൧. അനിച്ചവഗ്ഗോ

൧. അജ്ഝത്താനിച്ചസുത്തം

൧. ഏവം മേ സുതം. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ചക്ഖും, ഭിക്ഖവേ, അനിച്ചം. യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം; യം ദുക്ഖം തദനത്താ. യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. സോതം അനിച്ചം. യദനിച്ചം…പേ… ഘാനം അനിച്ചം. യദനിച്ചം…പേ… ജിവ്ഹാ അനിച്ചാ. യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം; യം ദുക്ഖം തദനത്താ. യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. കായോ അനിച്ചോ. യദനിച്ചം…പേ… മനോ അനിച്ചോ. യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം; യം ദുക്ഖം തദനത്താ. യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ ചക്ഖുസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, സോതസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, ഘാനസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, ജിവ്ഹായപി നിബ്ബിന്ദതി, കായസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, മനസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി. നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി; വിരാഗാ വിമുച്ചതി; വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. പഠമം.

൨. അജ്ഝത്തദുക്ഖസുത്തം

൨. ‘‘ചക്ഖും, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖം. യം ദുക്ഖം തദനത്താ; യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. സോതം ദുക്ഖം…പേ… ഘാനം ദുക്ഖം… ജിവ്ഹാ ദുക്ഖാ… കായോ ദുക്ഖോ… മനോ ദുക്ഖോ. യം ദുക്ഖം തദനത്താ; യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. ദുതിയം.

൩. അജ്ഝത്താനത്തസുത്തം

൩. ‘‘ചക്ഖും, ഭിക്ഖവേ, അനത്താ. യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. സോതം അനത്താ…പേ… ഘാനം അനത്താ… ജിവ്ഹാ അനത്താ… കായോ അനത്താ… മനോ അനത്താ. യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. തതിയം.

൪. ബാഹിരാനിച്ചസുത്തം

൪. ‘‘രൂപാ, ഭിക്ഖവേ, അനിച്ചാ. യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം; യം ദുക്ഖം തദനത്താ. യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. സദ്ദാ… ഗന്ധാ… രസാ… ഫോട്ഠബ്ബാ… ധമ്മാ അനിച്ചാ. യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം; യം ദുക്ഖം തദനത്താ. യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ രൂപേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, സദ്ദേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, ഗന്ധേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, രസേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, ഫോട്ഠബ്ബേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, ധമ്മേസുപി നിബ്ബിന്ദതി. നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി; വിരാഗാ വിമുച്ചതി; വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ബാഹിരദുക്ഖസുത്തം

൫. ‘‘രൂപാ, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖാ. യം ദുക്ഖം തദനത്താ; യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. സദ്ദാ… ഗന്ധാ… രസാ… ഫോട്ഠബ്ബാ… ധമ്മാ ദുക്ഖാ. യം ദുക്ഖം തദനത്താ. യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ബാഹിരാനത്തസുത്തം

൬. ‘‘രൂപാ, ഭിക്ഖവേ, അനത്താ. യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. സദ്ദാ… ഗന്ധാ… രസാ… ഫോട്ഠബ്ബാ… ധമ്മാ അനത്താ. യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. അജ്ഝത്താനിച്ചാതീതാനാഗതസുത്തം

൭. ‘‘ചക്ഖും, ഭിക്ഖവേ, അനിച്ചം അതീതാനാഗതം; കോ പന വാദോ പച്ചുപ്പന്നസ്സ! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ അതീതസ്മിം ചക്ഖുസ്മിം അനപേക്ഖോ ഹോതി; അനാഗതം ചക്ഖും നാഭിനന്ദതി; പച്ചുപ്പന്നസ്സ ചക്ഖുസ്സ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി. സോതം അനിച്ചം… ഘാനം അനിച്ചം… ജിവ്ഹാ അനിച്ചാ അതീതാനാഗതാ; കോ പന വാദോ പച്ചുപ്പന്നായ! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ അതീതായ ജിവ്ഹായ അനപേക്ഖോ ഹോതി; അനാഗതം ജിവ്ഹം നാഭിനന്ദതി; പച്ചുപ്പന്നായ ജിവ്ഹായ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി. കായോ അനിച്ചോ…പേ… മനോ അനിച്ചോ അതീതാനാഗതോ; കോ പന വാദോ പച്ചുപ്പന്നസ്സ! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ അതീതസ്മിം മനസ്മിം അനപേക്ഖോ ഹോതി; അനാഗതം മനം നാഭിനന്ദതി; പച്ചുപ്പന്നസ്സ മനസ്സ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതീ’’തി. സത്തമം.

൮. അജ്ഝത്തദുക്ഖാതീതാനാഗതസുത്തം

൮. ‘‘ചക്ഖും, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖം അതീതാനാഗതം; കോ പന വാദോ പച്ചുപ്പന്നസ്സ! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ അതീതസ്മിം ചക്ഖുസ്മിം അനപേക്ഖോ ഹോതി; അനാഗതം ചക്ഖും നാഭിനന്ദതി; പച്ചുപ്പന്നസ്സ ചക്ഖുസ്സ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി. സോതം ദുക്ഖം…പേ… ഘാനം ദുക്ഖം…പേ… ജിവ്ഹാ ദുക്ഖാ അതീതാനാഗതാ; കോ പന വാദോ പച്ചുപ്പന്നായ! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ അതീതായ ജിവ്ഹായ അനപേക്ഖോ ഹോതി; അനാഗതം ജിവ്ഹം നാഭിനന്ദതി; പച്ചുപ്പന്നായ ജിവ്ഹായ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി. കായോ ദുക്ഖോ…പേ… മനോ ദുക്ഖോ അതീതാനാഗതോ; കോ പന വാദോ പച്ചുപ്പന്നസ്സ! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ അതീതസ്മിം മനസ്മിം അനപേക്ഖോ ഹോതി; അനാഗതം മനം നാഭിനന്ദതി; പച്ചുപ്പന്നസ്സ മനസ്സ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. അജ്ഝത്താനത്താതീതാനാഗതസുത്തം

൯. ‘‘ചക്ഖും, ഭിക്ഖവേ, അനത്താ അതീതാനാഗതം; കോ പന വാദോ പച്ചുപ്പന്നസ്സ! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ അതീതസ്മിം ചക്ഖുസ്മിം അനപേക്ഖോ ഹോതി; അനാഗതം ചക്ഖും നാഭിനന്ദതി; പച്ചുപ്പന്നസ്സ ചക്ഖുസ്സ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി. സോതം അനത്താ…പേ… ഘാനം അനത്താ…പേ… ജിവ്ഹാ അനത്താ അതീതാനാഗതാ; കോ പന വാദോ പച്ചുപ്പന്നായ! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ അതീതായ ജിവ്ഹായ അനപേക്ഖോ ഹോതി; അനാഗതം ജിവ്ഹം നാഭിനന്ദതി; പച്ചുപ്പന്നായ ജിവ്ഹായ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി. കായോ അനത്താ…പേ… മനോ അനത്താ അതീതാനാഗതോ; കോ പന വാദോ പച്ചുപ്പന്നസ്സ! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ അതീതസ്മിം മനസ്മിം അനപേക്ഖോ ഹോതി; അനാഗതം മനം നാഭിനന്ദതി; പച്ചുപ്പന്നസ്സ മനസ്സ നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതീ’’തി. നവമം.

൧൦. ബാഹിരാനിച്ചാതീതാനാഗതസുത്തം

൧൦. ‘‘രൂപാ, ഭിക്ഖവേ, അനിച്ചാ അതീതാനാഗതാ; കോ പന വാദോ പച്ചുപ്പന്നാനം! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ അതീതേസു രൂപേസു അനപേക്ഖോ ഹോതി; അനാഗതേ രൂപേ നാഭിനന്ദതി; പച്ചുപ്പന്നാനം രൂപാനം നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി. സദ്ദാ… ഗന്ധാ… രസാ… ഫോട്ഠബ്ബാ… ധമ്മാ അനിച്ചാ അതീതാനാഗതാ; കോ പന വാദോ പച്ചുപ്പന്നാനം! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ അതീതേസു ധമ്മേസു അനപേക്ഖോ ഹോതി; അനാഗതേ ധമ്മേ നാഭിനന്ദതി; പച്ചുപ്പന്നാനം ധമ്മാനം നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതീ’’തി. ദസമം.

൧൧. ബാഹിരദുക്ഖാതീതാനാഗതസുത്തം

൧൧. ‘‘രൂപാ, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖാ അതീതാനാഗതാ; കോ പന വാദോ പച്ചുപ്പന്നാനം! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ അതീതേസു രൂപേസു അനപേക്ഖോ ഹോതി; അനാഗതേ രൂപേ നാഭിനന്ദതി; പച്ചുപ്പന്നാനം രൂപാനം നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതീ’’തി…പേ. …. ഏകാദസമം.

൧൨. ബാഹിരാനത്താതീതാനാഗതസുത്തം

൧൨. ‘‘രൂപാ, ഭിക്ഖവേ, അനത്താ അതീതാനാഗതാ; കോ പന വാദോ പച്ചുപ്പന്നാനം! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ അതീതേസു രൂപേസു അനപേക്ഖോ ഹോതി; അനാഗതേ രൂപേ നാഭിനന്ദതി; പച്ചുപ്പന്നാനം രൂപാനം നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി. സദ്ദാ… ഗന്ധാ… രസാ… ഫോട്ഠബ്ബാ… ധമ്മാ അനത്താ അതീതാനാഗതാ; കോ പന വാദോ പച്ചുപ്പന്നാനം! ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ അതീതേസു ധമ്മേസു അനപേക്ഖോ ഹോതി; അനാഗതേ ധമ്മേ നാഭിനന്ദതി; പച്ചുപ്പന്നാനം ധമ്മാനം നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതീ’’തി. ദ്വാദസമം.

അനിച്ചവഗ്ഗോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

അനിച്ചം ദുക്ഖം അനത്താ ച, തയോ അജ്ഝത്തബാഹിരാ;

യദനിച്ചേന തയോ വുത്താ, തേ തേ അജ്ഝത്തബാഹിരാതി.