൧൨. ധമ്മകഥികവഗ്ഗോ

൧. അവിജ്ജാസുത്തം

൧൧൩. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘അവിജ്ജാ അവിജ്ജാ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമാ നു ഖോ, ഭന്തേ, അവിജ്ജാ, കിത്താവതാ ച അവിജ്ജാഗതോ ഹോതീ’’തി? ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖു, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ രൂപം നപ്പജാനാതി, രൂപസമുദയം നപ്പജാനാതി, രൂപനിരോധം നപ്പജാനാതി, രൂപനിരോധഗാമിനിം പടിപദം നപ്പജാനാതി; വേദനം നപ്പജാനാതി… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ നപ്പജാനാതി…പേ… വിഞ്ഞാണനിരോധഗാമിനിം പടിപദം നപ്പജാനാതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖു, അവിജ്ജാ. ഏത്താവതാ ച അവിജ്ജാഗതോ ഹോതീ’’തി. പഠമം.

൨. വിജ്ജാസുത്തം

൧൧൪. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘വിജ്ജാ വിജ്ജാ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കതമാ നു ഖോ, ഭന്തേ, വിജ്ജാ, കിത്താവതാ ച വിജ്ജാഗതോ ഹോതീ’’തി? ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖു, സുതവാ അരിയസാവകോ രൂപം പജാനാതി, രൂപസമുദയം പജാനാതി, രൂപനിരോധം പജാനാതി, രൂപനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി. വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ പജാനാതി…പേ… വിഞ്ഞാണനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖു, വിജ്ജാ. ഏത്താവതാ ച വിജ്ജാഗതോ ഹോതീ’’തി. ദുതിയം.

൩. ധമ്മകഥികസുത്തം

൧൧൫. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘ധമ്മകഥികോ ധമ്മകഥികോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ധമ്മകഥികോ ഹോതീ’’തി? ‘‘രൂപസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ധമ്മം ദേസേതി ‘ധമ്മകഥികോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായ. രൂപസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി, ‘ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായ. രൂപസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദാ വിരാഗാ നിരോധാ അനുപാദാവിമുത്തോ ഹോതി, ‘ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായ. വേദനായ ചേ, ഭിക്ഖു…പേ… സഞ്ഞായ ചേ, ഭിക്ഖു… സങ്ഖാരാനം ചേ, ഭിക്ഖു… വിഞ്ഞാണസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ധമ്മം ദേസേതി, ‘ധമ്മകഥികോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായ. വിഞ്ഞാണസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി, ‘ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായ. വിഞ്ഞാണസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദാ വിരാഗാ നിരോധാ അനുപാദാവിമുത്തോ ഹോതി, ‘ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി. തതിയം.

൪. ദുതിയധമ്മകഥികസുത്തം

൧൧൬. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘‘ധമ്മകഥികോ ധമ്മകഥികോ’തി, ഭന്തേ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ധമ്മകഥികോ ഹോതി, കിത്താവതാ ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഹോതി, കിത്താവതാ ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഹോതീ’’തി? ‘‘രൂപസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ധമ്മം ദേസേതി, ‘ധമ്മകഥികോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായ. രൂപസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി, ‘ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായ. രൂപസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദാ വിരാഗാ നിരോധാ അനുപാദാവിമുത്തോ ഹോതി, ‘ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായ. വേദനായ ചേ, ഭിക്ഖു…പേ… സഞ്ഞായ ചേ, ഭിക്ഖു… സങ്ഖാരാനം ചേ, ഭിക്ഖു… വിഞ്ഞാണസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ധമ്മം ദേസേതി, ‘ധമ്മകഥികോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായ. വിഞ്ഞാണസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ പടിപന്നോ ഹോതി, ‘ധമ്മാനുധമ്മപ്പടിപന്നോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായ. വിഞ്ഞാണസ്സ ചേ, ഭിക്ഖു, നിബ്ബിദാ വിരാഗാ നിരോധാ അനുപാദാവിമുത്തോ ഹോതി, ‘ദിട്ഠധമ്മനിബ്ബാനപ്പത്തോ ഭിക്ഖൂ’തി അലം വചനായാ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ബന്ധനസുത്തം

൧൧൭. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘ഇധ ഭിക്ഖവേ അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ…പേ… സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, രൂപവന്തം വാ അത്താനം; അത്തനി വാ രൂപം, രൂപസ്മിം വാ അത്താനം. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ രൂപബന്ധനബദ്ധോ സന്തരബാഹിരബന്ധനബദ്ധോ അതീരദസ്സീ അപാരദസ്സീ, ബദ്ധോ ജീയതി [ബദ്ധോ ജായതി (സീ. പീ.) ബദ്ധോ ജായതി ബദ്ധോ ജീയതി (സീ. അട്ഠ. സ്യാ. അട്ഠ.)] ബദ്ധോ മീയതി ബദ്ധോ അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം ഗച്ഛതി. വേദനം അത്തതോ സമനുപസ്സതി…പേ… വേദനായ വാ അത്താനം. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ വേദനാബന്ധനബദ്ധോ സന്തരബാഹിരബന്ധനബദ്ധോ അതീരദസ്സീ അപാരദസ്സീ, ബദ്ധോ ജീയതി ബദ്ധോ മീയതി ബദ്ധോ അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം ഗച്ഛതി. സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി…പേ… അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ വിഞ്ഞാണബന്ധനബദ്ധോ സന്തരബാഹിരബന്ധനബദ്ധോ അതീരദസ്സീ അപാരദസ്സീ, ബദ്ധോ ജീയതി ബദ്ധോ മീയതി ബദ്ധോ അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം ഗച്ഛതി’’.

‘‘സുതവാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ അരിയാനം ദസ്സാവീ…പേ… സപ്പുരിസധമ്മേ സുവിനീതോ ന രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, ന രൂപവന്തം വാ അത്താനം; ന അത്തനി വാ രൂപം, ന രൂപസ്മിം വാ അത്താനം. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ ന രൂപബന്ധനബദ്ധോ, ന സന്തരബാഹിരബന്ധനബദ്ധോ, തീരദസ്സീ, പാരദസ്സീ; ‘പരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാ’തി വദാമി. ന വേദനം അത്തതോ…പേ… ന സഞ്ഞം അത്തതോ…പേ… ന സങ്ഖാരേ അത്തതോ…പേ… ന വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി…പേ… അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ ന വിഞ്ഞാണബന്ധനബദ്ധോ, ന സന്തരബാഹിരബന്ധനബദ്ധോ, തീരദസ്സീ, പാരദസ്സീ, ‘പരിമുത്തോ സോ ദുക്ഖസ്മാ’തി വദാമീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. പരിപുച്ഛിതസുത്തം

൧൧൮. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, രൂപം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സഥാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘സാധു, ഭിക്ഖവേ! രൂപം, ഭിക്ഖവേ, ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. ‘‘വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി സമനുപസ്സഥാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘സാധു, ഭിക്ഖവേ! വിഞ്ഞാണം, ഭിക്ഖവേ, ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം…പേ… ഏവം പസ്സം…പേ… കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീതി. ഛട്ഠം.

൭. ദുതിയപരിപുച്ഛിതസുത്തം

൧൧൯. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, രൂപം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സഥാ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘സാധു ഭിക്ഖവേ! രൂപം, ഭിക്ഖവേ, ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം. വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി സമനുപസ്സഥാ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘സാധു ഭിക്ഖവേ! വിഞ്ഞാണം, ഭിക്ഖവേ, ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദട്ഠബ്ബം…പേ… ഏവം…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതീ’’തി. സത്തമം.

൮. സംയോജനിയസുത്തം

൧൨൦. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘സംയോജനിയേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേ ദേസേസ്സാമീ സംയോജനഞ്ച. തം സുണാഥ. കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, സംയോജനിയാ ധമ്മാ, കതമം സംയോജനം? രൂപം, ഭിക്ഖവേ, സംയോജനിയോ ധമ്മോ; യോ തത്ഥ ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ സംയോജനം. വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം സംയോജനിയോ ധമ്മോ; യോ തത്ഥ ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ സംയോജനം. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, സംയോജനിയാ ധമ്മാ, ഇദം സംയോജന’’ന്തി. അട്ഠമം.

൯. ഉപാദാനിയസുത്തം

൧൨൧. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘ഉപാദാനിയേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേ ദേസേസ്സാമി ഉപാദാനഞ്ച. തം സുണാഥ. കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ഉപാദാനിയാ ധമ്മാ, കതമം ഉപാദാനം? രൂപം, ഭിക്ഖവേ, ഉപാദാനിയോ ധമ്മോ, യോ തത്ഥ ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ ഉപാദാനം. വേദനാ…പേ… സഞ്ഞാ… സങ്ഖാരാ… വിഞ്ഞാണം ഉപാദാനിയോ ധമ്മോ; യോ തത്ഥ ഛന്ദരാഗോ, തം തത്ഥ ഉപാദാനം. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഉപാദാനിയാ ധമ്മാ, ഇദം ഉപാദാന’’ന്തി. നവമം.

൧൦. സീലവന്തസുത്തം

൧൨൨. ഏകം സമയം ആയസ്മാ ച സാരിപുത്തോ ആയസ്മാ ച മഹാകോട്ഠികോ [മഹാകോട്ഠിതോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ബാരാണസിയം വിഹരന്തി ഇസിപതനേ മിഗദായേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാകോട്ഠികോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമി…പേ… ഏതദവോച – ‘‘സീലവതാവുസോ, സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖുനാ കതമേ ധമ്മാ യോനിസോ മനസികാതബ്ബാ’’തി? ‘‘സീലവതാവുസോ, കോട്ഠിക, ഭിക്ഖുനാ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ അനിച്ചതോ ദുക്ഖതോ രോഗതോ ഗണ്ഡതോ സല്ലതോ അഘതോ ആബാധതോ പരതോ പലോകതോ സുഞ്ഞതോ അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ. കതമേ പഞ്ച? സേയ്യഥിദം – രൂപുപാദാനക്ഖന്ധോ, വേദനുപാദാനക്ഖന്ധോ, സഞ്ഞുപാദാനക്ഖന്ധോ, സങ്ഖാരുപാദാനക്ഖന്ധോ, വിഞ്ഞാണുപാദാനക്ഖന്ധോ. സീലവതാവുസോ, കോട്ഠിക, ഭിക്ഖുനാ ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ അനിച്ചതോ ദുക്ഖതോ രോഗതോ ഗണ്ഡതോ സല്ലതോ അഘതോ ആബാധതോ പരതോ പലോകതോ സുഞ്ഞതോ അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം സീലവാ ഭിക്ഖു ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ അനിച്ചതോ…പേ… അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കരോന്തോ സോതാപത്തിഫലം സച്ഛികരേയ്യാ’’തി.

‘‘സോതാപന്നേന പനാവുസോ സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖുനാ കതമേ ധമ്മാ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ’’തി? ‘‘സോതാപന്നേനപി ഖോ, ആവുസോ കോട്ഠിക, ഭിക്ഖുനാ ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ അനിച്ചതോ…പേ… അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം സോതാപന്നോ ഭിക്ഖു ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ അനിച്ചതോ…പേ… അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കരോന്തോ സകദാഗാമിഫലം സച്ഛികരേയ്യാ’’തി.

‘‘സകദാഗാമിനാ പനാവുസോ സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖുനാ കതമേ ധമ്മാ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ’’തി? ‘‘സകദാഗാമിനാപി ഖോ, ആവുസോ കോട്ഠിക, ഭിക്ഖുനാ ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ അനിച്ചതോ…പേ… അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം സകദാഗാമീ ഭിക്ഖു ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ അനിച്ചതോ…പേ… അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കരോന്തോ അനാഗാമിഫലം സച്ഛികരേയ്യാ’’തി.

‘‘അനാഗാമിനാ പനാവുസോ സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖുനാ കതമേ ധമ്മാ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ’’തി? ‘‘അനാഗാമിനാപി ഖോ, ആവുസോ കോട്ഠിക, ഭിക്ഖുനാ ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ അനിച്ചതോ…പേ… അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അനാഗാമീ ഭിക്ഖു ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ അനിച്ചതോ…പേ… അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കരോന്തോ അരഹത്തം സച്ഛികരേയ്യാ’’തി.

‘‘അരഹതാ പനാവുസോ സാരിപുത്ത, കതമേ ധമ്മാ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ’’തി? ‘‘അരഹതാപി ഖോ, ആവുസോ കോട്ഠിക, ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ അനിച്ചതോ ദുക്ഖതോ രോഗതോ ഗണ്ഡതോ സല്ലതോ അഘതോ ആബാധതോ പരതോ പലോകതോ സുഞ്ഞതോ അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ. നത്ഥി, ഖ്വാവുസോ, അരഹതോ ഉത്തരി കരണീയം കതസ്സ വാ പതിചയോ; അപി ച ഇമേ ധമ്മാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാ ചേവ സംവത്തന്തി സതിസമ്പജഞ്ഞാ ചാ’’തി. ദസമം.

൧൧. സുതവന്തസുത്തം

൧൨൩. ഏകം സമയം ആയസ്മാ ച സാരിപുത്തോ ആയസ്മാ ച മഹാകോട്ഠികോ ബാരാണസിയം വിഹരന്തി ഇസിപതനേ മിഗദായേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാകോട്ഠികോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ…പേ… ഏതദവോച –

‘‘സുതവതാവുസോ സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖുനാ കതമേ ധമ്മാ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ’’തി? ‘‘സുതവതാവുസോ കോട്ഠിക, ഭിക്ഖുനാ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ അനിച്ചതോ…പേ… അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ. കതമേ പഞ്ച? സേയ്യഥിദം – രൂപുപാദാനക്ഖന്ധോ…പേ… വിഞ്ഞാണുപാദാനക്ഖന്ധോ. സുതവതാവുസോ കോട്ഠിക, ഭിക്ഖുനാ ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ അനിച്ചതോ…പേ… അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി – യം സുതവാ ഭിക്ഖു ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ അനിച്ചതോ…പേ… അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കരോന്തോ സോതാപത്തിഫലം സച്ഛികരേയ്യാ’’തി.

‘‘സോതാപന്നേന പനാവുസോ സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖുനാ കതമേ ധമ്മാ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ’’തി? ‘‘സോതാപന്നേനപി ഖോ ആവുസോ കോട്ഠിക, ഭിക്ഖുനാ ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ അനിച്ചതോ…പേ… അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി – യം സോതാപന്നോ ഭിക്ഖു ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ അനിച്ചതോ…പേ… അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കരോന്തോ സകദാഗാമിഫലം…പേ… അനാഗാമിഫലം…പേ… അരഹത്തഫലം സച്ഛികരേയ്യാ’’തി.

‘‘അരഹതാ പനാവുസോ സാരിപുത്ത, കതമേ ധമ്മാ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ’’തി? ‘‘അരഹതാപി ഖ്വാവുസോ, കോട്ഠിക, ഇമേ പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ അനിച്ചതോ ദുക്ഖതോ രോഗതോ ഗണ്ഡതോ സല്ലതോ അഘതോ ആബാധതോ പരതോ പലോകതോ സുഞ്ഞതോ അനത്തതോ യോനിസോ മനസി കാതബ്ബാ. നത്ഥി, ഖ്വാവുസോ, അരഹതോ ഉത്തരി കരണീയം, കതസ്സ വാ പതിചയോ; അപി ച ഖോ ഇമേ ധമ്മാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരായ ചേവ സംവത്തന്തി സതിസമ്പജഞ്ഞാ ചാ’’തി. ഏകാദസമം.

൧൨. കപ്പസുത്തം

൧൨൪. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ ആയസ്മാ കപ്പോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ കപ്പോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കഥം നു ഖോ, ഭന്തേ, ജാനതോ കഥം പസ്സതോ ഇമസ്മിഞ്ച സവിഞ്ഞാണകേ കായേ ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേസു അഹങ്കാരമമങ്കാരമാനാനുസയാ ന ഹോന്തീ’’തി?

‘‘യം കിഞ്ചി, കപ്പ, രൂപം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, സബ്ബം രൂപം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതി. യാ കാചി വേദനാ…പേ… യാ കാചി സഞ്ഞാ… യേ കേചി സങ്ഖാരാ… യം കിഞ്ചി വിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, സബ്ബം വിഞ്ഞാണം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതി. ഏവം ഖോ, കപ്പ, ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ ഇമസ്മിഞ്ച സവിഞ്ഞാണകേ കായേ ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേസു അഹങ്കാരമമങ്കാരമാനാനുസയാ ന ഹോന്തീ’’തി. ദ്വാദസമം.

൧൩. ദുതിയകപ്പസുത്തം

൧൨൫. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ കപ്പോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കഥം നു ഖോ, ഭന്തേ, ജാനതോ കഥം പസ്സതോ ഇമസ്മിഞ്ച സവിഞ്ഞാണകേ കായേ ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേസു അഹങ്കാരമമങ്കാരമാനാപഗതം മാനസം ഹോതി വിധാ സമതിക്കന്തം സന്തം സുവിമുത്ത’’ന്തി?

‘‘യം കിഞ്ചി, കപ്പ, രൂപം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം…പേ… സബ്ബം രൂപം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദിസ്വാ അനുപാദാവിമുത്തോ ഹോതി. യാ കാചി വേദനാ… യാ കാചി സഞ്ഞാ… യേ കേചി സങ്ഖാരാ… യം കിഞ്ചി വിഞ്ഞാണം അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ഓളാരികം വാ സുഖുമം വാ ഹീനം വാ പണീതം വാ യം ദൂരേ സന്തികേ വാ, സബ്ബം വിഞ്ഞാണം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’തി ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദിസ്വാ അനുപാദാവിമുത്തോ ഹോതി. ഏവം ഖോ, കപ്പ, ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ ഇമസ്മിഞ്ച സവിഞ്ഞാണകേ കായേ ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേസു അഹങ്കാരമമങ്കാരമാനാപഗതം മാനസം ഹോതി വിധാ സമതിക്കന്തം സന്തം സുവിമുത്ത’’ന്തി. തേരസമം.

ധമ്മകഥികവഗ്ഗോ ദ്വാദസമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

അവിജ്ജാ വിജ്ജാ ദ്വേ കഥികാ, ബന്ധനാ പരിപുച്ഛിതാ ദുവേ;

സംയോജനം ഉപാദാനം, സീലം സുതവാ ദ്വേ ച കപ്പേനാതി.