൨. അനിച്ചവഗ്ഗോ

൧. അനിച്ചസുത്തം

൧൨. ഏവം മേ സുതം – സാവത്ഥിയം. തത്ര ഖോ…പേ… ‘‘രൂപം, ഭിക്ഖവേ, അനിച്ചം, വേദനാ അനിച്ചാ, സഞ്ഞാ അനിച്ചാ, സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ, വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം. ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ രൂപസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, വേദനായപി നിബ്ബിന്ദതി, സഞ്ഞായപി നിബ്ബിന്ദതി, സങ്ഖാരേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, വിഞ്ഞാണസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി. നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി; വിരാഗാ വിമുച്ചതി. വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. പഠമം.

൨. ദുക്ഖസുത്തം

൧൩. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘രൂപം, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖം, വേദനാ ദുക്ഖാ, സഞ്ഞാ ദുക്ഖാ, സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ, വിഞ്ഞാണം ദുക്ഖം. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. ദുതിയം.

൩. അനത്തസുത്തം

൧൪. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘രൂപം, ഭിക്ഖവേ, അനത്താ, വേദനാ അനത്താ, സഞ്ഞാ അനത്താ, സങ്ഖാരാ അനത്താ, വിഞ്ഞാണം അനത്താ. ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ രൂപസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, വേദനായപി നിബ്ബിന്ദതി, സഞ്ഞായപി നിബ്ബിന്ദതി, സങ്ഖാരേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, വിഞ്ഞാണസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി. നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി; വിരാഗാ വിമുച്ചതി. വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. തതിയം.

൪. യദനിച്ചസുത്തം

൧൫. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘രൂപം, ഭിക്ഖവേ, അനിച്ചം. യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം; യം ദുക്ഖം തദനത്താ; യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. വേദനാ അനിച്ചാ. യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം; യം ദുക്ഖം തദനത്താ; യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. സഞ്ഞാ അനിച്ചാ…പേ… സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ… വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം. യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം; യം ദുക്ഖം തദനത്താ; യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. യംദുക്ഖസുത്തം

൧൬. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘രൂപം, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖം. യം ദുക്ഖം തദനത്താ; യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. വേദനാ ദുക്ഖാ… സഞ്ഞാ ദുക്ഖാ… സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ… വിഞ്ഞാണം ദുക്ഖം. യം ദുക്ഖം തദനത്താ; യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. യദനത്താസുത്തം

൧൭. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘രൂപം, ഭിക്ഖവേ, അനത്താ. യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. വേദനാ അനത്താ… സഞ്ഞാ അനത്താ… സങ്ഖാരാ അനത്താ… വിഞ്ഞാണം അനത്താ. യദനത്താ തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. സഹേതുഅനിച്ചസുത്തം

൧൮. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘രൂപം, ഭിക്ഖവേ, അനിച്ചം. യോപി ഹേതു, യോപി പച്ചയോ രൂപസ്സ ഉപ്പാദായ, സോപി അനിച്ചോ. അനിച്ചസമ്ഭൂതം, ഭിക്ഖവേ, രൂപം കുതോ നിച്ചം ഭവിസ്സതി! വേദനാ അനിച്ചാ. യോപി ഹേതു, യോപി പച്ചയോ വേദനായ ഉപ്പാദായ, സോപി അനിച്ചോ. അനിച്ചസമ്ഭൂതാ, ഭിക്ഖവേ, വേദനാ കുതോ നിച്ചാ ഭവിസ്സതി! സഞ്ഞാ അനിച്ചാ… സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ. യോപി ഹേതു യോപി പച്ചയോ സങ്ഖാരാനം ഉപ്പാദായ, സോപി അനിച്ചോ. അനിച്ചസമ്ഭൂതാ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ കുതോ നിച്ചാ ഭവിസ്സന്തി! വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം. യോപി ഹേതു യോപി പച്ചയോ വിഞ്ഞാണസ്സ ഉപ്പാദായ, സോപി അനിച്ചോ. അനിച്ചസമ്ഭൂതം, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണം കുതോ നിച്ചം ഭവിസ്സതി! ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. സത്തമം.

൮. സഹേതുദുക്ഖസുത്തം

൧൯. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘രൂപം, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖം. യോപി ഹേതു യോപി പച്ചയോ രൂപസ്സ ഉപ്പാദായ, സോപി ദുക്ഖോ. ദുക്ഖസമ്ഭൂതം, ഭിക്ഖവേ, രൂപം കുതോ സുഖം ഭവിസ്സതി! വേദനാ ദുക്ഖാ… സഞ്ഞാ ദുക്ഖാ… സങ്ഖാരാ ദുക്ഖാ… വിഞ്ഞാണം ദുക്ഖം. യോപി ഹേതു യോപി പച്ചയോ വിഞ്ഞാണസ്സ ഉപ്പാദായ, സോപി ദുക്ഖോ. ദുക്ഖസമ്ഭൂതം, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണം കുതോ സുഖം ഭവിസ്സതി! ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. അട്ഠമം.

൯. സഹേതുഅനത്തസുത്തം

൨൦. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘രൂപം, ഭിക്ഖവേ, അനത്താ. യോപി ഹേതു യോപി പച്ചയോ രൂപസ്സ ഉപ്പാദായ, സോപി അനത്താ. അനത്തസമ്ഭൂതം, ഭിക്ഖവേ, രൂപം കുതോ അത്താ ഭവിസ്സതി! വേദനാ അനത്താ… സഞ്ഞാ അനത്താ… സങ്ഖാരാ അനത്താ… വിഞ്ഞാണം അനത്താ. യോപി ഹേതു യോപി പച്ചയോ വിഞ്ഞാണസ്സ ഉപ്പാദായ, സോപി അനത്താ. അനത്തസമ്ഭൂതം, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണം കുതോ അത്താ ഭവിസ്സതി! ഏവം പസ്സം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. നവമം.

൧൦. ആനന്ദസുത്തം

൨൧. സാവത്ഥിയം … ആരാമേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘നിരോധോ നിരോധോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമേസാനം ഖോ, ഭന്തേ, ധമ്മാനം നിരോധോ [നിരോധാ (സീ. പീ.)] ‘നിരോധോ’തി വുച്ചതീ’’തി? ‘‘രൂപം ഖോ, ആനന്ദ, അനിച്ചം സങ്ഖതം പടിച്ചസമുപ്പന്നം ഖയധമ്മം വയധമ്മം വിരാഗധമ്മം നിരോധധമ്മം. തസ്സ നിരോധോ [നിരോധാ (സീ. പീ.)] ‘നിരോധോ’തി വുച്ചതി. വേദനാ അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ ഖയധമ്മാ വയധമ്മാ വിരാഗധമ്മാ നിരോധധമ്മാ. തസ്സാ നിരോധോ ‘നിരോധോ’തി വുച്ചതി. സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ അനിച്ചാ സങ്ഖതാ പടിച്ചസമുപ്പന്നാ ഖയധമ്മാ വയധമ്മാ വിരാഗധമ്മാ നിരോധധമ്മാ. തേസം നിരോധോ ‘നിരോധോ’തി വുച്ചതി. വിഞ്ഞാണം അനിച്ചം സങ്ഖതം പടിച്ചസമുപ്പന്നം ഖയധമ്മം വയധമ്മം വിരാഗധമ്മം നിരോധധമ്മം. തസ്സ നിരോധോ ‘നിരോധോ’തി വുച്ചതി. ഇമേസം ഖോ, ആനന്ദ, ധമ്മാനം നിരോധോ ‘നിരോധോ’തി വുച്ചതീ’’തി. ദസമം.

അനിച്ചവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

അനിച്ചം ദുക്ഖം അനത്താ, യദനിച്ചാപരേ തയോ;

ഹേതുനാപി തയോ വുത്താ, ആനന്ദേന ച തേ ദസാതി.