൪. ചതുത്ഥവഗ്ഗോ

൧. ഭിന്ദിസുത്തം

൧൮൦. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ദാരുണോ, ഭിക്ഖവേ, ലാഭസക്കാരസിലോകോ. ലാഭസക്കാരസിലോകേന അഭിഭൂതോ പരിയാദിണ്ണചിത്തോ, ഭിക്ഖവേ, ദേവദത്തോ സങ്ഘം ഭിന്ദി. ഏവം ദാരുണോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലാഭസക്കാരസിലോകോ…പേ… സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. പഠമം.

൨. കുസലമൂലസുത്തം

൧൮൧. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ദാരുണോ, ഭിക്ഖവേ, ലാഭസക്കാരസിലോകോ. ലാഭസക്കാരസിലോകേന അഭിഭൂതസ്സ പരിയാദിണ്ണചിത്തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ദേവദത്തസ്സ കുസലമൂലം സമുച്ഛേദമഗമാ. ഏവം ദാരുണോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലാഭസക്കാരസിലോകോ…പേ… സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. ദുതിയം.

൩. കുസലധമ്മസുത്തം

൧൮൨. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ദാരുണോ, ഭിക്ഖവേ, ലാഭസക്കാരസിലോകോ. ലാഭസക്കാരസിലോകേന അഭിഭൂതസ്സ പരിയാദിണ്ണചിത്തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ദേവദത്തസ്സ കുസലോ ധമ്മോ സമുച്ഛേദമഗമാ. ഏവം ദാരുണോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലാഭസക്കാരസിലോകോ…പേ… സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. തതിയം.

൪. സുക്കധമ്മസുത്തം

൧൮൩. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ദാരുണോ, ഭിക്ഖവേ, ലാഭസക്കാരസിലോകോ. ലാഭസക്കാരസിലോകേന അഭിഭൂതസ്സ പരിയാദിണ്ണചിത്തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ദേവദത്തസ്സ സുക്കോ ധമ്മോ സമുച്ഛേദമഗമാ. ഏവം ദാരുണോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലാഭസക്കാരസിലോകോ…പേ… സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. ചതുത്ഥം.

൫. അചിരപക്കന്തസുത്തം

൧൮൪. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ അചിരപക്കന്തേ ദേവദത്തേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ദേവദത്തം ആരബ്ഭ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അത്തവധായ, ഭിക്ഖവേ, ദേവദത്തസ്സ ലാഭസക്കാരസിലോകോ ഉദപാദി, പരാഭവായ ദേവദത്തസ്സ ലാഭസക്കാരസിലോകോ ഉദപാദി’’.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, കദലീ അത്തവധായ ഫലം ദേതി, പരാഭവായ ഫലം ദേതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്തവധായ ദേവദത്തസ്സ ലാഭസക്കാരസിലോകോ ഉദപാദി, പരാഭവായ ദേവദത്തസ്സ ലാഭസക്കാരസിലോകോ ഉദപാദി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, വേളു അത്തവധായ ഫലം ദേതി, പരാഭവായ ഫലം ദേതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്തവധായ ദേവദത്തസ്സ ലാഭസക്കാരസിലോകോ ഉദപാദി, പരാഭവായ ദേവദത്തസ്സ ലാഭസക്കാരസിലോകോ ഉദപാദി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, നളോ അത്തവധായ ഫലം ദേതി, പരാഭവായ ഫലം ദേതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്തവധായ ദേവദത്തസ്സ ലാഭസക്കാരസിലോകോ ഉദപാദി, പരാഭവായ ദേവദത്തസ്സ ലാഭസക്കാരസിലോകോ ഉദപാദി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, അസ്സതരീ അത്തവധായ ഗബ്ഭം ഗണ്ഹാതി, പരാഭവായ ഗബ്ഭം ഗണ്ഹാതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അത്തവധായ ദേവദത്തസ്സ ലാഭസക്കാരസിലോകോ ഉദപാദി, പരാഭവായ ദേവദത്തസ്സ ലാഭസക്കാരസിലോകോ ഉദപാദി. ഏവം ദാരുണോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലാഭസക്കാരസിലോകോ. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. ഇദം വത്വാന സുഗതോ അഥാപരം ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘ഫലം വേ കദലിം ഹന്തി, ഫലം വേളും ഫലം നളം;

സക്കാരോ കാപുരിസം ഹന്തി, ഗബ്ഭോ അസ്സതരിം യഥാതി’’. പഞ്ചമം;

൬. പഞ്ചരഥസതസുത്തം

൧൮൫. രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ദേവദത്തസ്സ അജാതസത്തുകുമാരോ പഞ്ചഹി രഥസതേഹി സായം പാതം ഉപട്ഠാനം ഗച്ഛതി, പഞ്ച ച ഥാലിപാകസതാനി ഭത്താഭിഹാരോ അഭിഹരീയതി. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘ദേവദത്തസ്സ, ഭന്തേ, അജാതസത്തുകുമാരോ പഞ്ചഹി രഥസതേഹി സായം പാതം ഉപട്ഠാനം ഗച്ഛതി, പഞ്ച ച ഥാലിപാകസതാനി ഭത്താഭിഹാരോ അഭിഹരീയതീ’’തി. ‘‘മാ, ഭിക്ഖവേ, ദേവദത്തസ്സ ലാഭസക്കാരസിലോകം പിഹയിത്ഥ. യാവകീവഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ദേവദത്തസ്സ അജാതസത്തുകുമാരോ പഞ്ചഹി രഥസതേഹി സായം പാതം ഉപട്ഠാനം ഗമിസ്സതി, പഞ്ച ച ഥാലിപാകസതാനി ഭത്താഭിഹാരോ ആഹരീയിസ്സതി, ഹാനിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ദേവദത്തസ്സ പാടികങ്ഖാ കുസലേസു ധമ്മേസു, നോ വുദ്ധി’’.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ചണ്ഡസ്സ കുക്കുരസ്സ നാസായ പിത്തം ഭിന്ദേയ്യും, ഏവഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, കുക്കുരോ ഭിയ്യോസോമത്തായ ചണ്ഡതരോ അസ്സ; ഏവമേവ, ഭിക്ഖവേ, യാവകീവഞ്ച ദേവദത്തസ്സ അജാതസത്തുകുമാരോ പഞ്ചഹി രഥസതേഹി സായം പാതം ഉപട്ഠാനം ഗമിസ്സതി, പഞ്ച ച ഥാലിപാകസതാനി ഭത്താഭിഹാരോ ആഹരീയിസ്സതി, ഹാനിയേവ, ഭിക്ഖവേ, ദേവദത്തസ്സ പാടികങ്ഖാ കുസലേസു ധമ്മേസു, നോ വുദ്ധി. ഏവം ദാരുണോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലാഭസക്കാരസിലോകോ…പേ… ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. ഛട്ഠം.

൭. മാതുസുത്തം

൧൮൬. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ദാരുണോ, ഭിക്ഖവേ, ലാഭസക്കാരസിലോകോ കടുകോ ഫരുസോ അന്തരായികോ അനുത്തരസ്സ യോഗക്ഖേമസ്സ അധിഗമായ. ഇധാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി – ‘ന ചായമായസ്മാ മാതുപി ഹേതു സമ്പജാനമുസാ ഭാസേയ്യാ’തി. തമേനം പസ്സാമി അപരേന സമയേന ലാഭസക്കാരസിലോകേന അഭിഭൂതം പരിയാദിണ്ണചിത്തം സമ്പജാനമുസാ ഭാസന്തം. ഏവം ദാരുണോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലാഭസക്കാരസിലോകോ കടുകോ ഫരുസോ അന്തരായികോ അനുത്തരസ്സ യോഗക്ഖേമസ്സ അധിഗമായ. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘ഉപ്പന്നം ലാഭസക്കാരസിലോകം പജഹിസ്സാമ. ന ച നോ ഉപ്പന്നോ ലാഭസക്കാരസിലോകോ ചിത്തം പരിയാദായ ഠസ്സതീ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. സത്തമം.

൮-൧൩. പിതുസുത്താദിഛക്കം

൧൮൭. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ദാരുണോ, ഭിക്ഖവേ, ലാഭസക്കാരസിലോകോ കടുകോ ഫരുസോ അന്തരായികോ അനുത്തരസ്സ യോഗക്ഖേമസ്സ അധിഗമായ. ഇധാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി – ‘ന ചായമായസ്മാ പിതുപി ഹേതു…പേ… ഭാതുപി ഹേതു… ഭഗിനിയാപി ഹേതു… പുത്തസ്സപി ഹേതു… ധീതുയാപി ഹേതു… പജാപതിയാപി ഹേതു സമ്പജാനമുസാ ഭാസേയ്യാ’തി. തമേനം പസ്സാമി അപരേന സമയേന ലാഭസക്കാരസിലോകേന അഭിഭൂതം പരിയാദിണ്ണചിത്തം സമ്പജാനമുസാ ഭാസന്തം. ഏവം ദാരുണോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ലാഭസക്കാരസിലോകോ കടുകോ ഫരുസോ അന്തരായികോ അനുത്തരസ്സ യോഗക്ഖേമസ്സ അധിഗമായ. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം സിക്ഖിതബ്ബം – ‘ഉപ്പന്നം ലാഭസക്കാരസിലോകം പജഹിസ്സാമ, ന ച നോ ഉപ്പന്നോ ലാഭസക്കാരസിലോകോ ചിത്തം പരിയാദായ ഠസ്സതീ’തി. ഏവഞ്ഹി വോ, ഭിക്ഖവേ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി. തേരസമം.

ചതുത്ഥോ വഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ഭിന്ദി മൂലം ദുവേ ധമ്മാ, പക്കന്തം രഥ മാതരി;

പിതാ ഭാതാ ച ഭഗിനീ, പുത്തോ ധീതാ പജാപതീതി.

ലാഭസക്കാരസംയുത്തം സമത്തം.