൮. ഛന്നസുത്തം

൯൦. ഏകം സമയം സമ്ബഹുലാ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ബാരാണസിയം വിഹരന്തി ഇസിപതനേ മിഗദായേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഛന്നോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ അവാപുരണം [അപാപുരണം (സീ. സ്യാ. കം.)] ആദായ വിഹാരേന വിഹാരം ഉപസങ്കമിത്വാ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘ഓവദന്തു മം ആയസ്മന്തോ ഥേരാ, അനുസാസന്തു മം ആയസ്മന്തോ ഥേരാ, കരോന്തു മേ ആയസ്മന്തോ ഥേരാ ധമ്മിം കഥം, യഥാഹം ധമ്മം പസ്സേയ്യ’’ന്തി.

ഏവം വുത്തേ, ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം ഛന്നം ഏതദവോചും – ‘‘രൂപം ഖോ, ആവുസോ ഛന്ന, അനിച്ചം; വേദനാ അനിച്ചാ; സഞ്ഞാ അനിച്ചാ; സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ; വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം. രൂപം അനത്താ; വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം അനത്താ. സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ; സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്താ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ഛന്നസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘മയ്ഹമ്പി ഖോ ഏതം ഏവം [മയ്ഹമ്പി ഖോ ഏവം (സ്യാ. കം.)] ഹോതി – ‘രൂപം അനിച്ചം, വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം; രൂപം അനത്താ, വേദനാ … സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം അനത്താ. സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ, സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്താ’തി. അഥ ച പന മേ സബ്ബസങ്ഖാരസമഥേ സബ്ബൂപധിപടിനിസ്സഗ്ഗേ തണ്ഹാക്ഖയേ വിരാഗേ നിരോധേ നിബ്ബാനേ ചിത്തം ന പക്ഖന്ദതി നപ്പസീദതി ന സന്തിട്ഠതി നാധിമുച്ചതി. പരിതസ്സനാ ഉപാദാനം ഉപ്പജ്ജതി; പച്ചുദാവത്തതി മാനസം – ‘അഥ കോ ചരഹി മേ അത്താ’തി? ന ഖോ പനേവം ധമ്മം പസ്സതോ ഹോതി. കോ നു ഖോ മേ തഥാ ധമ്മം ദേസേയ്യ യഥാഹം ധമ്മം പസ്സേയ്യ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ഛന്നസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ സത്ഥു ചേവ സംവണ്ണിതോ സമ്ഭാവിതോ ച വിഞ്ഞൂനം സബ്രഹ്മചാരീനം, പഹോതി ച മേ ആയസ്മാ ആനന്ദോ തഥാ ധമ്മം ദേസേതും യഥാഹം ധമ്മം പസ്സേയ്യം; അത്ഥി ച മേ ആയസ്മന്തേ ആനന്ദേ താവതികാ വിസ്സട്ഠി [വിസ്സത്ഥി (?)]. യംനൂനാഹം യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഛന്നോ സേനാസനം സംസാമേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന കോസമ്ബീ ഘോസിതാരാമോ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ ആനന്ദേന സദ്ധിം സമ്മോദി…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ഛന്നോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച –

‘‘ഏകമിദാഹം, ആവുസോ ആനന്ദ, സമയം ബാരാണസിയം വിഹരാമി ഇസിപതനേ മിഗദായേ. അഥ ഖ്വാഹം, ആവുസോ, സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ അവാപുരണം ആദായ വിഹാരേന വിഹാരം ഉപസങ്കമിം; ഉപസങ്കമിത്വാ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചം – ‘ഓവദന്തു മം ആയസ്മന്തോ ഥേരാ, അനുസാസന്തു മം ആയസ്മന്തോ ഥേരാ, കരോന്തു മേ ആയസ്മന്തോ ഥേരാ ധമ്മിം കഥം യഥാഹം ധമ്മം പസ്സേയ്യ’ന്തി. ഏവം വുത്തേ മം, ആവുസോ, ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘രൂപം ഖോ, ആവുസോ ഛന്ന, അനിച്ചം; വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം; രൂപം അനത്താ…പേ… വിഞ്ഞാണം അനത്താ. സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ, സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്താ’’’തി.

‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ആവുസോ, ഏതദഹോസി – ‘മയ്ഹമ്പി ഖോ ഏതം ഏവം ഹോതി – രൂപം അനിച്ചം…പേ… വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം, രൂപം അനത്താ, വേദനാ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം അനത്താ. സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ, സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്താ’തി. അഥ ച പന മേ സബ്ബസങ്ഖാരസമഥേ സബ്ബൂപധിപടിനിസ്സഗ്ഗേ തണ്ഹാക്ഖയേ വിരാഗേ നിരോധേ നിബ്ബാനേ ചിത്തം ന പക്ഖന്ദതി നപ്പസീദതി ന സന്തിട്ഠതി നാധിമുച്ചതി. പരിതസ്സനാ ഉപാദാനം ഉപ്പജ്ജതി; പച്ചുദാവത്തതി മാനസം – ‘അഥ കോ ചരഹി മേ അത്താ’തി? ന ഖോ പനേവം ധമ്മം പസ്സതോ ഹോതി. കോ നു ഖോ മേ തഥാ ധമ്മം ദേസേയ്യ യഥാഹം ധമ്മം പസ്സേയ്യന്തി!

‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ആവുസോ, ഏതദഹോസി – ‘അയം ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതരാമേ സത്ഥു ചേവ സംവണ്ണിതോ സമ്ഭാവിതോ ച വിഞ്ഞൂനം സബ്രഹ്മചാരീനം, പഹോതി ച മേ ആയസ്മാ ആനന്ദോ തഥാ ധമ്മം ദേസേതും യഥാഹം ധമ്മം പസ്സേയ്യം. അത്ഥി ച മേ ആയസ്മന്തേ ആനന്ദേ താവതികാ വിസ്സട്ഠി. യംനൂനാഹം യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമേയ്യ’ന്തി. ഓവദതു മം, ആയസ്മാ ആനന്ദോ; അനുസാസതു മം, ആയസ്മാ ആനന്ദോ; കരോതു മേ, ആയസ്മാ ആനന്ദോ ധമ്മിം കഥം യഥാഹം ധമ്മം പസ്സേയ്യ’’ന്തി.

‘‘ഏത്തകേനപി മയം ആയസ്മതോ ഛന്നസ്സ അത്തമനാ അപി നാമ തം [അത്തമനാ അഭിരദ്ധാ, തം (സീ. സ്യാ. കം.)] ആയസ്മാ ഛന്നോ ആവി അകാസി ഖീലം ഛിന്ദി [പഭിന്ദി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. ഓദഹാവുസോ, ഛന്ന, സോതം; ഭബ്ബോസി [ഭബ്ബോ ത്വം (ക.)] ധമ്മം വിഞ്ഞാതു’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ഛന്നസ്സ താവതകേനേവ [താവദേവ (സീ.)] ഉളാരം പീതിപാമോജ്ജം ഉപ്പജ്ജി – ‘‘ഭബ്ബോ കിരസ്മി ധമ്മം വിഞ്ഞാതു’’ന്തി.

‘‘സമ്മുഖാ മേതം, ആവുസോ ഛന്ന, ഭഗവതോ സുതം, സമ്മുഖാ ച പടിഗ്ഗഹിതം കച്ചാനഗോത്തം ഭിക്ഖും ഓവദന്തസ്സ – ദ്വയനിസ്സിതോ ഖ്വായം, കച്ചാന, ലോകോ യേഭുയ്യേന അത്ഥിതഞ്ചേവ നത്ഥിതഞ്ച. ലോകസമുദയം ഖോ, കച്ചാന, യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതോ യാ ലോകേ നത്ഥിതാ, സാ ന ഹോതി. ലോകനിരോധം ഖോ, കച്ചാന, യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതോ യാ ലോകേ അത്ഥിതാ, സാ ന ഹോതി. ഉപയുപാദാനാഭിനിവേസവിനിബന്ധോ ഖ്വായം, കച്ചാന, ലോകോ യേഭുയ്യേന തം ചായം ഉപയുപാദാനം ചേതസോ അധിട്ഠാനാഭിനിവേസാനുസയം ന ഉപേതി ന ഉപാദിയതി നാധിട്ഠാതി ‘അത്താ മേ’തി. ദുക്ഖമേവ ഉപ്പജ്ജമാനം ഉപ്പജ്ജതി, ദുക്ഖം നിരുജ്ഝമാനം നിരുജ്ഝതീതി ന കങ്ഖതി ന വിചികിച്ഛതി. അപരപ്പച്ചയാ ഞാണമേവസ്സ ഏത്ഥ ഹോതി. ഏത്താവതാ ഖോ, കച്ചാന, സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി. സബ്ബമത്ഥീതി ഖോ, കച്ചാന, അയമേകോ അന്തോ. സബ്ബം നത്ഥീതി അയം ദുതിയോ അന്തോ. ഏതേ തേ, കച്ചാന, ഉഭോ അന്തേ അനുപഗമ്മ മജ്ഝേന തഥാഗതോ ധമ്മം ദേസേതി – അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ; സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം…പേ… ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതി. അവിജ്ജായ ത്വേവ അസേസവിരാഗനിരോധാ സങ്ഖാരനിരോധോ…പേ… ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതീ’’തി.

‘‘ഏവമേതം, ആവുസോ ആനന്ദ, ഹോതി യേസം ആയസ്മന്താനം താദിസാ സബ്രഹ്മചാരയോ അനുകമ്പകാ അത്ഥകാമാ ഓവാദകാ അനുസാസകാ. ഇദഞ്ച പന മേ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ ധമ്മദേസനം സുത്വാ ധമ്മോ അഭിസമിതോ’’തി. അട്ഠമം.