൨. ബീജസുത്തം

൫൪. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ബീജജാതാനി. കതമാനി പഞ്ച? മൂലബീജം, ഖന്ധബീജം, അഗ്ഗബീജം, ഫലുബീജം, ബീജബീജഞ്ഞേവ പഞ്ചമം. ഇമാനി ചസ്സു, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ബീജജാതാനി അഖണ്ഡാനി അപൂതികാനി അവാതാതപഹതാനി സാരാദാനി [സാരാദായീനി (കത്ഥചി)] സുഖസയിതാനി, പഥവീ [പഠവീ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ച നാസ്സ, ആപോ ച നാസ്സ; അപി നുമാനി [അപി നു ഇമാനി (സീ. പീ.)], ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ബീജജാതാനി വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജേയ്യു’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഇമാനി ചസ്സു, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ബീജജാതാനി അഖണ്ഡാനി…പേ… സുഖസയിതാനി, പഥവീ ച അസ്സ, ആപോ ച അസ്സ; അപി നുമാനി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ബീജജാതാനി വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജേയ്യു’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പഥവീധാതു, ഏവം ചതസ്സോ വിഞ്ഞാണട്ഠിതിയോ ദട്ഠബ്ബാ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ആപോധാതു, ഏവം നന്ദിരാഗോ ദട്ഠബ്ബോ. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ച ബീജജാതാനി, ഏവം വിഞ്ഞാണം സാഹാരം ദട്ഠബ്ബം’’.

‘‘രൂപുപയം, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണം തിട്ഠമാനം തിട്ഠേയ്യ, രൂപാരമ്മണം രൂപപ്പതിട്ഠം നന്ദൂപസേചനം വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജേയ്യ. വേദനുപയം വാ, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണം തിട്ഠമാനം തിട്ഠേയ്യ…പേ… സഞ്ഞുപയം വാ, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണം തിട്ഠമാനം തിട്ഠേയ്യ…പേ… സങ്ഖാരുപയം വാ, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണം തിട്ഠമാനം തിട്ഠേയ്യ, സങ്ഖാരാരമ്മണം സങ്ഖാരപ്പതിട്ഠം നന്ദൂപസേചനം വുദ്ധിം വിരൂള്ഹിം വേപുല്ലം ആപജ്ജേയ്യ.

‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹമഞ്ഞത്ര രൂപാ അഞ്ഞത്ര വേദനായ അഞ്ഞത്ര സഞ്ഞായ അഞ്ഞത്ര സങ്ഖാരേഹി വിഞ്ഞാണസ്സ ആഗതിം വാ ഗതിം വാ ചുതിം വാ ഉപപത്തിം വാ വുദ്ധിം വാ വിരൂള്ഹിം വാ വേപുല്ലം വാ പഞ്ഞാപേസ്സാമീ’തി, നേതം ഠാനം വിജ്ജതി.

‘‘രൂപധാതുയാ ചേവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ രാഗോ പഹീനോ ഹോതി. രാഗസ്സ പഹാനാ വോച്ഛിജ്ജതാരമ്മണം പതിട്ഠാ വിഞ്ഞാണസ്സ ന ഹോതി. വേദനാധാതുയാ ചേ… സഞ്ഞാധാതുയാ ചേ… സങ്ഖാരധാതുയാ ചേ… വിഞ്ഞാണധാതുയാ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ രാഗോ പഹീനോ ഹോതി. രാഗസ്സ പഹാനാ വോച്ഛിജ്ജതാരമ്മണം പതിട്ഠാ വിഞ്ഞാണസ്സ ന ഹോതി. തദപ്പതിട്ഠിതം വിഞ്ഞാണം അവിരൂള്ഹം അനഭിസങ്ഖച്ചവിമുത്തം. വിമുത്തത്താ ഠിതം. ഠിതത്താ സന്തുസിതം. സന്തുസിതത്താ ന പരിതസ്സതി. അപരിതസ്സം പച്ചത്തഞ്ഞേവ പരിനിബ്ബായതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. ദുതിയം.