൧൨. പരംമരണസുത്തം

൧൫൫. ഏകം സമയം ആയസ്മാ ച മഹാകസ്സപോ ആയസ്മാ ച സാരിപുത്തോ ബാരാണസിയം വിഹരന്തി ഇസിപതനേ മിഗദായേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേനായസ്മാ മഹാകസ്സപോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ മഹാകസ്സപേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ആയസ്മന്തം മഹാകസ്സപം ഏതദവോച – ‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ കസ്സപ, ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി? ‘‘അബ്യാകതം ഖോ ഏതം, ആവുസോ, ഭഗവതാ – ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’’തി. ‘‘കിം പനാവുസോ, ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി? ‘‘ഏവമ്പി ഖോ, ആവുസോ, അബ്യാകതം ഭഗവതാ – ‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’’തി. ‘‘കിം നു ഖോ, ആവുസോ, ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി? ‘‘അബ്യാകതം ഖോ ഏതം, ആവുസോ, ഭഗവതാ – ‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’’തി. ‘‘കിം പനാവുസോ, നേവ ഹോതി, ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി? ‘‘ഏവമ്പി ഖോ, ആവുസോ, അബ്യാകതം ഭഗവതാ – ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’’തി. ‘‘കസ്മാ ചേതം, ആവുസോ, അബ്യാകതം ഭഗവതാ’’തി? ‘‘ന ഹേതം, ആവുസോ, അത്ഥസംഹിതം നാദിബ്രഹ്മചരിയകം ന നിബ്ബിദായ ന വിരാഗായ ന നിരോധായ ന ഉപസമായ ന അഭിഞ്ഞായ ന സമ്ബോധായ ന നിബ്ബാനായ സംവത്തതി. തസ്മാ തം അബ്യാകതം ഭഗവതാ’’തി.

‘‘അഥ കിഞ്ചരഹാവുസോ, ബ്യാകതം ഭഗവതാ’’തി? ‘‘ഇദം ‘ദുക്ഖ’ന്തി ഖോ, ആവുസോ, ബ്യാകതം ഭഗവതാ; അയം ‘ദുക്ഖസമുദയോ’തി ബ്യാകതം ഭഗവതാ; അയം ‘ദുക്ഖനിരോധോ’തി ബ്യാകതം ഭഗവതാ; അയം ‘ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി ബ്യാകതം ഭഗവതാ’’തി. ‘‘കസ്മാ ചേതം, ആവുസോ, ബ്യാകതം ഭഗവതാ’’തി? ‘‘ഏതഞ്ഹി, ആവുസോ, അത്ഥസംഹിതം ഏതം ആദിബ്രഹ്മചരിയകം ഏതം നിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി. തസ്മാ തം ബ്യാകതം ഭഗവതാ’’തി. ദ്വാദസമം.