൨. യമകവഗ്ഗോ

൧. പഠമപുബ്ബേസമ്ബോധസുത്തം

൧൩. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘പുബ്ബേവ മേ, ഭിക്ഖവേ, സമ്ബോധാ അനഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ ബോധിസത്തസ്സേവ സതോ ഏതദഹോസി – ‘കോ നു ഖോ ചക്ഖുസ്സ അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണം? കോ സോതസ്സ…പേ… കോ ഘാനസ്സ… കോ ജിവ്ഹായ… കോ കായസ്സ… കോ മനസ്സ അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണ’ന്തി? തസ്സ മയ്ഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏതദഹോസി – ‘യം ഖോ ചക്ഖും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം ചക്ഖുസ്സ അസ്സാദോ. യം ചക്ഖും അനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, അയം ചക്ഖുസ്സ ആദീനവോ. യോ ചക്ഖുസ്മിം ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം, ഇദം ചക്ഖുസ്സ നിസ്സരണം. യം സോതം…പേ… യം ഘാനം…പേ… യം ജിവ്ഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം ജിവ്ഹായ അസ്സാദോ. യം [യാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ജിവ്ഹാ അനിച്ചാ ദുക്ഖാ വിപരിണാമധമ്മാ, അയം ജിവ്ഹായ ആദീനവോ. യോ ജിവ്ഹായ ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം, ഇദം ജിവ്ഹായ നിസ്സരണം. യം കായം…പേ… യം മനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം മനസ്സ അസ്സാദോ. യം [യോ (സീ. സ്യാ. കം. ക.)] മനോ അനിച്ചോ ദുക്ഖോ വിപരിണാമധമ്മോ, അയം മനസ്സ ആദീനവോ. യോ മനസ്മിം ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം, ഇദം മനസ്സ നിസ്സരണ’’’ന്തി.

‘‘യാവകീവഞ്ചാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ഛന്നം അജ്ഝത്തികാനം ആയതനാനം ഏവം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ, ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ, നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം നാബ്ഭഞ്ഞാസിം, നേവ താവാഹം, ഭിക്ഖവേ, സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ ‘അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ’തി [സബ്ബത്ഥാപി ഏവമേവ ഇതിസദ്ദേന സഹ ദിസ്സതി] പച്ചഞ്ഞാസിം. യതോ ച ഖ്വാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ഛന്നം അജ്ഝത്തികാനം ആയതനാനം ഏവം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ, ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ, നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, അഥാഹം, ഭിക്ഖവേ, സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ ‘അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ’തി പച്ചഞ്ഞാസിം. ഞാണഞ്ച പന മേ ദസ്സനം ഉദപാദി – ‘അകുപ്പാ മേ വിമുത്തി [ചേതോവിമുത്തി (സീ. പീ. ക.) ഏവമുപരിപി], അയമന്തിമാ ജാതി, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’’തി. പഠമം.

൨. ദുതിയപുബ്ബേസമ്ബോധസുത്തം

൧൪. ‘‘പുബ്ബേവ മേ, ഭിക്ഖവേ, സമ്ബോധാ അനഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ ബോധിസത്തസ്സേവ സതോ ഏതദഹോസി – ‘കോ നു ഖോ രൂപാനം അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണം? കോ സദ്ദാനം…പേ… കോ ഗന്ധാനം… കോ രസാനം… കോ ഫോട്ഠബ്ബാനം… കോ ധമ്മാനം അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണ’ന്തി? തസ്സ മയ്ഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏതദഹോസി – ‘യം ഖോ രൂപേ പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം രൂപാനം അസ്സാദോ. യം രൂപാ അനിച്ചാ ദുക്ഖാ വിപരിണാമധമ്മാ, അയം രൂപാനം ആദീനവോ. യോ രൂപേസു ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം, ഇദം രൂപാനം നിസ്സരണം. യം സദ്ദേ… ഗന്ധേ… രസേ… ഫോട്ഠബ്ബേ… യം ധമ്മേ പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം ധമ്മാനം അസ്സാദോ. യം ധമ്മാ അനിച്ചാ ദുക്ഖാ വിപരിണാമധമ്മാ, അയം ധമ്മാനം ആദീനവോ. യോ ധമ്മേസു ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം, ഇദം ധമ്മാനം നിസ്സരണ’’’ന്തി.

‘‘യാവകീവഞ്ചാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ഛന്നം ബാഹിരാനം ആയതനാനം ഏവം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ, ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ, നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം നാബ്ഭഞ്ഞാസിം, നേവ താവാഹം, ഭിക്ഖവേ, സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ ‘അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ’തി പച്ചഞ്ഞാസിം. യതോ ച ഖ്വാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ഛന്നം ബാഹിരാനം ആയതനാനം ഏവം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ, ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ, നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, അഥാഹം, ഭിക്ഖവേ, സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ ‘അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ’തി പച്ചഞ്ഞാസിം. ഞാണഞ്ച പന മേ ദസ്സനം ഉദപാദി – ‘അകുപ്പാ മേ വിമുത്തി, അയമന്തിമാ ജാതി, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’’തി. ദുതിയം.

൩. പഠമഅസ്സാദപരിയേസനസുത്തം

൧൫. ‘‘ചക്ഖുസ്സാഹം, ഭിക്ഖവേ, അസ്സാദപരിയേസനം അചരിം. യോ ചക്ഖുസ്സ അസ്സാദോ തദജ്ഝഗമം. യാവതാ ചക്ഖുസ്സ അസ്സാദോ പഞ്ഞായ മേ സോ സുദിട്ഠോ. ചക്ഖുസ്സാഹം, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവപരിയേസനം അചരിം. യോ ചക്ഖുസ്സ ആദീനവോ തദജ്ഝഗമം. യാവതാ ചക്ഖുസ്സ ആദീനവോ പഞ്ഞായ മേ സോ സുദിട്ഠോ. ചക്ഖുസ്സാഹം, ഭിക്ഖവേ, നിസ്സരണപരിയേസനം അചരിം. യം ചക്ഖുസ്സ നിസ്സരണം തദജ്ഝഗമം. യാവതാ ചക്ഖുസ്സ നിസ്സരണം, പഞ്ഞായ മേ തം സുദിട്ഠം. സോതസ്സാഹം, ഭിക്ഖവേ… ഘാനസ്സാഹം, ഭിക്ഖവേ… ജിവ്ഹായാഹം ഭിക്ഖവേ, അസ്സാദപരിയേസനം അചരിം. യോ ജിവ്ഹായ അസ്സാദോ തദജ്ഝഗമം. യാവതാ ജിവ്ഹായ അസ്സാദോ പഞ്ഞായ മേ സോ സുദിട്ഠോ. ജിവ്ഹായാഹം, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവപരിയേസനം അചരിം. യോ ജിവ്ഹായ ആദീനവോ തദജ്ഝഗമം. യാവതാ ജിവ്ഹായ ആദീനവോ പഞ്ഞായ മേ സോ സുദിട്ഠോ. ജിവ്ഹായാഹം, ഭിക്ഖവേ, നിസ്സരണപരിയേസനം അചരിം. യം ജിവ്ഹായ നിസ്സരണം തദജ്ഝഗമം. യാവതാ ജിവ്ഹായ നിസ്സരണം, പഞ്ഞായ മേ തം സുദിട്ഠം. മനസ്സാഹം, ഭിക്ഖവേ, അസ്സാദപരിയേസനം അചരിം. യോ മനസ്സ അസ്സാദോ തദജ്ഝഗമം. യാവതാ മനസ്സ അസ്സാദോ പഞ്ഞായ മേ സോ സുദിട്ഠോ. മനസ്സാഹം, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവപരിയേസനം അചരിം. യോ മനസ്സ ആദീനവോ തദജ്ഝഗമം. യാവതാ മനസ്സ ആദീനവോ പഞ്ഞായ മേ സോ സുദിട്ഠോ. മനസ്സാഹം, ഭിക്ഖവേ, നിസ്സരണപരിയേസനം അചരിം. യം മനസ്സ നിസ്സരണം തദജ്ഝഗമം. യാവതാ മനസ്സ നിസ്സരണം, പഞ്ഞായ മേ തം സുദിട്ഠം.

‘‘യാവകീവഞ്ചാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ഛന്നം അജ്ഝത്തികാനം ആയതനാനം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ, ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ, നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം നാബ്ഭഞ്ഞാസിം…പേ… പച്ചഞ്ഞാസിം. ഞാണഞ്ച പന മേ ദസ്സനം ഉദപാദി – ‘അകുപ്പാ മേ വിമുത്തി, അയമന്തിമാ ജാതി, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’’തി. തതിയം.

൪. ദുതിയഅസ്സാദപരിയേസനസുത്തം

൧൬. ‘‘രൂപാനാഹം, ഭിക്ഖവേ, അസ്സാദപരിയേസനം അചരിം. യോ രൂപാനം അസ്സാദോ തദജ്ഝഗമം. യാവതാ രൂപാനം അസ്സാദോ പഞ്ഞായ മേ സോ സുദിട്ഠോ. രൂപാനാഹം, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവപരിയേസനം അചരിം. യോ രൂപാനം ആദീനവോ തദജ്ഝഗമം. യാവതാ രൂപാനം ആദീനവോ പഞ്ഞായ മേ സോ സുദിട്ഠോ. രൂപാനാഹം, ഭിക്ഖവേ, നിസ്സരണപരിയേസനം അചരിം. യം രൂപാനം നിസ്സരണം തദജ്ഝഗമം. യാവതാ രൂപാനം നിസ്സരണം, പഞ്ഞായ മേ തം സുദിട്ഠം. സദ്ദാനാഹം, ഭിക്ഖവേ… ഗന്ധാനാഹം, ഭിക്ഖവേ… രസാനാഹം, ഭിക്ഖവേ… ഫോട്ഠബ്ബാനാഹം, ഭിക്ഖവേ… ധമ്മാനാഹം, ഭിക്ഖവേ, അസ്സാദപരിയേസനം അചരിം. യോ ധമ്മാനം അസ്സാദോ തദജ്ഝഗമം. യാവതാ ധമ്മാനം അസ്സാദോ പഞ്ഞായ മേ സോ സുദിട്ഠോ. ധമ്മാനാഹം, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവപരിയേസനം അചരിം. യോ ധമ്മാനം ആദീനവോ തദജ്ഝഗമം. യാവതാ ധമ്മാനം ആദീനവോ പഞ്ഞായ മേ സോ സുദിട്ഠോ. ധമ്മാനാഹം, ഭിക്ഖവേ, നിസ്സരണപരിയേസനം അചരിം. യം ധമ്മാനം നിസ്സരണം തദജ്ഝഗമം. യാവതാ ധമ്മാനം നിസ്സരണം, പഞ്ഞായ മേ തം സുദിട്ഠം.

‘‘യാവകീവഞ്ചാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം ഛന്നം ബാഹിരാനം ആയതനാനം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ, ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ, നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം നാബ്ഭഞ്ഞാസിം…പേ… പച്ചഞ്ഞാസിം. ഞാണഞ്ച പന മേ ദസ്സനം ഉദപാദി – ‘അകുപ്പാ മേ വിമുത്തി, അയമന്തിമാ ജാതി, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. പഠമനോചേഅസ്സാദസുത്തം

൧൭. ‘‘നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖുസ്സ അസ്സാദോ അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ ചക്ഖുസ്മിം സാരജ്ജേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി ചക്ഖുസ്സ അസ്സാദോ തസ്മാ സത്താ ചക്ഖുസ്മിം സാരജ്ജന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖുസ്സ ആദീനവോ അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ ചക്ഖുസ്മിം നിബ്ബിന്ദേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി ചക്ഖുസ്സ ആദീനവോ തസ്മാ സത്താ ചക്ഖുസ്മിം നിബ്ബിന്ദന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖുസ്സ നിസ്സരണം അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ ചക്ഖുസ്മാ നിസ്സരേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി ചക്ഖുസ്സ നിസ്സരണം തസ്മാ സത്താ ചക്ഖുസ്മാ നിസ്സരന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, സോതസ്സ അസ്സാദോ അഭവിസ്സ… നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, ഘാനസ്സ അസ്സാദോ അഭവിസ്സ… നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, ജിവ്ഹായ അസ്സാദോ അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ ജിവ്ഹായ സാരജ്ജേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി ജിവ്ഹായ അസ്സാദോ, തസ്മാ സത്താ ജിവ്ഹായ സാരജ്ജന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, ജിവ്ഹായ ആദീനവോ അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ ജിവ്ഹായ നിബ്ബിന്ദേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി ജിവ്ഹായ ആദീനവോ, തസ്മാ സത്താ ജിവ്ഹായ നിബ്ബിന്ദന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, ജിവ്ഹായ നിസ്സരണം അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ ജിവ്ഹായ നിസ്സരേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി ജിവ്ഹായ നിസ്സരണം, തസ്മാ സത്താ ജിവ്ഹായ നിസ്സരന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, കായസ്സ അസ്സാദോ അഭവിസ്സ… നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, മനസ്സ അസ്സാദോ അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ മനസ്മിം സാരജ്ജേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി മനസ്സ അസ്സാദോ, തസ്മാ സത്താ മനസ്മിം സാരജ്ജന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, മനസ്സ ആദീനവോ അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ മനസ്മിം നിബ്ബിന്ദേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി മനസ്സ ആദീനവോ, തസ്മാ സത്താ മനസ്മിം നിബ്ബിന്ദന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, മനസ്സ നിസ്സരണം അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ മനസ്മാ നിസ്സരേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി മനസ്സ നിസ്സരണം, തസ്മാ സത്താ മനസ്മാ നിസ്സരന്തി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സത്താ ഇമേസം ഛന്നം അജ്ഝത്തികാനം ആയതനാനം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ, ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ, നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം നാബ്ഭഞ്ഞംസു, നേവ താവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സദേവകാ ലോകാ സമാരകാ സബ്രഹ്മകാ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ നിസ്സടാ വിസഞ്ഞുത്താ വിപ്പമുത്താ വിമരിയാദീകതേന [വിപരിയാദികതേന (സീ. പീ.), വിപരിയാദികതേന (സ്യാ. കം. ക.)] ചേതസാ വിഹരിംസു. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ ഇമേസം ഛന്നം അജ്ഝത്തികാനം ആയതനാനം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ, ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ, നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞംസു, അഥ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സദേവകാ ലോകാ സമാരകാ സബ്രഹ്മകാ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ നിസ്സടാ വിസഞ്ഞുത്താ വിപ്പമുത്താ വിമരിയാദീകതേന ചേതസാ വിഹരന്തീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയനോചേഅസ്സാദസുത്തം

൧൮. ‘‘നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, രൂപാനം അസ്സാദോ അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ രൂപേസു സാരജ്ജേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി രൂപാനം അസ്സാദോ, തസ്മാ സത്താ രൂപേസു സാരജ്ജന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, രൂപാനം ആദീനവോ അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ രൂപേസു നിബ്ബിന്ദേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി രൂപാനം ആദീനവോ, തസ്മാ സത്താ രൂപേസു നിബ്ബിന്ദന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, രൂപാനം നിസ്സരണം അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ രൂപേഹി നിസ്സരേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി രൂപാനം നിസ്സരണം, തസ്മാ സത്താ രൂപേഹി നിസ്സരന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, സദ്ദാനം… ഗന്ധാനം… രസാനം… ഫോട്ഠബ്ബാനം… ധമ്മാനം അസ്സാദോ അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ ധമ്മേസു സാരജ്ജേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി ധമ്മാനം അസ്സാദോ, തസ്മാ സത്താ ധമ്മേസു സാരജ്ജന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാനം ആദീനവോ അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ ധമ്മേസു നിബ്ബിന്ദേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി ധമ്മാനം ആദീനവോ, തസ്മാ സത്താ ധമ്മേസു നിബ്ബിന്ദന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാനം നിസ്സരണം അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ ധമ്മേഹി നിസ്സരേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി ധമ്മാനം നിസ്സരണം, തസ്മാ സത്താ ധമ്മേഹി നിസ്സരന്തി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സത്താ ഇമേസം ഛന്നം ബാഹിരാനം ആയതനാനം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ, ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ, നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം നാബ്ഭഞ്ഞംസു, നേവ താവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സദേവകാ ലോകാ സമാരകാ സബ്രഹ്മകാ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ നിസ്സടാ വിസഞ്ഞുത്താ വിപ്പമുത്താ വിമരിയാദീകതേന ചേതസാ വിഹരിംസു. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ ഇമേസം ഛന്നം ബാഹിരാനം ആയതനാനം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ, ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ, നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞംസു, അഥ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സദേവകാ ലോകാ സമാരകാ സബ്രഹ്മകാ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ നിസ്സടാ വിസഞ്ഞുത്താ വിപ്പമുത്താ വിമരിയാദീകതേന ചേതസാ വിഹരന്തീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. പഠമാഭിനന്ദസുത്തം

൧൯. ‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖും അഭിനന്ദതി, ദുക്ഖം സോ അഭിനന്ദതി. യോ ദുക്ഖം അഭിനന്ദതി, അപരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാതി വദാമി. യോ സോതം…പേ… യോ ഘാനം…പേ… യോ ജിവ്ഹം അഭിനന്ദതി, ദുക്ഖം സോ അഭിനന്ദതി. യോ ദുക്ഖം അഭിനന്ദതി, അപരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാതി വദാമി. യോ കായം…പേ… യോ മനം അഭിനന്ദതി, ദുക്ഖം സോ അഭിനന്ദതി. യോ ദുക്ഖം അഭിനന്ദതി, അപരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാ’’തി വദാമി.

‘‘യോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖും നാഭിനന്ദതി, ദുക്ഖം സോ നാഭിനന്ദതി. യോ ദുക്ഖം നാഭിനന്ദതി, പരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാതി വദാമി. യോ സോതം…പേ… യോ ഘാനം…പേ… യോ ജിവ്ഹം നാഭിനന്ദതി, ദുക്ഖം സോ നാഭിനന്ദതി. യോ ദുക്ഖം നാഭിനന്ദതി, പരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാതി വദാമി. യോ കായം…പേ… യോ മനം നാഭിനന്ദതി, ദുക്ഖം സോ നാഭിനന്ദതി. യോ ദുക്ഖം നാഭിനന്ദതി, പരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാ’’തി വദാമി. സത്തമം.

൮. ദുതിയാഭിനന്ദസുത്തം

൨൦. ‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ, രൂപേ അഭിനന്ദതി, ദുക്ഖം സോ അഭിനന്ദതി. യോ ദുക്ഖം അഭിനന്ദതി, അപരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാതി വദാമി. യോ സദ്ദേ…പേ… ഗന്ധേ… രസേ… ഫോട്ഠബ്ബേ… ധമ്മേ അഭിനന്ദതി, ദുക്ഖം സോ അഭിനന്ദതി. യോ ദുക്ഖം അഭിനന്ദതി, അപരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാ’’തി വദാമി.

‘‘യോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, രൂപേ നാഭിനന്ദതി, ദുക്ഖം സോ നാഭിനന്ദതി. യോ ദുക്ഖം നാഭിനന്ദതി, പരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാതി വദാമി. യോ സദ്ദേ…പേ… ഗന്ധേ… രസേ… ഫോട്ഠബ്ബേ… ധമ്മേ നാഭിനന്ദതി, ദുക്ഖം സോ നാഭിനന്ദതി. യോ ദുക്ഖം നാഭിനന്ദതി, പരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാ’’തി വദാമി. അട്ഠമം.

൯. പഠമദുക്ഖുപ്പാദസുത്തം

൨൧. ‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖുസ്സ ഉപ്പാദോ ഠിതി അഭിനിബ്ബത്തി പാതുഭാവോ, ദുക്ഖസ്സേസോ ഉപ്പാദോ, രോഗാനം ഠിതി, ജരാമരണസ്സ പാതുഭാവോ. യോ സോതസ്സ…പേ… യോ ഘാനസ്സ… യോ ജിവ്ഹായ… യോ കായസ്സ… യോ മനസ്സ ഉപ്പാദോ ഠിതി അഭിനിബ്ബത്തി പാതുഭാവോ, ദുക്ഖസ്സേസോ ഉപ്പാദോ, രോഗാനം ഠിതി, ജരാമരണസ്സ പാതുഭാവോ.

‘‘യോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖുസ്സ നിരോധോ വൂപസമോ അത്ഥങ്ഗമോ, ദുക്ഖസ്സേസോ നിരോധോ, രോഗാനം വൂപസമോ, ജരാമരണസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ. യോ സോതസ്സ… യോ ഘാനസ്സ… യോ ജിവ്ഹായ… യോ കായസ്സ… യോ മനസ്സ നിരോധോ വൂപസമോ അത്ഥങ്ഗമോ, ദുക്ഖസ്സേസോ നിരോധോ, രോഗാനം വൂപസമോ, ജരാമരണസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ’’തി. നവമം.

൧൦. ദുതിയദുക്ഖുപ്പാദസുത്തം

൨൨. ‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ, രൂപാനം ഉപ്പാദോ ഠിതി അഭിനിബ്ബത്തി പാതുഭാവോ, ദുക്ഖസ്സേസോ ഉപ്പാദോ, രോഗാനം ഠിതി, ജരാമരണസ്സ പാതുഭാവോ. യോ സദ്ദാനം…പേ… യോ ഗന്ധാനം… യോ രസാനം… യോ ഫോട്ഠബ്ബാനം… യോ ധമ്മാനം ഉപ്പാദോ ഠിതി അഭിനിബ്ബത്തി പാതുഭാവോ, ദുക്ഖസ്സേസോ ഉപ്പാദോ, രോഗാനം ഠിതി, ജരാമരണസ്സ പാതുഭാവോ.

‘‘യോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, രൂപാനം നിരോധോ വൂപസമോ അത്ഥങ്ഗമോ, ദുക്ഖസ്സേസോ നിരോധോ, രോഗാനം വൂപസമോ, ജരാമരണസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ. യോ സദ്ദാനം…പേ… യോ ഗന്ധാനം… യോ രസാനം… യോ ഫോട്ഠബ്ബാനം… യോ ധമ്മാനം നിരോധോ വൂപസമോ അത്ഥങ്ഗമോ, ദുക്ഖസ്സേസോ നിരോധോ, രോഗാനം വൂപസമോ, ജരാമരണസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ’’തി. ദസമം.

യമകവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

സമ്ബോധേന ദുവേ വുത്താ, അസ്സാദേന അപരേ ദുവേ;

നോ ചേതേന ദുവേ വുത്താ, അഭിനന്ദേന അപരേ ദുവേ;

ഉപ്പാദേന ദുവേ വുത്താ, വഗ്ഗോ തേന പവുച്ചതീതി.