൩. ഭാരവഗ്ഗോ

൧. ഭാരസുത്തം

൨൨. സാവത്ഥിയം … തത്ര ഖോ … ‘‘ഭാരഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി ഭാരഹാരഞ്ച ഭാരാദാനഞ്ച ഭാരനിക്ഖേപനഞ്ച. തം സുണാഥ. കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ഭാരോ? പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ തിസ്സ വചനീയം. കതമേ പഞ്ച? രൂപുപാദാനക്ഖന്ധോ, വേദനുപാദാനക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞുപാദാനക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരുപാദാനക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണുപാദാനക്ഖന്ധോ; അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭാരോ’’.

‘‘കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ഭാരഹാരോ? പുഗ്ഗലോ തിസ്സ വചനീയം. യ്വായം ആയസ്മാ ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ; അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭാരഹാരോ.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭാരാദാനം? യായം തണ്ഹാ പോനോഭവികാ [പോനോബ്ഭവികാ (സ്യാ. കം. ക.)] നന്ദീരാഗസഹഗതാ [നന്ദിരാഗസഹഗതാ (സബ്ബത്ഥ)] തത്രതത്രാഭിനന്ദിനീ, സേയ്യഥിദം – കാമതണ്ഹാ, ഭവതണ്ഹാ, വിഭവതണ്ഹാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭാരാദാനം.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഭാരനിക്ഖേപനം? യോ തസ്സായേവ തണ്ഹായ അസേസവിരാഗനിരോധോ ചാഗോ പടിനിസ്സഗ്ഗോ മുത്തി അനാലയോ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭാരനിക്ഖേപന’’ന്തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. ഇദം വത്വാന [വത്വാ (സീ.) ഏവമീദിസേസു ഠാനേസു] സുഗതോ അഥാപരം ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘ഭാരാ ഹവേ പഞ്ചക്ഖന്ധാ, ഭാരഹാരോ ച പുഗ്ഗലോ;

ഭാരാദാനം ദുഖം ലോകേ, ഭാരനിക്ഖേപനം സുഖം.

‘‘നിക്ഖിപിത്വാ ഗരും ഭാരം, അഞ്ഞം ഭാരം അനാദിയ;

സമൂലം തണ്ഹമബ്ബുയ്ഹ [തണ്ഹമബ്ഭുയ്ഹ (പീ. ക.)], നിച്ഛാതോ പരിനിബ്ബുതോ’’തി. പഠമം;

൨. പരിഞ്ഞസുത്തം

൨൩. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘പരിഞ്ഞേയ്യേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേ ദേസേസ്സാമി പരിഞ്ഞഞ്ച. തം സുണാഥ. കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, പരിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ? രൂപം, ഭിക്ഖവേ, പരിഞ്ഞേയ്യോ ധമ്മോ, വേദനാ പരിഞ്ഞേയ്യോ ധമ്മോ, സഞ്ഞാ പരിഞ്ഞേയ്യോ ധമ്മോ, സങ്ഖാരാ പരിഞ്ഞേയ്യോ ധമ്മോ, വിഞ്ഞാണം പരിഞ്ഞേയ്യോ ധമ്മോ. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, പരിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ. കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, പരിഞ്ഞാ? യോ, ഭിക്ഖവേ, രാഗക്ഖയോ ദോസക്ഖയോ മോഹക്ഖയോ. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, പരിഞ്ഞാ’’തി. ദുതിയം.

൩. അഭിജാനസുത്തം

൨൪. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘രൂപം, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജാനം അപരിജാനം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ; വേദനം അനഭിജാനം അപരിജാനം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ; സഞ്ഞം അനഭിജാനം… സങ്ഖാരേ അനഭിജാനം അപരിജാനം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ; വിഞ്ഞാണം അനഭിജാനം അപരിജാനം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. രൂപഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിജാനം പരിജാനം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ; വേദനം അഭിജാനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അഭിജാനം പരിജാനം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി. തതിയം.

൪. ഛന്ദരാഗസുത്തം

൨൫. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ, രൂപസ്മിം ഛന്ദരാഗോ തം പജഹഥ. ഏവം തം രൂപം പഹീനം ഭവിസ്സതി ഉച്ഛിന്നമൂലം താലാവത്ഥുകതം അനഭാവംകതം ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മം. യോ വേദനായ ഛന്ദരാഗോ തം പജഹഥ. ഏവം സാ വേദനാ പഹീനാ ഭവിസ്സതി ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. യോ സഞ്ഞായ ഛന്ദരാഗോ തം പജഹഥ. ഏവം സാ സഞ്ഞാ പഹീനാ ഭവിസ്സതി ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. യോ സങ്ഖാരേസു ഛന്ദരാഗോ തം പജഹഥ. ഏവം തേ സങ്ഖാരാ പഹീനാ ഭവിസ്സന്തി ഉച്ഛിന്നമൂലാ താലാവത്ഥുകതാ അനഭാവംകതാ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മാ. യോ വിഞ്ഞാണസ്മിം ഛന്ദരാഗോ തം പജഹഥ. ഏവം തം വിഞ്ഞാണം പഹീനം ഭവിസ്സതി ഉച്ഛിന്നമൂലം താലാവത്ഥുകതം അനഭാവംകതം ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മ’’ന്തി. ചതുത്ഥം.

൫. അസ്സാദസുത്തം

൨൬. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘പുബ്ബേവ [പുബ്ബേ (പീ. ക.)] മേ, ഭിക്ഖവേ, സമ്ബോധാ അനഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ ബോധിസത്തസ്സേവ [ബോധിസത്തസ്സ (പീ. ക.)] സതോ ഏതദഹോസി – ‘കോ നു ഖോ രൂപസ്സ അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണം? കോ വേദനായ അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണം? കോ സഞ്ഞായ അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണം? കോ സങ്ഖാരാനം അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണം? കോ വിഞ്ഞാണസ്സ അസ്സാദോ, കോ ആദീനവോ, കിം നിസ്സരണ’ന്തി? തസ്സ മയ്ഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏതദഹോസി – ‘യം ഖോ രൂപം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം രൂപസ്സ അസ്സാദോ. യം രൂപം അനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, അയം രൂപസ്സ ആദീനവോ. യോ രൂപസ്മിം ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം, ഇദം രൂപസ്സ നിസ്സരണം. യം വേദനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം വേദനായ അസ്സാദോ [യാ (ക.)]. യം വേദനാ അനിച്ചാ ദുക്ഖാ വിപരിണാമധമ്മാ, അയം വേദനായ ആദീനവോ. യോ വേദനായ ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം, ഇദം വേദനായ നിസ്സരണം. യം സഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… യം സങ്ഖാരേ പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം സങ്ഖാരാനം അസ്സാദോ. യം [യേ (സീ. ക.)] സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ ദുക്ഖാ വിപരിണാമധമ്മാ, അയം സങ്ഖാരാനം ആദീനവോ. യോ സങ്ഖാരേസു ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം, ഇദം സങ്ഖാരാനം നിസ്സരണം. യം വിഞ്ഞാണം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം, അയം വിഞ്ഞാണസ്സ അസ്സാദോ. യം വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം ദുക്ഖം വിപരിണാമധമ്മം, അയം വിഞ്ഞാണസ്സ ആദീനവോ. യോ വിഞ്ഞാണസ്മിം ഛന്ദരാഗവിനയോ ഛന്ദരാഗപ്പഹാനം, ഇദം വിഞ്ഞാണസ്സ നിസ്സരണം’’’.

‘‘യാവകീവഞ്ചാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഉപാദാനക്ഖന്ധാനം ഏവം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം നാബ്ഭഞ്ഞാസിം, നേവ താവാഹം, ഭിക്ഖവേ, സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോതി പച്ചഞ്ഞാസിം [അഭിസമ്ബുദ്ധോ (സീ.)]. യതോ ച ഖ്വാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഉപാദാനക്ഖന്ധാനം ഏവം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം; അഥാഹം, ഭിക്ഖവേ, സദേവകേ ലോകേ സമാരകേ സബ്രഹ്മകേ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോതി പച്ചഞ്ഞാസിം. ഞാണഞ്ച പന മേ ദസ്സനം ഉദപാദി – ‘അകുപ്പാ മേ വിമുത്തി [ചേതോവിമുത്തി (സീ. പീ. ക.)]; അയമന്തിമാ ജാതി; നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’’തി. പഞ്ചമം.

൬. ദുതിയഅസ്സാദസുത്തം

൨൭. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘രൂപസ്സാഹം, ഭിക്ഖവേ, അസ്സാദപരിയേസനം അചരിം. യോ രൂപസ്സ അസ്സാദോ തദജ്ഝഗമം. യാവതാ രൂപസ്സ അസ്സാദോ പഞ്ഞായ മേ സോ സുദിട്ഠോ. രൂപസ്സാഹം, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവപരിയേസനം അചരിം. യോ രൂപസ്സ ആദീനവോ തദജ്ഝഗമം. യാവതാ രൂപസ്സ ആദീനവോ പഞ്ഞായ മേ സോ സുദിട്ഠോ. രൂപസ്സാഹം, ഭിക്ഖവേ, നിസ്സരണപരിയേസനം അചരിം. യം രൂപസ്സ നിസ്സരണം തദജ്ഝഗമം. യാവതാ രൂപസ്സ നിസ്സരണം പഞ്ഞായ മേ തം സുദിട്ഠം. വേദനായാഹം, ഭിക്ഖവേ… സഞ്ഞായാഹം, ഭിക്ഖവേ… സങ്ഖാരാനാഹം, ഭിക്ഖവേ… വിഞ്ഞാണസ്സാഹം, ഭിക്ഖവേ, അസ്സാദപരിയേസനം അചരിം. യോ വിഞ്ഞാണസ്സ അസ്സാദോ തദജ്ഝഗമം. യാവതാ വിഞ്ഞാണസ്സ അസ്സാദോ പഞ്ഞായ മേ സോ സുദിട്ഠോ. വിഞ്ഞാണസ്സാഹം, ഭിക്ഖവേ, ആദീനവപരിയേസനം അചരിം. യോ വിഞ്ഞാണസ്സ ആദീനവോ തദജ്ഝഗമം. യാവതാ വിഞ്ഞാണസ്സ ആദീനവോ പഞ്ഞായ മേ സോ സുദിട്ഠോ. വിഞ്ഞാണസ്സാഹം, ഭിക്ഖവേ, നിസ്സരണപരിയേസനം അചരിം. യം വിഞ്ഞാണസ്സ നിസ്സരണം തദജ്ഝഗമം. യാവതാ വിഞ്ഞാണസ്സ നിസ്സരണം പഞ്ഞായ മേ തം സുദിട്ഠം. യാവകീവഞ്ചാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഉപാദാനക്ഖന്ധാനം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം നാബ്ഭഞ്ഞാസിം…പേ… അബ്ഭഞ്ഞാസിം. ഞാണഞ്ച പന മേ ദസ്സനം ഉദപാദി – ‘അകുപ്പാ മേ വിമുത്തി [ചേതോവിമുത്തി (സീ. പീ. ക.)]; അയമന്തിമാ ജാതി; നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’’തി. ഛട്ഠം.

൭. തതിയഅസ്സാദസുത്തം

൨൮. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, രൂപസ്സ അസ്സാദോ അഭവിസ്സ നയിദം സത്താ രൂപസ്മിം സാരജ്ജേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി രൂപസ്സ അസ്സാദോ, തസ്മാ സത്താ രൂപസ്മിം സാരജ്ജന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, രൂപസ്സ ആദീനവോ അഭവിസ്സ നയിദം സത്താ രൂപസ്മിം നിബ്ബിന്ദേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി രൂപസ്സ ആദീനവോ, തസ്മാ സത്താ രൂപസ്മിം നിബ്ബിന്ദന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, രൂപസ്സ നിസ്സരണം അഭവിസ്സ നയിദം സത്താ രൂപസ്മാ നിസ്സരേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി രൂപസ്സ നിസ്സരണം, തസ്മാ സത്താ രൂപസ്മാ നിസ്സരന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, വേദനായ…പേ… നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, സഞ്ഞായ… നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാനം നിസ്സരണം അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ സങ്ഖാരേഹി നിസ്സരേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി സങ്ഖാരാനം നിസ്സരണം, തസ്മാ സത്താ സങ്ഖാരേഹി നിസ്സരന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണസ്സ അസ്സാദോ അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ വിഞ്ഞാണസ്മിം സാരജ്ജേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി വിഞ്ഞാണസ്സ അസ്സാദോ, തസ്മാ സത്താ വിഞ്ഞാണസ്മിം സാരജ്ജന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണസ്സ ആദീനവോ അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ വിഞ്ഞാണസ്മിം നിബ്ബിന്ദേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി വിഞ്ഞാണസ്സ ആദീനവോ, തസ്മാ സത്താ വിഞ്ഞാണസ്മിം നിബ്ബിന്ദന്തി. നോ ചേദം, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണസ്സ നിസ്സരണം അഭവിസ്സ, നയിദം സത്താ വിഞ്ഞാണസ്മാ നിസ്സരേയ്യും. യസ്മാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്ഥി വിഞ്ഞാണസ്സ നിസ്സരണം, തസ്മാ സത്താ വിഞ്ഞാണസ്മാ നിസ്സരന്തി.

‘‘യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സത്താ ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഉപാദാനക്ഖന്ധാനം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം നാബ്ഭഞ്ഞംസു [നാബ്ഭഞ്ഞിംസു (സീ.)]; നേവ താവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സദേവകാ ലോകാ സമാരകാ സബ്രഹ്മകാ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ നിസ്സടാ വിസംയുത്താ വിപ്പമുത്താ വിമരിയാദീകതേന ചേതസാ വിഹരിംസു. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഉപാദാനക്ഖന്ധാനം അസ്സാദഞ്ച അസ്സാദതോ ആദീനവഞ്ച ആദീനവതോ നിസ്സരണഞ്ച നിസ്സരണതോ യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞംസു; അഥ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സദേവകാ ലോകാ സമാരകാ സബ്രഹ്മകാ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ നിസ്സടാ വിസംയുത്താ വിപ്പമുത്താ വിമരിയാദീകതേന ചേതസാ വിഹരന്തി’’. സത്തമം.

൮. അഭിനന്ദനസുത്തം

൨൯. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ, രൂപം അഭിനന്ദതി, ദുക്ഖം സോ അഭിനന്ദതി. യോ ദുക്ഖം അഭിനന്ദതി, അപരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാതി വദാമി. യോ വേദനം അഭിനന്ദതി… യോ സഞ്ഞം അഭിനന്ദതി… യോ സങ്ഖാരേ അഭിനന്ദതി… യോ വിഞ്ഞാണം അഭിനന്ദതി, ദുക്ഖം സോ അഭിനന്ദതി. യോ ദുക്ഖം അഭിനന്ദതി, അപരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാതി വദാമി. യോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, രൂപം നാഭിനന്ദതി, ദുക്ഖം സോ നാഭിനന്ദതി. യോ ദുക്ഖം നാഭിനന്ദതി, പരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാതി വദാമി. യോ വേദനം നാഭിനന്ദതി… യോ സഞ്ഞം നാഭിനന്ദതി… യോ സങ്ഖാരേ നാഭിനന്ദതി… യോ വിഞ്ഞാണം നാഭിനന്ദതി, ദുക്ഖം സോ നാഭിനന്ദതി. യോ ദുക്ഖം നാഭിനന്ദതി, പരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാതി വദാമീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. ഉപ്പാദസുത്തം

൩൦. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ, രൂപസ്സ ഉപ്പാദോ ഠിതി അഭിനിബ്ബത്തി പാതുഭാവോ, ദുക്ഖസ്സേസോ ഉപ്പാദോ രോഗാനം ഠിതി ജരാമരണസ്സ പാതുഭാവോ. യോ വേദനായ…പേ… യോ സഞ്ഞായ…പേ… യോ സങ്ഖാരാനം…പേ… യോ വിഞ്ഞാണസ്സ ഉപ്പാദോ ഠിതി അഭിനിബ്ബത്തി പാതുഭാവോ, ദുക്ഖസ്സേസോ ഉപ്പാദോ രോഗാനം ഠിതി ജരാമരണസ്സ പാതുഭാവോ. യോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, രൂപസ്സ നിരോധോ വൂപസമോ അത്ഥങ്ഗമോ, ദുക്ഖസ്സേസോ നിരോധോ രോഗാനം വൂപസമോ ജരാമരണസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ. യോ വേദനായ …പേ… യോ സഞ്ഞായ… യോ സങ്ഖാരാനം… യോ വിഞ്ഞാണസ്സ നിരോധോ വൂപസമോ അത്ഥങ്ഗമോ, ദുക്ഖസ്സേസോ നിരോധോ രോഗാനം വൂപസമോ ജരാമരണസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ’’തി. നവമം.

൧൦. അഘമൂലസുത്തം

൩൧. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘അഘഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി അഘമൂലഞ്ച. തം സുണാഥ. കതമഞ്ച ഭിക്ഖവേ അഘം? രൂപം, ഭിക്ഖവേ, അഘം, വേദനാ അഘം, സഞ്ഞാ അഘം, സങ്ഖാരാ അഘം, വിഞ്ഞാണം അഘം. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അഘം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അഘമൂലം? യായം തണ്ഹാ പോനോഭവികാ നന്ദീരാഗസഹഗതാ [നന്ദിരാഗസഹഗതാ (സബ്ബത്ഥ)] തത്രതത്രാഭിനന്ദിനീ; സേയ്യഥിദം – കാമതണ്ഹാ, ഭവതണ്ഹാ, വിഭവതണ്ഹാ. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അഘമൂല’’ന്തി. ദസമം.

൧൧. പഭങ്ഗുസുത്തം

൩൨. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘പഭങ്ഗുഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി അപ്പഭങ്ഗുഞ്ച. തം സുണാഥ. കിഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പഭങ്ഗു, കിം അപ്പഭങ്ഗു? രൂപം, ഭിക്ഖവേ, പഭങ്ഗു. യോ തസ്സ നിരോധോ വൂപസമോ അത്ഥങ്ഗമോ, ഇദം അപ്പഭങ്ഗു. വേദനാ പഭങ്ഗു. യോ തസ്സാ നിരോധോ വൂപസമോ അത്ഥങ്ഗമോ, ഇദം അപ്പഭങ്ഗു. സഞ്ഞാ പഭങ്ഗു… സങ്ഖാരാ പഭങ്ഗു. യോ തേസം നിരോധോ വൂപസമോ അത്ഥങ്ഗമോ, ഇദം അപ്പഭങ്ഗു. വിഞ്ഞാണം പഭങ്ഗു. യോ തസ്സ നിരോധോ വൂപസമോ അത്ഥങ്ഗമോ, ഇദം അപ്പഭങ്ഗൂ’’തി. ഏകാദസമം.

ഭാരവഗ്ഗോ തതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഭാരം പരിഞ്ഞം അഭിജാനം, ഛന്ദരാഗം ചതുത്ഥകം;

അസ്സാദാ ച തയോ വുത്താ, അഭിനന്ദനമട്ഠമം;

ഉപ്പാദം അഘമൂലഞ്ച, ഏകാദസമോ പഭങ്ഗൂതി.