൧. സമുദയധമ്മസുത്തം

൧൨൬. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘അവിജ്ജാ അവിജ്ജാ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമാ നു ഖോ, ഭന്തേ, അവിജ്ജാ, കിത്താവതാ ച അവിജ്ജാഗതോ ഹോതീ’’തി?

‘‘ഇധ, ഭിക്ഖു, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ സമുദയധമ്മം രൂപം ‘സമുദയധമ്മം രൂപ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി; വയധമ്മം രൂപം ‘വയധമ്മം രൂപ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി; സമുദയവയധമ്മം രൂപം ‘സമുദയവയധമ്മം രൂപ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. സമുദയധമ്മം വേദനം ‘സമുദയധമ്മാ വേദനാ’തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി; വയധമ്മം വേദനം ‘വയധമ്മാ വേദനാ’തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി; സമുദയവയധമ്മം വേദനം ‘സമുദയവയധമ്മാ വേദനാ’തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. സമുദയധമ്മം സഞ്ഞം…പേ… സമുദയധമ്മേ സങ്ഖാരേ ‘സമുദയധമ്മാ സങ്ഖാരാ’തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി; വയധമ്മേ സങ്ഖാരേ ‘വയധമ്മാ സങ്ഖാരാ’തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി; സമുദയവയധമ്മേ സങ്ഖാരേ ‘സമുദയവയധമ്മാ സങ്ഖാരാ’തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. സമുദയധമ്മം വിഞ്ഞാണം ‘സമുദയധമ്മം വിഞ്ഞാണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി; വയധമ്മം വിഞ്ഞാണം ‘വയധമ്മം വിഞ്ഞാണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി; സമുദയവയധമ്മം വിഞ്ഞാണം ‘സമുദയവയധമ്മം വിഞ്ഞാണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖു, അവിജ്ജാ; ഏത്താവതാ ച അവിജ്ജാഗതോ ഹോതീ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘വിജ്ജാ വിജ്ജാ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമാ നു ഖോ, ഭന്തേ, വിജ്ജാ, കിത്താവതാ ച വിജ്ജാഗതോ ഹോതീ’’തി?

‘‘ഇധ, ഭിക്ഖു, സുതവാ അരിയസാവകോ സമുദയധമ്മം രൂപം ‘സമുദയധമ്മം രൂപ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; വയധമ്മം രൂപം ‘വയധമ്മം രൂപ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; സമുദയവയധമ്മം രൂപം ‘സമുദയവയധമ്മം രൂപ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. സമുദയധമ്മം വേദനം ‘സമുദയധമ്മാ വേദനാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; വയധമ്മം വേദനം ‘വയധമ്മാ വേദനാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; സമുദയവയധമ്മം വേദനം ‘സമുദയവയധമ്മാ വേദനാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. സമുദയധമ്മം സഞ്ഞം… സമുദയധമ്മേ സങ്ഖാരേ ‘സമുദയധമ്മാ സങ്ഖാരാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; വയധമ്മേ സങ്ഖാരേ ‘വയധമ്മാ സങ്ഖാരാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; സമുദയവയധമ്മേ സങ്ഖാരേ ‘സമുദയവയധമ്മാ സങ്ഖാരാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. സമുദയധമ്മം വിഞ്ഞാണം ‘സമുദയധമ്മം വിഞ്ഞാണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; വയധമ്മം വിഞ്ഞാണം ‘വയധമ്മം വിഞ്ഞാണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; സമുദയവയധമ്മം വിഞ്ഞാണം ‘സമുദയവയധമ്മം വിഞ്ഞാണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖു, വിജ്ജാ; ഏത്താവതാ ച വിജ്ജാഗതോ ഹോതീ’’തി. പഠമം.