൭. സോണസുത്തം

൪൯. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. അഥ ഖോ സോണോ ഗഹപതിപുത്തോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി …പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ സോണം ഗഹപതിപുത്തം ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘യേ ഹി കേചി, സോണ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ അനിച്ചേന രൂപേന ദുക്ഖേന വിപരിണാമധമ്മേന ‘സേയ്യോഹമസ്മീ’തി വാ സമനുപസ്സന്തി; ‘സദിസോഹമസ്മീ’തി വാ സമനുപസ്സന്തി; ‘ഹീനോഹമസ്മീ’തി വാ സമനുപസ്സന്തി; കിമഞ്ഞത്ര യഥാഭൂതസ്സ അദസ്സനാ? അനിച്ചായ വേദനായ ദുക്ഖായ വിപരിണാമധമ്മായ ‘സേയ്യോഹമസ്മീ’തി വാ സമനുപസ്സന്തി; ‘സദിസോഹമസ്മീ’തി വാ സമനുപസ്സന്തി; ‘ഹീനോഹമസ്മീ’തി വാ സമനുപസ്സന്തി; കിമഞ്ഞത്ര യഥാഭൂതസ്സ അദസ്സനാ? അനിച്ചായ സഞ്ഞായ… അനിച്ചേഹി സങ്ഖാരേഹി ദുക്ഖേഹി വിപരിണാമധമ്മേഹി ‘സേയ്യോഹമസ്മീ’തി വാ സമനുപസ്സന്തി; ‘സദിസോഹമസ്മീ’തി വാ സമനുപസ്സന്തി; ‘ഹീനോഹമസ്മീ’തി വാ സമനുപസ്സന്തി; കിമഞ്ഞത്ര യഥാഭൂതസ്സ അദസ്സനാ? അനിച്ചേന വിഞ്ഞാണേന ദുക്ഖേന വിപരിണാമധമ്മേന ‘സേയ്യോഹമസ്മീ’തി വാ സമനുപസ്സന്തി; ‘സദിസോഹമസ്മീ’തി വാ സമനുപസ്സന്തി; ‘ഹീനോഹമസ്മീ’തി വാ സമനുപസ്സന്തി; കിമഞ്ഞത്ര യഥാഭൂതസ്സ അദസ്സനാ?

‘‘യേ ച ഖോ കേചി, സോണ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ അനിച്ചേന രൂപേന ദുക്ഖേന വിപരിണാമധമ്മേന ‘സേയ്യോഹമസ്മീ’തിപി ന സമനുപസ്സന്തി; ‘സദിസോഹമസ്മീ’തിപി ന സമനുപസ്സന്തി; ‘ഹീനോഹമസ്മീ’തിപി ന സമനുപസ്സന്തി; കിമഞ്ഞത്ര യഥാഭൂതസ്സ ദസ്സനാ? അനിച്ചായ വേദനായ… അനിച്ചായ സഞ്ഞായ… അനിച്ചേഹി സങ്ഖാരേഹി… അനിച്ചേന വിഞ്ഞാണേന ദുക്ഖേന വിപരിണാമധമ്മേന ‘സേയ്യോഹമസ്മീ’തിപി ന സമനുപസ്സന്തി; ‘സദിസോഹമസ്മീ’തിപി ന സമനുപസ്സന്തി; ‘ഹീനോഹമസ്മീ’തിപി ന സമനുപസ്സന്തി; കിമഞ്ഞത്ര യഥാഭൂതസ്സ ദസ്സനാ?

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, സോണ, രൂപം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി? ‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’. ‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി? ‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’. ‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം കല്ലം നു തം സമനുപസ്സിതും – ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘വേദനാ നിച്ചാ വാ അനിച്ചാ വാ’’തി? ‘‘അനിച്ചാ, ഭന്തേ’’… ‘‘സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം നിച്ചം വാ അനിച്ചം വാ’’തി? ‘‘അനിച്ചം, ഭന്തേ’’. ‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വാ തം സുഖം വാ’’തി? ‘‘ദുക്ഖം, ഭന്തേ’’. ‘‘യം പനാനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം കല്ലം നു തം സമനുപസ്സിതും – ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘തസ്മാതിഹ, സോണ, യം കിഞ്ചി രൂപം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, സബ്ബം രൂപം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം.

‘‘യാ കാചി വേദനാ… യാ കാചി സഞ്ഞാ… യേ കേചി സങ്ഖാരാ… യം കിഞ്ചി വിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, സബ്ബം വിഞ്ഞാണം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം.

‘‘ഏവം പസ്സം, സോണ, സുതവാ അരിയസാവകോ രൂപസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, വേദനായപി നിബ്ബിന്ദതി, സഞ്ഞായപി നിബ്ബിന്ദതി, സങ്ഖാരേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, വിഞ്ഞാണസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി. നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി; വിരാഗാ വിമുച്ചതി. വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. സത്തമം.