൯. ഓപമ്മസംയുത്തം

൧. കൂടസുത്തം

൨൨൩. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, കൂടാഗാരസ്സ യാ കാചി ഗോപാനസിയോ സബ്ബാ താ കൂടങ്ഗമാ കൂടസമോസരണാ കൂടസമുഗ്ഘാതാ സബ്ബാ താ സമുഗ്ഘാതം ഗച്ഛന്തി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യേ കേചി അകുസലാ ധമ്മാ സബ്ബേ തേ അവിജ്ജാമൂലകാ അവിജ്ജാസമോസരണാ അവിജ്ജാസമുഗ്ഘാതാ, സബ്ബേ തേ സമുഗ്ഘാതം ഗച്ഛന്തി. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘അപ്പമത്താ വിഹരിസ്സാമാ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. പഠമം.

൨. നഖസിഖസുത്തം

൨൨൪. സാവത്ഥിയം വിഹരതി. അഥ ഖോ ഭഗവാ പരിത്തം നഖസിഖായം പംസും ആരോപേത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ ഭിക്ഖവേ, കതമം നു ഖോ ബഹുതരം, യോ വായം [യോ ചായം (ബഹൂസു)] മയാ പരിത്തോ നഖസിഖായം പംസു ആരോപിതോ അയം വാ [യാ ചായം (സ്യാ. ക.)] മഹാപഥവീ’’തി? ‘‘ഏതദേവ, ഭന്തേ, ബഹുതരം യദിദം മഹാപഥവീ. അപ്പമത്തകോയം ഭഗവതാ പരിത്തോ നഖസിഖായം പംസു ആരോപിതോ. സങ്ഖമ്പി ന ഉപേതി ഉപനിധിമ്പി ന ഉപേതി കലഭാഗമ്പി ന ഉപേതി മഹാപഥവിം ഉപനിധായ ഭഗവതാ പരിത്തോ നഖസിഖായം പംസു ആരോപിതോ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പകാ തേ സത്താ യേ മനുസ്സേസു പച്ചാജായന്തി; അഥ ഖോ ഏതേയേവ ബഹുതരാ സത്താ യേ അഞ്ഞത്ര മനുസ്സേഹി പച്ചാജായന്തി. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘അപ്പമത്താ വിഹരിസ്സാമാ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. ദുതിയം.

൩. കുലസുത്തം

൨൨൫. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യാനി കാനിചി കുലാനി ബഹുത്ഥികാനി അപ്പപുരിസാനി താനി സുപ്പധംസിയാനി ഹോന്തി ചോരേഹി കുമ്ഭത്ഥേനകേഹി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി ഭിക്ഖുനോ മേത്താചേതോവിമുത്തി അഭാവിതാ അബഹുലീകതാ സോ സുപ്പധംസിയോ ഹോതി അമനുസ്സേഹി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യാനി കാനിചി കുലാനി അപ്പിത്ഥികാനി ബഹുപുരിസാനി താനി ദുപ്പധംസിയാനി ഹോന്തി ചോരേഹി കുമ്ഭത്ഥേനകേഹി, ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി ഭിക്ഖുനോ മേത്താചേതോവിമുത്തി ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ സോ ദുപ്പധംസിയോ ഹോതി അമനുസ്സേഹി. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘മേത്താ നോ ചേതോവിമുത്തി ഭാവിതാ ഭവിസ്സതി ബഹുലീകതാ യാനീകതാ വത്ഥുകതാ അനുട്ഠിതാ പരിചിതാ സുസമാരദ്ധാ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. തതിയം.

൪. ഓക്ഖാസുത്തം

൨൨൬. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘യോ, ഭിക്ഖവേ, പുബ്ബണ്ഹസമയം ഓക്ഖാസതം ദാനം ദദേയ്യ, യോ മജ്ഝന്ഹികസമയം ഓക്ഖാസതം ദാനം ദദേയ്യ, യോ സായന്ഹസമയം ഓക്ഖാസതം ദാനം ദദേയ്യ, യോ വാ പുബ്ബണ്ഹസമയം അന്തമസോ ഗദ്ദുഹനമത്തമ്പി മേത്തചിത്തം ഭാവേയ്യ, യോ വാ മജ്ഝന്ഹികസമയം അന്തമസോ ഗദ്ദുഹനമത്തമ്പി മേത്തചിത്തം ഭാവേയ്യ, യോ വാ സായന്ഹസമയം അന്തമസോ ഗദ്ദുഹനമത്തമ്പി മേത്തചിത്തം ഭാവേയ്യ, ഇദം തതോ മഹപ്ഫലതരം. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘മേത്താ നോ ചേതോവിമുത്തി ഭാവിതാ ഭവിസ്സതി ബഹുലീകതാ യാനീകതാ വത്ഥുകതാ അനുട്ഠിതാ പരിചിതാ സുസമാരദ്ധാ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. ചതുത്ഥം.

൫. സത്തിസുത്തം

൨൨൭. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, സത്തി തിണ്ഹഫലാ. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ – ‘അഹം ഇമം സത്തിം തിണ്ഹഫലം പാണിനാ വാ മുട്ഠിനാ വാ പടിലേണിസ്സാമി പടികോട്ടിസ്സാമി പടിവട്ടേസ്സാമീ’തി. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, ഭബ്ബോ നു ഖോ സോ പുരിസോ അമും സത്തിം തിണ്ഹഫലം പാണിനാ വാ മുട്ഠിനാ വാ പടിലേണേതും പടികോട്ടേതും പടിവട്ടേതു’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘തം കിസ്സ ഹേതു’’? ‘‘അസു ഹി, ഭന്തേ, സത്തി തിണ്ഹഫലാ ന സുകരാ പാണിനാ വാ മുട്ഠിനാ വാ പടിലേണേതും പടികോട്ടേതും പടിവട്ടേതും. യാവദേവ ച പന സോ പുരിസോ കിലമഥസ്സ വിഘാതസ്സ ഭാഗീ അസ്സാ’’തി.

‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യസ്സ കസ്സചി ഭിക്ഖുനോ മേത്താചേതോവിമുത്തി ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ യാനീകതാ വത്ഥുകതാ അനുട്ഠിതാ പരിചിതാ സുസമാരദ്ധാ, തസ്സ ചേ അമനുസ്സോ ചിത്തം ഖിപിതബ്ബം മഞ്ഞേയ്യ; അഥ ഖോ സ്വേവ അമനുസ്സോ കിലമഥസ്സ വിഘാതസ്സ ഭാഗീ അസ്സ. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘മേത്താ നോ ചേതോവിമുത്തി ഭാവിതാ ഭവിസ്സതി ബഹുലീകതാ യാനീകതാ വത്ഥുകതാ അനുട്ഠിതാ പരിചിതാ സുസമാരദ്ധാ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. പഞ്ചമം.

൬. ധനുഗ്ഗഹസുത്തം

൨൨൮. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ ദള്ഹധമ്മാ ധനുഗ്ഗഹാ സുസിക്ഖിതാ കതഹത്ഥാ കതൂപാസനാ ചതുദ്ദിസാ ഠിതാ അസ്സു. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ – ‘അഹം ഇമേസം ചതുന്നം ദള്ഹധമ്മാനം ധനുഗ്ഗഹാനം സുസിക്ഖിതാനം കതഹത്ഥാനം കതൂപാസനാനം ചതുദ്ദിസാ കണ്ഡേ ഖിത്തേ അപ്പതിട്ഠിതേ പഥവിയം ഗഹേത്വാ ആഹരിസ്സാമീ’തി. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, ‘ജവനോ പുരിസോ പരമേന ജവേന സമന്നാഗതോ’തി അലം വചനായാ’’തി?

‘‘ഏകസ്സ ചേപി, ഭന്തേ, ദള്ഹധമ്മസ്സ ധനുഗ്ഗഹസ്സ സുസിക്ഖിതസ്സ കതഹത്ഥസ്സ കതൂപാസനസ്സ കണ്ഡം ഖിത്തം അപ്പതിട്ഠിതം പഥവിയം ഗഹേത്വാ ആഹരേയ്യ – ‘ജവനോ പുരിസോ പരമേന ജവേന സമന്നാഗതോ’തി അലം വചനായ, കോ പന വാദോ ചതുന്നം ദള്ഹധമ്മാനം ധനുഗ്ഗഹാനം സുസിക്ഖിതാനം കതഹത്ഥാനം കതൂപാസനാന’’ന്തി?

‘‘യഥാ ച, ഭിക്ഖവേ, തസ്സ പുരിസസ്സ ജവോ, യഥാ ച ചന്ദിമസൂരിയാനം ജവോ, തതോ സീഘതരോ. യഥാ ച, ഭിക്ഖവേ, തസ്സ പുരിസസ്സ ജവോ യഥാ ച ചന്ദിമസൂരിയാനം ജവോ യഥാ ച യാ ദേവതാ ചന്ദിമസൂരിയാനം പുരതോ ധാവന്തി താസം ദേവതാനം ജവോ, ( ) [(തതോ സീഘതരോ. യഥാ ച ഭിക്ഖവേ തസ്സ പുരിസസ്സ ജവോ, യഥാ ച ചന്ദിമസുരിയാനം ജവോ, യഥാ ച യാ ദേവതാ ചന്ദിമസുരിയാനം പുരതോ ധാവന്തി, താസം ദേവതാനം ജവോ,) (സീ. സ്യാ. കം.)] തതോ സീഘതരം ആയുസങ്ഖാരാ ഖിയന്തി. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘അപ്പമത്താ വിഹരിസ്സാമാ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. ഛട്ഠം.

൭. ആണിസുത്തം

൨൨൯. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, ദസാരഹാനം ആനകോ [ആണകോ (സീ.)] നാമ മുദിങ്ഗോ അഹോസി. തസ്സ ദസാരഹാ ആനകേ ഘടിതേ അഞ്ഞം ആണിം ഓദഹിംസു. അഹു ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ യം ആനകസ്സ മുദിങ്ഗസ്സ പോരാണം പോക്ഖരഫലകം അന്തരധായി. ആണിസങ്ഘാടോവ അവസിസ്സി. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭവിസ്സന്തി ഭിക്ഖൂ അനാഗതമദ്ധാനം, യേ തേ സുത്തന്താ തഥാഗതഭാസിതാ ഗമ്ഭീരാ ഗമ്ഭീരത്ഥാ ലോകുത്തരാ സുഞ്ഞതപ്പടിസംയുത്താ, തേസു ഭഞ്ഞമാനേസു ന സുസ്സൂസിസ്സന്തി ന സോതം ഓദഹിസ്സന്തി ന അഞ്ഞാ ചിത്തം ഉപട്ഠാപേസ്സന്തി ന ച തേ ധമ്മേ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം പരിയാപുണിതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സന്തി’’.

‘‘യേ പന തേ സുത്തന്താ കവികതാ കാവേയ്യാ ചിത്തക്ഖരാ ചിത്തബ്യഞ്ജനാ ബാഹിരകാ സാവകഭാസിതാ, തേസു ഭഞ്ഞമാനേസു സുസ്സൂസിസ്സന്തി, സോതം ഓദഹിസ്സന്തി, അഞ്ഞാ ചിത്തം ഉപട്ഠാപേസ്സന്തി, തേ ച ധമ്മേ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം പരിയാപുണിതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സന്തി. ഏവമേതേസം, ഭിക്ഖവേ, സുത്തന്താനം തഥാഗതഭാസിതാനം ഗമ്ഭീരാനം ഗമ്ഭീരത്ഥാനം ലോകുത്തരാനം സുഞ്ഞതപ്പടിസംയുത്താനം അന്തരധാനം ഭവിസ്സതി. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘യേ തേ സുത്തന്താ തഥാഗതഭാസിതാ ഗമ്ഭീരാ ഗമ്ഭീരത്ഥാ ലോകുത്തരാ സുഞ്ഞതപ്പടിസംയുത്താ, തേസു ഭഞ്ഞമാനേസു സുസ്സൂസിസ്സാമ, സോതം ഓദഹിസ്സാമ, അഞ്ഞാ ചിത്തം ഉപട്ഠാപേസ്സാമ, തേ ച ധമ്മേ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം പരിയാപുണിതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സാമാ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. സത്തമം.

൮. കലിങ്ഗരസുത്തം

൨൩൦. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കലിങ്ഗരൂപധാനാ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി ലിച്ഛവീ വിഹരന്തി അപ്പമത്താ ആതാപിനോ ഉപാസനസ്മിം. തേസം രാജാ മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ ന ലഭതി ഓതാരം ന ലഭതി ആരമ്മണം. ഭവിസ്സന്തി, ഭിക്ഖവേ, അനാഗതമദ്ധാനം ലിച്ഛവീ സുഖുമാലാ [സുകുമാലാ (സീ.), സുഖുമാ (ക.)] മുദുതലുനഹത്ഥപാദാ [മുദുതലാഹത്ഥപാദാ (സ്യാ. കം.)] തേ മുദുകാസു സേയ്യാസു തൂലബിമ്ബോഹനാസു [തൂലബിമ്ബോഹനാസു (സ്യാ. കം. പീ.), തൂലബിമ്ബോഹനാദീസു (സീ.), തൂലബിബ്ബോഹനാദീസു (ക.)] യാവസൂരിയുഗ്ഗമനാ സേയ്യം കപ്പിസ്സന്തി. തേസം രാജാ മാഗധോ അജാതസത്തു വേദേഹിപുത്തോ ലച്ഛതി ഓതാരം ലച്ഛതി ആരമ്മണം.

‘‘കലിങ്ഗരൂപധാനാ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി ഭിക്ഖൂ വിഹരന്തി അപ്പമത്താ ആതാപിനോ പധാനസ്മിം. തേസം മാരോ പാപിമാ ന ലഭതി ഓതാരം ന ലഭതി ആരമ്മണം. ഭവിസ്സന്തി, ഭിക്ഖവേ, അനാഗതമദ്ധാനം ഭിക്ഖൂ സുഖുമാ മുദുതലുനഹത്ഥപാദാ. തേ മുദുകാസു സേയ്യാസു തൂലബിമ്ബോഹനാസു യാവസൂരിയുഗ്ഗമനാ സേയ്യം കപ്പിസ്സന്തി. തേസം മാരോ പാപിമാ ലച്ഛതി ഓതാരം ലച്ഛതി ആരമ്മണം. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘കലിങ്ഗരൂപധാനാ വിഹരിസ്സാമ അപ്പമത്താ ആതാപിനോ പധാനസ്മി’ന്തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. അട്ഠമം.

൯. നാഗസുത്തം

൨൩൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ നവോ ഭിക്ഖു അതിവേലം കുലാനി ഉപസങ്കമതി. തമേനം ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘മായസ്മാ അതിവേലം കുലാനി ഉപസങ്കമീ’’തി. സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനോ ഏവമാഹ – ‘‘ഇമേ ഹി നാമ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ കുലാനി ഉപസങ്കമിതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സന്തി, കിമങ്ഗം [കിമങ്ഗ (സീ.)] പനാഹ’’ന്തി?

അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, അഞ്ഞതരോ നവോ ഭിക്ഖു അതിവേലം കുലാനി ഉപസങ്കമതി. തമേനം ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘മായസ്മാ അതിവേലം കുലാനി ഉപസങ്കമീ’തി. സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനോ ഏവമാഹ – ‘ഇമേ ഹി നാമ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ കുലാനി ഉപസങ്കമിതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സന്തി, കിമങ്ഗം പനാഹ’’’ന്തി.

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, അരഞ്ഞായതനേ മഹാസരസീ. തം നാഗാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി. തേ തം സരസിം ഓഗാഹേത്വാ സോണ്ഡായ ഭിസമുളാലം അബ്ബുഹേത്വാ [അബ്ഭൂഹേത്വാ (ക.), അബ്ബാഹിത്വാ (മഹാവ. ൨൭൮)] സുവിക്ഖാലിതം വിക്ഖാലേത്വാ അകദ്ദമം സങ്ഖാദിത്വാ [സങ്ഖരിത്വാ (പീ. ക.)] അജ്ഝോഹരന്തി. തേസം തം വണ്ണായ ചേവ ഹോതി ബലായ ച, ന ച തതോനിദാനം മരണം വാ നിഗച്ഛന്തി മരണമത്തം വാ ദുക്ഖം. തേസംയേവ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, മഹാനാഗാനം അനുസിക്ഖമാനാ തരുണാ ഭിങ്കച്ഛാപാ തം സരസിം ഓഗാഹേത്വാ സോണ്ഡായ ഭിസമുളാലം അബ്ബുഹേത്വാ ന സുവിക്ഖാലിതം വിക്ഖാലേത്വാ സകദ്ദമം അസങ്ഖാദിത്വാ അജ്ഝോഹരന്തി. തേസം തം നേവ വണ്ണായ ഹോതി ന ബലായ. തതോനിദാനം മരണം വാ നിഗച്ഛന്തി മരണമത്തം വാ ദുക്ഖം.

‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇധ ഥേരാ ഭിക്ഖൂ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ പവിസന്തി. തേ തത്ഥ ധമ്മം ഭാസന്തി. തേസം ഗിഹീ പസന്നാകാരം കരോന്തി. തേ തം ലാഭം അഗധിതാ അമുച്ഛിതാ അനജ്ഝോപന്നാ [അനജ്ഝാപന്നാ (സബ്ബത്ഥ) മ. നി. ൧ പാസരാസിസുത്തവണ്ണനാ ഓലോകേതബ്ബാ] ആദീനവദസ്സാവിനോ നിസ്സരണപഞ്ഞാ പരിഭുഞ്ജന്തി. തേസം തം വണ്ണായ ചേവ ഹോതി ബലായ ച, ന ച തതോനിദാനം മരണം വാ നിഗച്ഛന്തി മരണമത്തം വാ ദുക്ഖം. തേസംയേവ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, ഥേരാനം ഭിക്ഖൂനം അനുസിക്ഖമാനാ നവാ ഭിക്ഖൂ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ പവിസന്തി. തേ തത്ഥ ധമ്മം ഭാസന്തി. തേസം ഗിഹീ പസന്നാകാരം കരോന്തി. തേ തം ലാഭം ഗധിതാ മുച്ഛിതാ അജ്ഝോപന്നാ അനാദീനവദസ്സാവിനോ അനിസ്സരണപഞ്ഞാ പരിഭുഞ്ജന്തി. തേസം തം നേവ വണ്ണായ ഹോതി ന ബലായ, തേ തതോനിദാനം മരണം വാ നിഗച്ഛന്തി മരണമത്തം വാ ദുക്ഖം. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘അഗധിതാ അമുച്ഛിതാ അനജ്ഝോപന്നാ ആദീനവദസ്സാവിനോ നിസ്സരണപഞ്ഞാ തം ലാഭം പരിഭുഞ്ജിസ്സാമാ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. നവമം.

൧൦. ബിളാരസുത്തം

൨൩൨. സാവത്ഥിയം വിഹരതി. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു അതിവേലം കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജതി. തമേനം ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘‘മായസ്മാ അതിവേലം കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജീ’’തി. സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനോ ന വിരമതി. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു അതിവേലം കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജതി. തമേനം ഭിക്ഖൂ ഏവമാഹംസു – ‘മായസ്മാ അതിവേലം കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജീ’തി. സോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനോ ന വിരമതീ’’തി.

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, ബിളാരോ സന്ധിസമലസങ്കടീരേ ഠിതോ അഹോസി മുദുമൂസിം മഗ്ഗയമാനോ – ‘യദായം മുദുമൂസി ഗോചരായ പക്കമിസ്സതി, തത്ഥേവ നം ഗഹേത്വാ ഖാദിസ്സാമീ’തി. അഥ ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, മുദുമൂസി ഗോചരായ പക്കാമി. തമേനം ബിളാരോ ഗഹേത്വാ സഹസാ സങ്ഖാദിത്വാ [സങ്ഖരിത്വാ (പീ. ക.), മംസം ഖാദിത്വാ (സ്യാ. കം.), അസംഖാദിത്വാ (കത്ഥചി)] അജ്ഝോഹരി. തസ്സ സോ മുദുമൂസി അന്തമ്പി ഖാദി, അന്തഗുണമ്പി ഖാദി. സോ തതോനിദാനം മരണമ്പി നിഗച്ഛി മരണമത്തമ്പി ദുക്ഖം.

‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖു പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ പവിസതി അരക്ഖിതേനേവ കായേന അരക്ഖിതായ വാചായ അരക്ഖിതേന ചിത്തേന, അനുപട്ഠിതായ സതിയാ, അസംവുതേഹി ഇന്ദ്രിയേഹി. സോ തത്ഥ പസ്സതി മാതുഗാമം ദുന്നിവത്ഥം വാ ദുപ്പാരുതം വാ. തസ്സ മാതുഗാമം ദിസ്വാ ദുന്നിവത്ഥം വാ ദുപ്പാരുതം വാ രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേതി. സോ രാഗാനുദ്ധംസേന ചിത്തേന മരണം വാ നിഗച്ഛതി മരണമത്തം വാ ദുക്ഖം. മരണഞ്ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, അരിയസ്സ വിനയേ യോ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തതി. മരണമത്തഞ്ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖം യദിദം അഞ്ഞതരം സംകിലിട്ഠം ആപത്തിം ആപജ്ജതി. യഥാരൂപായ ആപത്തിയാ വുട്ഠാനം പഞ്ഞായതി. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘രക്ഖിതേനേവ കായേന രക്ഖിതായ വാചായ രക്ഖിതേന ചിത്തേന, ഉപട്ഠിതായ സതിയാ, സംവുതേഹി ഇന്ദ്രിയേഹി ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ പവിസിസ്സാമാ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. ദസമം.

൧൧. സിങ്ഗാലസുത്തം

൨൩൩. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘അസ്സുത്ഥ നോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം ജരസിങ്ഗാലസ്സ വസ്സമാനസ്സാ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏസോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ജരസിങ്ഗാലോ ഉക്കണ്ഡകേന നാമ രോഗജാതേന ഫുട്ഠോ. സോ യേന യേന ഇച്ഛതി തേന തേന ഗച്ഛതി; യത്ഥ യത്ഥ ഇച്ഛതി തത്ഥ തത്ഥ തിട്ഠതി; യത്ഥ യത്ഥ ഇച്ഛതി തത്ഥ തത്ഥ നിസീദതി; യത്ഥ യത്ഥ ഇച്ഛതി തത്ഥ തത്ഥ നിപജ്ജതി; സീതകോപി നം വാതോ ഉപവായതി. സാധു ഖ്വസ്സ, ഭിക്ഖവേ, യം ഇധേകച്ചോ സക്യപുത്തിയപടിഞ്ഞോ ഏവരൂപമ്പി അത്തഭാവപടിലാഭം പടിസംവേദിയേഥ. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘അപ്പമത്താ വിഹരിസ്സാമാ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. ഏകാദസമം.

൧൨. ദുതിയസിങ്ഗാലസുത്തം

൨൩൪. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘അസ്സുത്ഥ നോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം ജരസിങ്ഗാലസ്സ വസ്സമാനസ്സാ’’തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘സിയാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തസ്മിം ജരസിങ്ഗാലേ യാ കാചി കതഞ്ഞുതാ കതവേദിതാ, ന ത്വേവ ഇധേകച്ചേ സക്യപുത്തിയപടിഞ്ഞേ സിയാ യാ കാചി കതഞ്ഞുതാ കതവേദിതാ. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘കതഞ്ഞുനോ ഭവിസ്സാമ കതവേദിനോ; ന ച നോ [ന ച നോതി ഇദം സീ. പീ. പോത്ഥകേസു നത്ഥി] അമ്ഹേസു അപ്പകമ്പി കതം നസ്സിസ്സതീ’തി [മാ നസ്സിസ്സതീതി (സീ. പീ.), വിനസ്സിസ്സതീതി (സ്യാ. കം.)]. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. ദ്വാദസമം.

ഓപമ്മസംയുത്തം സമത്തം.