൧. അത്തദീപസുത്തം

൪൩. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘അത്തദീപാ, ഭിക്ഖവേ, വിഹരഥ അത്തസരണാ അനഞ്ഞസരണാ, ധമ്മദീപാ ധമ്മസരണാ അനഞ്ഞസരണാ. അത്തദീപാനം, ഭിക്ഖവേ, വിഹരതം അത്തസരണാനം അനഞ്ഞസരണാനം, ധമ്മദീപാനം ധമ്മസരണാനം അനഞ്ഞസരണാനം യോനി ഉപപരിക്ഖിതബ്ബാ. കിംജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ, കിംപഹോതികാ’’തി?

‘‘കിംജാതികാ ച, ഭിക്ഖവേ, സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ, കിംപഹോതികാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ, സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ, രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, രൂപവന്തം വാ അത്താനം; അത്തനി വാ രൂപം, രൂപസ്മിം വാ അത്താനം. തസ്സ തം രൂപം വിപരിണമതി, അഞ്ഞഥാ ച ഹോതി. തസ്സ രൂപവിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ഉപ്പജ്ജന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ. വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, വേദനാവന്തം വാ അത്താനം; അത്തനി വാ വേദനം, വേദനായ വാ അത്താനം. തസ്സ സാ വേദനാ വിപരിണമതി, അഞ്ഞഥാ ച ഹോതി. തസ്സ വേദനാവിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ഉപ്പജ്ജന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ. സഞ്ഞം അത്തതോ സമനുപസ്സതി… സങ്ഖാരേ അത്തതോ സമനുപസ്സതി… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, വിഞ്ഞാണവന്തം വാ അത്താനം; അത്തനി വാ വിഞ്ഞാണം, വിഞ്ഞാണസ്മിം വാ അത്താനം. തസ്സ തം വിഞ്ഞാണം വിപരിണമതി, അഞ്ഞഥാ ച ഹോതി. തസ്സ വിഞ്ഞാണവിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ഉപ്പജ്ജന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ.

‘‘രൂപസ്സ ത്വേവ, ഭിക്ഖവേ, അനിച്ചതം വിദിത്വാ വിപരിണാമം വിരാഗം നിരോധം [വിപരിണാമ വിരാഗ നിരോധം (സീ.)], പുബ്ബേ ചേവ രൂപം ഏതരഹി ച സബ്ബം രൂപം അനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മന്തി, ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതോ യേ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ തേ പഹീയന്തി. തേസം പഹാനാ ന പരിതസ്സതി, അപരിതസ്സം സുഖം വിഹരതി, സുഖവിഹാരീ ഭിക്ഖു ‘തദങ്ഗനിബ്ബുതോ’തി വുച്ചതി. വേദനായ ത്വേവ, ഭിക്ഖവേ, അനിച്ചതം വിദിത്വാ വിപരിണാമം വിരാഗം നിരോധം, പുബ്ബേ ചേവ വേദനാ ഏതരഹി ച സബ്ബാ വേദനാ അനിച്ചാ ദുക്ഖാ വിപരിണാമധമ്മാതി, ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതോ യേ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ തേ പഹീയന്തി. തേസം പഹാനാ ന പരിതസ്സതി, അപരിതസ്സം സുഖം വിഹരതി, സുഖവിഹാരീ ഭിക്ഖു ‘തദങ്ഗനിബ്ബുതോ’തി വുച്ചതി. സഞ്ഞായ… സങ്ഖാരാനം ത്വേവ, ഭിക്ഖവേ, അനിച്ചതം വിദിത്വാ വിപരിണാമം വിരാഗം നിരോധം, പുബ്ബേ ചേവ സങ്ഖാരാ ഏതരഹി ച സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ ദുക്ഖാ വിപരിണാമധമ്മാതി, ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതോ യേ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ തേ പഹീയന്തി. തേസം പഹാനാ ന പരിതസ്സതി, അപരിതസ്സം സുഖം വിഹരതി, സുഖവിഹാരീ ഭിക്ഖു ‘തദങ്ഗനിബ്ബുതോ’തി വുച്ചതി. വിഞ്ഞാണസ്സ ത്വേവ, ഭിക്ഖവേ, അനിച്ചതം വിദിത്വാ വിപരിണാമം വിരാഗം നിരോധം, പുബ്ബേ ചേവ വിഞ്ഞാണം ഏതരഹി ച സബ്ബം വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മന്തി, ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതോ യേ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ തേ പഹീയന്തി. തേസം പഹാനാ ന പരിതസ്സതി, അപരിതസ്സം സുഖം വിഹരതി, സുഖവിഹാരീ ഭിക്ഖു ‘തദങ്ഗനിബ്ബുതോ’തി വുച്ചതീ’’തി. പഠമം.