൩. പഠമരൂപാരാമസുത്തം

൧൩൬. ‘‘രൂപാരാമാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ രൂപരതാ രൂപസമ്മുദിതാ. രൂപവിപരിണാമവിരാഗനിരോധാ ദുക്ഖാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ വിഹരന്തി. സദ്ദാരാമാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ സദ്ദരതാ സദ്ദസമ്മുദിതാ. സദ്ദവിപരിണാമവിരാഗനിരോധാ ദുക്ഖാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ വിഹരന്തി. ഗന്ധാരാമാ… രസാരാമാ… ഫോട്ഠബ്ബാരാമാ… ധമ്മാരാമാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ ധമ്മരതാ ധമ്മസമ്മുദിതാ. ധമ്മവിപരിണാമവിരാഗനിരോധാ ദുക്ഖാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവമനുസ്സാ വിഹരന്തി. തഥാഗതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ രൂപാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവം ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം വിദിത്വാ ന രൂപാരാമോ ന രൂപരതോ ന രൂപസമ്മുദിതോ. രൂപവിപരിണാമവിരാഗനിരോധാ സുഖോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ വിഹരതി. സദ്ദാനം… ഗന്ധാനം… രസാനം… ഫോട്ഠബ്ബാനം… ധമ്മാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം വിദിത്വാ ന ധമ്മാരാമോ, ന ധമ്മരതോ, ന ധമ്മസമ്മുദിതോ. ധമ്മവിപരിണാമവിരാഗനിരോധാ സുഖോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ വിഹരതി’’. ഇദമവോച ഭഗവാ. ഇദം വത്വാന സുഗതോ അഥാപരം ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘രൂപാ സദ്ദാ രസാ ഗന്ധാ, ഫസ്സാ ധമ്മാ ച കേവലാ;

ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ച, യാവതത്ഥീതി വുച്ചതി.

‘‘സദേവകസ്സ ലോകസ്സ, ഏതേ വോ സുഖസമ്മതാ;

യത്ഥ ചേതേ നിരുജ്ഝന്തി, തം തേസം ദുക്ഖസമ്മതം.

‘‘സുഖം [സുഖന്തി (സീ.)] ദിട്ഠമരിയേഭി, സക്കായസ്സ നിരോധനം;

പച്ചനീകമിദം ഹോതി, സബ്ബലോകേന പസ്സതം.

‘‘യം പരേ സുഖതോ ആഹു, തദരിയാ ആഹു ദുക്ഖതോ;

യം പരേ ദുക്ഖതോ ആഹു, തദരിയാ സുഖതോ വിദൂ.

‘‘പസ്സ ധമ്മം ദുരാജാനം, സമ്മൂള്ഹേത്ഥ അവിദ്ദസു;

നിവുതാനം തമോ ഹോതി, അന്ധകാരോ അപസ്സതം.

‘‘സതഞ്ച വിവടം ഹോതി, ആലോകോ പസ്സതാമി;

സന്തികേ ന വിജാനന്തി, മഗ്ഗാ [മഗാ (സീ.)] ധമ്മസ്സ അകോവിദാ.

‘‘ഭവരാഗപരേതേഭി, ഭവരാഗാനുസാരീഭി [ഭവസോതാനുസാരിഭി (സ്യാ. കം. പീ.), ഭവസോതാനുസാരിഹി (സീ.)];

മാരധേയ്യാനുപന്നേഹി, നായം ധമ്മോ സുസമ്ബുധോ.

‘‘കോ നു അഞ്ഞത്ര മരിയേഭി, പദം സമ്ബുദ്ധുമരഹതി;

യം പദം സമ്മദഞ്ഞായ, പരിനിബ്ബന്തി അനാസവാ’’തി. തതിയം;