, ആവുസോ, ന വിഞ്ഞാണരതസ്സ ന വിഞ്ഞാണസമ്മുദിതസ്സ, വിഞ്ഞാണനിരോധം ജാനതോ പസ്സതോ യഥാഭൂതം, ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ന ഹോതി…പേ… ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ന ഹോതി. അയം ഖോ, ആവുസോ, ഹേതു, അയം പച്ചയോ, യേനേതം അബ്യാകതം ഭഗവതാ’’തി.

‘‘സിയാ പനാവുസോ, അഞ്ഞോപി പരിയായോ, യേനേതം അബ്യാകതം ഭഗവതാ’’തി? ‘‘സിയാ, ആവുസോ. ഭവാരാമസ്സ ഖോ, ആവുസോ, ഭവരതസ്സ ഭവസമ്മുദിതസ്സ, ഭവനിരോധം അജാനതോ അപസ്സതോ യഥാഭൂതം, ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ഹോതി…പേ… ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ഹോതി. ന ഭവാരാമസ്സ ഖോ, ആവുസോ, ന ഭവരതസ്സ ന ഭവസമ്മുദിതസ്സ, ഭവനിരോധം ജാനതോ പസ്സതോ യഥാഭൂതം, ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ന ഹോതി…പേ… ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ന ഹോതി. അയമ്പി ഖോ, ആവുസോ, പരിയായോ, യേനേതം അബ്യാകതം ഭഗവതാ’’തി.

‘‘സിയാ പനാവുസോ, അഞ്ഞോപി പരിയായോ, യേനേതം അബ്യാകതം ഭഗവതാ’’തി? ‘‘സിയാ, ആവുസോ. ഉപാദാനാരാമസ്സ ഖോ, ആവുസോ, ഉപാദാനരതസ്സ ഉപാദാനസമ്മുദിതസ്സ, ഉപാദാനനിരോധം അജാനതോ അപസ്സതോ യഥാഭൂതം, ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ഹോതി…പേ… ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ഹോതി. ന ഉപാദാനാരാമസ്സ ഖോ, ആവുസോ, ന ഉപാദാനരതസ്സ ന ഉപാദാനസമ്മുദിതസ്സ, ഉപാദാനനിരോധം ജാനതോ പസ്സതോ യഥാഭൂതം, ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ന ഹോതി…പേ… ‘നേവ, ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ന ഹോതി. അയമ്പി ഖോ ആവുസോ, പരിയായോ, യേനേതം അബ്യാകതം ഭഗവതാ’’തി.

‘‘സിയാ പനാവുസോ, അഞ്ഞോപി പരിയായോ, യേനേതം അബ്യാകതം ഭഗവതാ’’തി? ‘‘സിയാ, ആവുസോ. തണ്ഹാരാമസ്സ ഖോ, ആവുസോ, തണ്ഹാരതസ്സ തണ്ഹാസമ്മുദിതസ്സ, തണ്ഹാനിരോധം അജാനതോ അപസ്സതോ യഥാഭൂതം, ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ഹോതി…പേ… ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ഹോതി. ന തണ്ഹാരാമസ്സ ഖോ, ആവുസോ, ന തണ്ഹാരതസ്സ ന തണ്ഹാസമ്മുദിതസ്സ, തണ്ഹാനിരോധം ജാനതോ പസ്സതോ യഥാഭൂതം, ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ന ഹോതി…പേ. … ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തിപിസ്സ ന ഹോതി. അയമ്പി ഖോ, ആവുസോ, പരിയായോ, യേനേതം അബ്യാകതം ഭഗവതാ’’തി.

‘‘സിയാ പനാവുസോ, അഞ്ഞോപി പരിയായോ, യേനേതം അബ്യാകതം ഭഗവതാ’’തി? ‘‘ഏത്ഥ ദാനി, ആവുസോ സാരിപുത്ത, ഇതോ ഉത്തരി കിം ഇച്ഛസി? തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തസ്സ, ആവുസോ സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖുനോ വട്ടം [വത്തം (സ്യാ. കം. ക.) വദ്ധം (പീ.)] നത്ഥി പഞ്ഞാപനായാ’’തി. ഛട്ഠം.