൧. പഠമവഗ്ഗോ

൧. തിണകട്ഠസുത്തം

൧൨൪. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘അനമതഗ്ഗോയം [അനമതഗ്ഗായം (പീ. ക.)] ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ. പുബ്ബാ കോടി ന പഞ്ഞായതി അവിജ്ജാനീവരണാനം സത്താനം തണ്ഹാസംയോജനാനം സന്ധാവതം സംസരതം. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ യം ഇമസ്മിം ജമ്ബുദീപേ തിണകട്ഠസാഖാപലാസം തം ഛേത്വാ [തച്ഛേത്വാ (ബഹൂസു)] ഏകജ്ഝം സംഹരിത്വാ ചതുരങ്ഗുലം ചതുരങ്ഗുലം ഘടികം കത്വാ നിക്ഖിപേയ്യ – ‘അയം മേ മാതാ, തസ്സാ മേ മാതു അയം മാതാ’തി, അപരിയാദിന്നാവ [അപരിയാദിണ്ണാവ (സീ.)] ഭിക്ഖവേ, തസ്സ പുരിസസ്സ മാതുമാതരോ അസ്സു, അഥ ഇമസ്മിം ജമ്ബുദീപേ തിണകട്ഠസാഖാപലാസം പരിക്ഖയം പരിയാദാനം ഗച്ഛേയ്യ. തം കിസ്സ ഹേതു? അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ. പുബ്ബാ കോടി ന പഞ്ഞായതി അവിജ്ജാനീവരണാനം സത്താനം തണ്ഹാസംയോജനാനം സന്ധാവതം സംസരതം. ഏവം ദീഘരത്തം വോ, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖം പച്ചനുഭൂതം തിബ്ബം പച്ചനുഭൂതം ബ്യസനം പച്ചനുഭൂതം, കടസീ [കടസി (സീ. പീ. ക.) കടാ ഛവാ സയന്തി ഏത്ഥാതി കടസീ] വഡ്ഢിതാ. യാവഞ്ചിദം, ഭിക്ഖവേ, അലമേവ സബ്ബസങ്ഖാരേസു നിബ്ബിന്ദിതും അലം വിരജ്ജിതും അലം വിമുച്ചിതു’’ന്തി. പഠമം.

൨. പഥവീസുത്തം

൧൨൫. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ. പുബ്ബാ കോടി ന പഞ്ഞായതി അവിജ്ജാനീവരണാനം സത്താനം തണ്ഹാസംയോജനാനം സന്ധാവതം സംസരതം. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ ഇമം മഹാപഥവിം കോലട്ഠിമത്തം കോലട്ഠിമത്തം മത്തികാഗുളികം കരിത്വാ നിക്ഖിപേയ്യ – ‘അയം മേ പിതാ, തസ്സ മേ പിതു അയം പിതാ’തി, അപരിയാദിന്നാവ ഭിക്ഖവേ, തസ്സ പുരിസസ്സ പിതുപിതരോ അസ്സു, അഥായം മഹാപഥവീ പരിക്ഖയം പരിയാദാനം ഗച്ഛേയ്യ. തം കിസ്സ ഹേതു? അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ. പുബ്ബാ കോടി ന പഞ്ഞായതി അവിജ്ജാനീവരണാനം സത്താനം തണ്ഹാസംയോജനാനം സന്ധാവതം സംസരതം. ഏവം ദീഘരത്തം വോ, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖം പച്ചനുഭൂതം തിബ്ബം പച്ചനുഭൂതം ബ്യസനം പച്ചനുഭൂതം, കടസീ വഡ്ഢിതാ. യാവഞ്ചിദം, ഭിക്ഖവേ, അലമേവ സബ്ബസങ്ഖാരേസു നിബ്ബിന്ദിതും, അലം വിരജ്ജിതും, അലം വിമുച്ചിതു’’ന്തി. ദുതിയം.

൩. അസ്സുസുത്തം

൧൨൬. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ. പുബ്ബാ കോടി ന പഞ്ഞായതി അവിജ്ജാനീവരണാനം സത്താനം തണ്ഹാസംയോജനാനം സന്ധാവതം സംസരതം. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, കതമം നു ഖോ ബഹുതരം, യം വാ വോ ഇമിനാ ദീഘേന അദ്ധുനാ സന്ധാവതം സംസരതം അമനാപസമ്പയോഗാ മനാപവിപ്പയോഗാ കന്ദന്താനം രോദന്താനം [രുദന്താനം (സീ.)] അസ്സു പസ്സന്നം [പസ്സന്ദം (ക. സീ.), പസന്ദം (സ്യാ. കം.), പസന്നം (പീ. ക.)] പഗ്ഘരിതം, യം വാ ചതൂസു മഹാസമുദ്ദേസു ഉദക’’ന്തി? ‘‘യഥാ ഖോ മയം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമ, ഏതദേവ, ഭന്തേ, ബഹുതരം യം നോ ഇമിനാ ദീഘേന അദ്ധുനാ സന്ധാവതം സംസരതം അമനാപസമ്പയോഗാ മനാപവിപ്പയോഗാ കന്ദന്താനം രോദന്താനം അസ്സു പസ്സന്നം പഗ്ഘരിതം, ന ത്വേവ ചതൂസു മഹാസമുദ്ദേസു ഉദക’’ന്തി.

‘‘സാധു സാധു, ഭിക്ഖവേ, സാധു ഖോ മേ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാഥ. ഏതദേവ, ഭിക്ഖവേ, ബഹുതരം യം വോ ഇമിനാ ദീഘേന അദ്ധുനാ സന്ധാവതം സംസരതം അമനാപസമ്പയോഗാ മനാപവിപ്പയോഗാ കന്ദന്താനം രോദന്താനം അസ്സു പസ്സന്നം പഗ്ഘരിതം, ന ത്വേവ ചതൂസു മഹാസമുദ്ദേസു ഉദകം. ദീഘരത്തം വോ, ഭിക്ഖവേ, മാതുമരണം പച്ചനുഭൂതം; തേസം വാ മാതുമരണം പച്ചനുഭോന്താനം അമനാപസമ്പയോഗാ മനാപവിപ്പയോഗാ കന്ദന്താനം രോദന്താനം അസ്സു പസ്സന്നം പഗ്ഘരിതം, ന ത്വേവ ചതൂസു മഹാസമുദ്ദേസു ഉദകം. ദീഘരത്തം വോ, ഭിക്ഖവേ, പിതുമരണം പച്ചനുഭൂതം …പേ… ഭാതുമരണം പച്ചനുഭൂതം… ഭഗിനിമരണം പച്ചനുഭൂതം… പുത്തമരണം പച്ചനുഭൂതം… ധീതുമരണം പച്ചനുഭൂതം… ഞാതിബ്യസനം പച്ചനുഭൂതം… ഭോഗബ്യസനം പച്ചനുഭൂതം. ദീഘരത്തം വോ, ഭിക്ഖവേ, രോഗബ്യസനം പച്ചനുഭൂതം, തേസം വോ രോഗബ്യസനം പച്ചനുഭോന്താനം അമനാപസമ്പയോഗാ മനാപവിപ്പയോഗാ കന്ദന്താനം രോദന്താനം അസ്സു പസ്സന്നം പഗ്ഘരിതം, ന ത്വേവ ചതൂസു മഹാസമുദ്ദേസു ഉദകം. തം കിസ്സ ഹേതു? അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ …പേ… യാവഞ്ചിദം, ഭിക്ഖവേ, അലമേവ സബ്ബസങ്ഖാരേസു നിബ്ബിന്ദിതും, അലം വിരജ്ജിതും, അലം വിമുച്ചിതു’’ന്തി. തതിയം.

൪. ഖീരസുത്തം

൧൨൭. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ. പുബ്ബാ കോടി ന പഞ്ഞായതി അവിജ്ജാനീവരണാനം സത്താനം തണ്ഹാസംയോജനാനം സന്ധാവതം സംസരതം. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, കതമം നു ഖോ ബഹുതരം, യം വാ വോ ഇമിനാ ദീഘേന അദ്ധുനാ സന്ധാവതം സംസരതം മാതുഥഞ്ഞം പീതം, യം വാ ചതൂസു മഹാസമുദ്ദേസു ഉദക’’ന്തി? ‘‘യഥാ ഖോ മയം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാമ, ഏതദേവ, ഭന്തേ, ബഹുതരം യം നോ ഇമിനാ ദീഘേന അദ്ധുനാ സന്ധാവതം സംസരതം മാതുഥഞ്ഞം പീതം, ന ത്വേവ ചതൂസു മഹാസമുദ്ദേസു ഉദക’’ന്തി.

‘‘സാധു സാധു, ഭിക്ഖവേ, സാധു ഖോ മേ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഏവം ധമ്മം ദേസിതം ആജാനാഥ. ഏതദേവ, ഭിക്ഖവേ, ബഹുതരം യം വോ ഇമിനാ ദീഘേന അദ്ധുനാ സന്ധാവതം സംസരതം മാതുഥഞ്ഞം പീതം, ന ത്വേവ ചതൂസു മഹാസമുദ്ദേസു ഉദകം. തം കിസ്സ ഹേതു? അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ…പേ… അലം വിമുച്ചിതു’’ന്തി. ചതുത്ഥം.

൫. പബ്ബതസുത്തം

൧൨൮. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ആരാമേ. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കീവദീഘോ നു ഖോ, ഭന്തേ, കപ്പോ’’തി? ‘‘ദീഘോ ഖോ, ഭിക്ഖു, കപ്പോ. സോ ന സുകരോ സങ്ഖാതും ഏത്തകാനി വസ്സാനി ഇതി വാ, ഏത്തകാനി വസ്സസതാനി ഇതി വാ, ഏത്തകാനി വസ്സസഹസ്സാനി ഇതി വാ, ഏത്തകാനി വസ്സസതസഹസ്സാനി ഇതി വാ’’തി.

‘‘സക്കാ പന, ഭന്തേ, ഉപമം കാതു’’ന്തി? ‘‘സക്കാ, ഭിക്ഖൂ’’തി ഭഗവാ അവോച. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖു, മഹാസേലോ പബ്ബതോ യോജനം ആയാമേന യോജനം വിത്ഥാരേന യോജനം ഉബ്ബേധേന അച്ഛിന്നോ അസുസിരോ ഏകഗ്ഘനോ. തമേനം പുരിസോ വസ്സസതസ്സ വസ്സസതസ്സ അച്ചയേന കാസികേന വത്ഥേന സകിം സകിം പരിമജ്ജേയ്യ. ഖിപ്പതരം ഖോ സോ, ഭിക്ഖു, മഹാസേലോ പബ്ബതോ ഇമിനാ ഉപക്കമേന പരിക്ഖയം പരിയാദാനം ഗച്ഛേയ്യ, ന ത്വേവ കപ്പോ. ഏവം ദീഘോ, ഭിക്ഖു, കപ്പോ. ഏവം ദീഘാനം ഖോ, ഭിക്ഖു, കപ്പാനം നേകോ കപ്പോ സംസിതോ, നേകം കപ്പസതം സംസിതം, നേകം കപ്പസഹസ്സം സംസിതം, നേകം കപ്പസതസഹസ്സം സംസിതം. തം കിസ്സ ഹേതു? അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖു, സംസാരോ. പുബ്ബാ കോടി…പേ… യാവഞ്ചിദം, ഭിക്ഖു, അലമേവ സബ്ബസങ്ഖാരേസു നിബ്ബിന്ദിതും, അലം വിരജ്ജിതും, അലം വിമുച്ചിതു’’ന്തി. പഞ്ചമം.

൬. സാസപസുത്തം

൧൨൯. സാവത്ഥിയം വിഹരതി. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു യേന ഭഗവാ…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കീവദീഘോ, നു ഖോ, ഭന്തേ, കപ്പോ’’തി? ‘‘ദീഘോ ഖോ, ഭിക്ഖു, കപ്പോ. സോ ന സുകരോ സങ്ഖാതും ഏത്തകാനി വസ്സാനി ഇതി വാ…പേ… ഏത്തകാനി വസ്സസതസഹസ്സാനി ഇതി വാ’’തി.

‘‘സക്കാ പന, ഭന്തേ, ഉപമം കാതു’’ന്തി? ‘‘സക്കാ, ഭിക്ഖൂ’’തി ഭഗവാ അവോച. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖു, ആയസം നഗരം യോജനം ആയാമേന യോജനം വിത്ഥാരേന യോജനം ഉബ്ബേധേന, പുണ്ണം സാസപാനം ഗുളികാബദ്ധം [ചൂളികാബദ്ധം (സീ. പീ.)]. തതോ പുരിസോ വസ്സസതസ്സ വസ്സസതസ്സ അച്ചയേന ഏകമേകം സാസപം ഉദ്ധരേയ്യ. ഖിപ്പതരം ഖോ സോ, ഭിക്ഖു മഹാസാസപരാസി ഇമിനാ ഉപക്കമേന പരിക്ഖയം പരിയാദാനം ഗച്ഛേയ്യ, ന ത്വേവ കപ്പോ. ഏവം ദീഘോ ഖോ, ഭിക്ഖു, കപ്പോ. ഏവം ദീഘാനം ഖോ, ഭിക്ഖു, കപ്പാനം നേകോ കപ്പോ സംസിതോ, നേകം കപ്പസതം സംസിതം, നേകം കപ്പസഹസ്സം സംസിതം, നേകം കപ്പസതസഹസ്സം സംസിതം. തം കിസ്സ ഹേതു? അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖു, സംസാരോ …പേ… അലം വിമുച്ചിതു’’ന്തി. ഛട്ഠം.

൭. സാവകസുത്തം

൧൩൦. സാവത്ഥിയം വിഹരതി. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ യേന ഭഗവാ…പേ… ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘കീവബഹുകാ നു ഖോ, ഭന്തേ, കപ്പാ അബ്ഭതീതാ അതിക്കന്താ’’തി? ‘‘ബഹുകാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, കപ്പാ അബ്ഭതീതാ അതിക്കന്താ. തേ ന സുകരാ സങ്ഖാതും – ‘ഏത്തകാ കപ്പാ ഇതി വാ, ഏത്തകാനി കപ്പസതാനി ഇതി വാ, ഏത്തകാനി കപ്പസഹസ്സാനി ഇതി വാ, ഏത്തകാനി കപ്പസതസഹസ്സാനി ഇതി വാ’’’തി.

‘‘സക്കാ പന, ഭന്തേ, ഉപമം കാതു’’ന്തി? ‘‘സക്കാ, ഭിക്ഖവേ’’തി ഭഗവാ അവോച. ‘‘ഇധസ്സു, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ സാവകാ വസ്സസതായുകാ വസ്സസതജീവിനോ. തേ ദിവസേ ദിവസേ കപ്പസതസഹസ്സം കപ്പസതസഹസ്സം അനുസ്സരേയ്യും. അനനുസ്സരിതാവ ഭിക്ഖവേ, തേഹി കപ്പാ അസ്സു, അഥ ഖോ തേ ചത്താരോ സാവകാ വസ്സസതായുകാ വസ്സസതജീവിനോ വസ്സസതസ്സ അച്ചയേന കാലം കരേയ്യും. ഏവം ബഹുകാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, കപ്പാ അബ്ഭതീതാ അതിക്കന്താ. തേ ന സുകരാ സങ്ഖാതും – ‘ഏത്തകാ കപ്പാ ഇതി വാ, ഏത്തകാനി കപ്പസതാനി ഇതി വാ, ഏത്തകാനി കപ്പസഹസ്സാനി ഇതി വാ, ഏത്തകാനി കപ്പസതസഹസ്സാനി ഇതി വാ’തി. തം കിസ്സ ഹേതു? അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ…പേ… അലം വിമുച്ചിതു’’ന്തി. സത്തമം.

൮. ഗങ്ഗാസുത്തം

൧൩൧. രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ബ്രാഹ്മണോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കീവബഹുകാ നു ഖോ, ഭോ ഗോതമ, കപ്പാ അബ്ഭതീതാ അതിക്കന്താ’’തി? ‘‘ബഹുകാ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, കപ്പാ അബ്ഭതീതാ അതിക്കന്താ. തേ ന സുകരാ സങ്ഖാതും – ‘ഏത്തകാ കപ്പാ ഇതി വാ, ഏത്തകാനി കപ്പസതാനി ഇതി വാ, ഏത്തകാനി കപ്പസഹസ്സാനി ഇതി വാ, ഏത്തകാനി കപ്പസതസഹസ്സാനി ഇതി വാ’’’തി.

‘‘സക്കാ പന, ഭോ ഗോതമ, ഉപമം കാതു’’ന്തി? ‘‘സക്കാ, ബ്രാഹ്മണാ’’തി ഭഗവാ അവോച. ‘‘സേയ്യഥാപി, ബ്രാഹ്മണ, യതോ ചായം ഗങ്ഗാ നദീ പഭവതി യത്ഥ ച മഹാസമുദ്ദം അപ്പേതി, യാ ഏതസ്മിം അന്തരേ വാലികാ സാ ന സുകരാ സങ്ഖാതും – ‘ഏത്തകാ വാലികാ ഇതി വാ, ഏത്തകാനി വാലികസതാനി ഇതി വാ, ഏത്തകാനി വാലികസഹസ്സാനി ഇതി വാ, ഏത്തകാനി വാലികസതസഹസ്സാനി ഇതി വാ’തി. തതോ ബഹുതരാ ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, കപ്പാ അബ്ഭതീതാ അതിക്കന്താ. തേ ന സുകരാ സങ്ഖാതും – ‘ഏത്തകാ കപ്പാ ഇതി വാ, ഏത്തകാനി കപ്പസതാനി ഇതി വാ, ഏത്തകാനി കപ്പസഹസ്സാനി ഇതി വാ, ഏത്തകാനി കപ്പസതസഹസ്സാനി ഇതി വാ’തി. തം കിസ്സ ഹേതു? അനമതഗ്ഗോയം, ബ്രാഹ്മണ, സംസാരോ. പുബ്ബാ കോടി ന പഞ്ഞായതി അവിജ്ജാനീവരണാനം സത്താനം തണ്ഹാസംയോജനാനം സന്ധാവതം സംസരതം. ഏവം ദീഘരത്തം ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, ദുക്ഖം പച്ചനുഭൂതം തിബ്ബം പച്ചനുഭൂതം ബ്യസനം പച്ചനുഭൂതം, കടസീ വഡ്ഢിതാ. യാവഞ്ചിദം, ബ്രാഹ്മണ, അലമേവ സബ്ബസങ്ഖാരേസു നിബ്ബിന്ദിതും, അലം വിരജ്ജിതും, അലം വിമുച്ചിതു’’ന്തി.

ഏവം വുത്തേ, സോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ, അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ…പേ… ഉപാസകം മം ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി. അട്ഠമം.

൯. ദണ്ഡസുത്തം

൧൩൨. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ. പുബ്ബാ കോടി ന പഞ്ഞായതി അവിജ്ജാനീവരണാനം സത്താനം തണ്ഹാസംയോജനാനം സന്ധാവതം സംസരതം. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ദണ്ഡോ ഉപരിവേഹാസം ഖിത്തോ സകിമ്പി മൂലേന നിപതതി, സകിമ്പി മജ്ഝേന നിപതതി, സകിമ്പി അന്തേന നിപതതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അവിജ്ജാനീവരണാ സത്താ തണ്ഹാസംയോജനാ സന്ധാവന്താ സംസരന്താ സകിമ്പി അസ്മാ ലോകാ പരം ലോകം ഗച്ഛന്തി, സകിമ്പി പരസ്മാ ലോകാ ഇമം ലോകം ആഗച്ഛന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ…പേ… അലം വിമുച്ചിതു’’ന്തി. നവമം.

൧൦. പുഗ്ഗലസുത്തം

൧൩൩. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ…പേ… ഏകപുഗ്ഗലസ്സ, ഭിക്ഖവേ, കപ്പം സന്ധാവതോ സംസരതോ സിയാ ഏവം മഹാ അട്ഠികങ്കലോ അട്ഠിപുഞ്ജോ അട്ഠിരാസി യഥായം വേപുല്ലോ പബ്ബതോ, സചേ സംഹാരകോ അസ്സ, സമ്ഭതഞ്ച ന വിനസ്സേയ്യ. തം കിസ്സ ഹേതു? അനമതഗ്ഗോയം, ഭിക്ഖവേ, സംസാരോ…പേ… അലം വിമുച്ചിതു’’ന്തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. ഇദം വത്വാന സുഗതോ അഥാപരം ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘ഏകസ്സേകേന കപ്പേന, പുഗ്ഗലസ്സട്ഠിസഞ്ചയോ;

സിയാ പബ്ബതസമോ രാസി, ഇതി വുത്തം മഹേസിനാ.

‘‘സോ ഖോ പനായം അക്ഖാതോ, വേപുല്ലോ പബ്ബതോ മഹാ;

ഉത്തരോ ഗിജ്ഝകൂടസ്സ, മഗധാനം ഗിരിബ്ബജേ.

‘‘യതോ ച അരിയസച്ചാനി, സമ്മപ്പഞ്ഞായ പസ്സതി;

ദുക്ഖം ദുക്ഖസമുപ്പാദം, ദുക്ഖസ്സ ച അതിക്കമം;

അരിയം ചട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം, ദുക്ഖൂപസമഗാമിനം.

‘‘സ സത്തക്ഖത്തുംപരമം, സന്ധാവിത്വാന പുഗ്ഗലോ;

ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി, സബ്ബസംയോജനക്ഖയാ’’തി. ദസമം;

പഠമോ വഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

തിണകട്ഠഞ്ച പഥവീ, അസ്സു ഖീരഞ്ച പബ്ബതം;

സാസപാ സാവകാ ഗങ്ഗാ, ദണ്ഡോ ച പുഗ്ഗലേന ചാതി.