൯. പാലിലേയ്യസുത്തം

൮൧. ഏകം സമയം ഭഗവാ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ കോസമ്ബിം പിണ്ഡായ പാവിസി. കോസമ്ബിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്തോ സാമം സേനാസനം സംസാമേത്വാ പത്തചീവരമാദായ അനാമന്തേത്വാ ഉപട്ഠാകേ അനപലോകേത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം ഏകോ അദുതിയോ ചാരികം പക്കാമി.

അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു അചിരപക്കന്തസ്സ ഭഗവതോ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച – ‘‘ഏസാവുസോ, ആനന്ദ, ഭഗവാ സാമം സേനാസനം സംസാമേത്വാ പത്തചീവരമാദായ അനാമന്തേത്വാ ഉപട്ഠാകേ അനപലോകേത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം ഏകോ അദുതിയോ ചാരികം പക്കന്തോ’’തി. ‘‘യസ്മിം, ആവുസോ, സമയേ ഭഗവാ സാമം സേനാസനം സംസാമേത്വാ പത്തചീവരമാദായ അനാമന്തേത്വാ ഉപട്ഠാകേ അനപലോകേത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം ഏകോ അദുതിയോ ചാരികം പക്കമതി, ഏകോവ ഭഗവാ തസ്മിം സമയേ വിഹരിതുകാമോ ഹോതി; ന ഭഗവാ തസ്മിം സമയേ കേനചി അനുബന്ധിതബ്ബോ ഹോതീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന പാലിലേയ്യകം [പാരിലേയ്യകം (സീ. പീ.)] തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ പാലിലേയ്യകേ വിഹരതി ഭദ്ദസാലമൂലേ. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ ആനന്ദേന സദ്ധിം സമ്മോദിംസു. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോചും – ‘‘ചിരസ്സുതാ ഖോ നോ, ആവുസോ ആനന്ദ, ഭഗവതോ സമ്മുഖാ ധമ്മീ കഥാ; ഇച്ഛാമ മയം, ആവുസോ ആനന്ദ, ഭഗവതോ സമ്മുഖാ ധമ്മിം കഥം സോതു’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ തേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം യേന പാലിലേയ്യകം ഭദ്ദസാലമൂലം യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നേ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവാ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘‘കഥം നു ഖോ ജാനതോ കഥം പസ്സതോ അനന്തരാ ആസവാനം ഖയോ ഹോതീ’’തി? അഥ ഖോ ഭഗവാ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ചേതസാ ചേതോപരിവിതക്കമഞ്ഞായ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘വിചയസോ ദേസിതോ, ഭിക്ഖവേ, മയാ ധമ്മോ; വിചയസോ ദേസിതാ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ; വിചയസോ ദേസിതാ ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാ; വിചയസോ ദേസിതാ ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ; വിചയസോ ദേസിതാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി; വിചയസോ ദേസിതാനി പഞ്ച ബലാനി; വിചയസോ ദേസിതാ സത്തബോജ്ഝങ്ഗാ; വിചയസോ ദേസിതോ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ. ഏവം വിചയസോ ദേസിതോ, ഭിക്ഖവേ, മയാ ധമ്മോ. ഏവം വിചയസോ ദേസിതേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മയാ ധമ്മേ അഥ ച പനിധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘കഥം നു ഖോ ജാനതോ കഥം പസ്സതോ അനന്തരാ ആസവാനം ഖയോ ഹോതീ’’’തി?

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോ കഥം പസ്സതോ അനന്തരാ ആസവാനം ഖയോ ഹോതി? ഇധ ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ, സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി. യാ ഖോ പന സാ, ഭിക്ഖവേ, സമനുപസ്സനാ സങ്ഖാരോ സോ. സോ പന സങ്ഖാരോ കിംനിദാനോ കിംസമുദയോ കിംജാതികോ കിംപഭവോ? അവിജ്ജാസമ്ഫസ്സജേന, ഭിക്ഖവേ, വേദയിതേന ഫുട്ഠസ്സ അസ്സുതവതോ പുഥുജ്ജനസ്സ ഉപ്പന്നാ തണ്ഹാ; തതോജോ സോ സങ്ഖാരോ. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോപി സങ്ഖാരോ അനിച്ചോ സങ്ഖതോ പടിച്ചസമുപ്പന്നോ. സാപി തണ്ഹാ അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ. സാപി വേദനാ അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ. സോപി ഫസ്സോ അനിച്ചോ സങ്ഖതോ പടിച്ചസമുപ്പന്നോ. സാപി അവിജ്ജാ അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ. ഏവമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ അനന്തരാ ആസവാനം ഖയോ ഹോതി.

‘‘ന ഹേവ ഖോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി; അപി ച ഖോ രൂപവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി. യാ ഖോ പന സാ, ഭിക്ഖവേ, സമനുപസ്സനാ സങ്ഖാരോ സോ. സോ പന സങ്ഖാരോ കിംനിദാനോ കിംസമുദയോ കിംജാതികോ കിംപഭവോ? അവിജ്ജാസമ്ഫസ്സജേന, ഭിക്ഖവേ, വേദയിതേന ഫുട്ഠസ്സ അസ്സുതവതോ പുഥുജ്ജനസ്സ ഉപ്പന്നാ തണ്ഹാ; തതോജോ സോ സങ്ഖാരോ. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോപി സങ്ഖാരോ അനിച്ചോ സങ്ഖതോ പടിച്ചസമുപ്പന്നോ. സാപി തണ്ഹാ… സാപി വേദനാ… സോപി ഫസ്സോ… സാപി അവിജ്ജാ അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ. ഏവമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ അനന്തരാ ആസവാനം ഖയോ ഹോതി.

‘‘ന ഹേവ ഖോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, ന രൂപവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി; അപി ച ഖോ അത്തനി രൂപം സമനുപസ്സതി. യാ ഖോ പന സാ, ഭിക്ഖവേ, സമനുപസ്സനാ സങ്ഖാരോ സോ. സോ പന സങ്ഖാരോ കിംനിദാനോ കിംസമുദയോ കിംജാതികോ കിംപഭവോ? അവിജ്ജാസമ്ഫസ്സജേന, ഭിക്ഖവേ, വേദയിതേന ഫുട്ഠസ്സ അസ്സുതവതോ പുഥുജ്ജനസ്സ ഉപ്പന്നാ തണ്ഹാ; തതോജോ സോ സങ്ഖാരോ. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോപി സങ്ഖാരോ അനിച്ചോ സങ്ഖതോ പടിച്ചസമുപ്പന്നോ. സാപി തണ്ഹാ… സാപി വേദനാ… സോപി ഫസ്സോ… സാപി അവിജ്ജാ അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ. ഏവമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ അനന്തരാ ആസവാനം ഖയോ ഹോതി.

‘‘ന ഹേവ ഖോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, ന രൂപവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി, ന അത്തനി രൂപം സമനുപസ്സതി; അപി ച ഖോ രൂപസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി. യാ ഖോ പന സാ, ഭിക്ഖവേ, സമനുപസ്സനാ സങ്ഖാരോ സോ. സോ പന സങ്ഖാരോ കിംനിദാനോ കിംസമുദയോ കിംജാതികോ കിംപഭവോ? അവിജ്ജാസമ്ഫസ്സജേന, ഭിക്ഖവേ, വേദയിതേ ഫുട്ഠസ്സ അസ്സുതവതോ പുഥുജ്ജനസ്സ ഉപ്പന്നാ തണ്ഹാ; തതോജോ സോ സങ്ഖാരോ. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോപി സങ്ഖാരോ അനിച്ചോ സങ്ഖതോ പടിച്ചസമുപ്പന്നോ. സാപി തണ്ഹാ … സാപി വേദനാ… സോപി ഫസ്സോ… സാപി അവിജ്ജാ അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ. ഏവമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോ…പേ… ആസവാനം ഖയോ ഹോതി.

‘‘ന ഹേവ ഖോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, ന രൂപവന്തം അത്താനം, ന അത്തനി രൂപം, ന രൂപസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി; അപി ച ഖോ വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, അപി ച ഖോ വേദനാവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി, അപി ച ഖോ അത്തനി വേദനം സമനുപസ്സതി, അപി ച ഖോ വേദനായ അത്താനം സമനുപസ്സതി; അപി ച ഖോ സഞ്ഞം… അപി ച ഖോ സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി, അപി ച ഖോ സങ്ഖാരവന്തം അത്താനം സമനുപസ്സതി, അപി ച ഖോ അത്തനി സങ്ഖാരേ സമനുപസ്സതി, അപി ച ഖോ സങ്ഖാരേസു അത്താനം സമനുപസ്സതി; അപി ച ഖോ വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, അപി ച ഖോ വിഞ്ഞാണവന്തം അത്താനം, അപി ച ഖോ അത്തനി വിഞ്ഞാണം, അപി ച ഖോ വിഞ്ഞാണസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സതി. യാ ഖോ പന സാ, ഭിക്ഖവേ, സമനുപസ്സനാ സങ്ഖാരോ സോ. സോ പന സങ്ഖാരോ കിംനിദാനോ…പേ… കിംപഭവോ? അവിജ്ജാസമ്ഫസ്സജേന, ഭിക്ഖവേ, വേദയിതേ ഫുട്ഠസ്സ അസ്സുതവതോ പുഥുജ്ജനസ്സ ഉപ്പന്നാ തണ്ഹാ; തതോജോ സോ സങ്ഖാരോ. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോപി സങ്ഖാരോ അനിച്ചോ സങ്ഖതോ പടിച്ചസമുപ്പന്നോ. സാപി തണ്ഹാ… സാപി വേദനാ… സോപി ഫസ്സോ … സാപി അവിജ്ജാ അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ അനന്തരാ ആസവാനം ഖയോ ഹോതി.

‘‘ന ഹേവ ഖോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, ന വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, ന സഞ്ഞം… ന സങ്ഖാരേ… ന വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി; അപി ച ഖോ ഏവംദിട്ഠി ഹോതി – ‘സോ അത്താ സോ ലോകോ, സോ പേച്ച ഭവിസ്സാമി നിച്ചോ ധുവോ സസ്സതോ അവിപരിണാമധമ്മോ’തി. യാ ഖോ പന സാ, ഭിക്ഖവേ, സസ്സതദിട്ഠി സങ്ഖാരോ സോ. സോ പന സങ്ഖാരോ കിംനിദാനോ…പേ… ഏവമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ അനന്തരാ ആസവാനം ഖയോ ഹോതി.

‘‘ന ഹേവ ഖോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, ന വേദനം … ന സഞ്ഞം… ന സങ്ഖാരേ… ന വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി; നാപി ഏവംദിട്ഠി ഹോതി – ‘സോ അത്താ സോ ലോകോ, സോ പേച്ച ഭവിസ്സാമി നിച്ചോ ധുവോ സസ്സതോ അവിപരിണാമധമ്മോ’തി. അപി ച ഖോ ഏവംദിട്ഠി ഹോതി – ‘നോ ചസ്സം നോ ച മേ സിയാ നാഭവിസ്സം ന മേ ഭവിസ്സതീ’തി. യാ ഖോ പന സാ, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ഛേദദിട്ഠി സങ്ഖാരോ സോ. സോ പന സങ്ഖാരോ കിംനിദാനോ കിംസമുദയോ കിംജാതികോ കിംപഭവോ? അവിജ്ജാസമ്ഫസ്സജേന, ഭിക്ഖവേ, വേദയിതേന ഫുട്ഠസ്സ അസ്സുതവതോ പുഥുജ്ജനസ്സ ഉപ്പന്നാ തണ്ഹാ; തതോജോ സോ സങ്ഖാരോ. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോപി സങ്ഖാരോ അനിച്ചോ…പേ… ഏവമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ അനന്തരാ ആസവാനം ഖയോ ഹോതി.

‘‘ന ഹേവ ഖോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, ന വേദനം… ന സഞ്ഞം… ന സങ്ഖാരേ… ന വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി…പേ… ന വിഞ്ഞാണസ്മിം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, നാപി ഏവംദിട്ഠി ഹോതി – ‘സോ അത്താ സോ ലോകോ, സോ പേച്ച ഭവിസ്സാമി നിച്ചോ ധുവോ സസ്സതോ അവിപരിണാമധമ്മോ’തി; നാപി ഏവംദിട്ഠി ഹോതി – ‘നോ ചസ്സം നോ ച മേ സിയാ നാഭവിസ്സം ന മേ ഭവിസ്സതീ’തി; അപി ച ഖോ കങ്ഖീ ഹോതി വിചികിച്ഛീ അനിട്ഠങ്ഗതോ സദ്ധമ്മേ. യാ ഖോ പന സാ, ഭിക്ഖവേ, കങ്ഖിതാ വിചികിച്ഛിതാ അനിട്ഠങ്ഗതതാ സദ്ധമ്മേ സങ്ഖാരോ സോ. സോ പന സങ്ഖാരോ കിംനിദാനോ കിംസമുദയോ കിംജാതികോ കിംപഭവോ? അവിജ്ജാസമ്ഫസ്സജേന, ഭിക്ഖവേ, വേദയിതേന ഫുട്ഠസ്സ അസ്സുതവതോ പുഥുജ്ജനസ്സ ഉപ്പന്നാ തണ്ഹാ; തതോജോ സോ സങ്ഖാരോ. ഇതി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോപി സങ്ഖാരോ അനിച്ചോ സങ്ഖതോ പടിച്ചസമുപ്പന്നോ. സാപി തണ്ഹാ അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ. സാപി വേദനാ അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ. സോപി ഫസ്സോ അനിച്ചോ സങ്ഖതോ പടിച്ചസമുപ്പന്നോ. സാപി അവിജ്ജാ അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ അനന്തരാ ആസവാനം ഖയോ ഹോതീ’’തി. നവമം.