൧. നാനത്തവഗ്ഗോ

൧. ധാതുനാനത്തസുത്തം

൮൫. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? ചക്ഖുധാതു രൂപധാതു ചക്ഖുവിഞ്ഞാണധാതു, സോതധാതു സദ്ദധാതു സോതവിഞ്ഞാണധാതു, ഘാനധാതു ഗന്ധധാതു ഘാനവിഞ്ഞാണധാതു, ജിവ്ഹാധാതു രസധാതു ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണധാതു, കായധാതു ഫോട്ഠബ്ബധാതു കായവിഞ്ഞാണധാതു, മനോധാതു ധമ്മധാതു മനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്ത’’ന്തി. പഠമം.

൨. ഫസ്സനാനത്തസുത്തം

൮൬. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? ചക്ഖുധാതു സോതധാതു ഘാനധാതു ജിവ്ഹാധാതു കായധാതു മനോധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം? ചക്ഖുധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ. സോതധാതും പടിച്ച… ഘാനധാതും പടിച്ച … ജിവ്ഹാധാതും പടിച്ച… കായധാതും പടിച്ച… മനോധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോസമ്ഫസ്സോ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്ത’’ന്തി. ദുതിയം.

൩. നോഫസ്സനാനത്തസുത്തം

൮൭. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, നോ ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? ചക്ഖുധാതു…പേ… മനോധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, നോ ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം? ചക്ഖുധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ, നോ ചക്ഖുസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുധാതു…പേ… മനോധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോസമ്ഫസ്സോ, നോ മനോസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോധാതു. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, നോ ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്ത’’ന്തി. തതിയം.

൪. വേദനാനാനത്തസുത്തം

൮൮. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? ചക്ഖുധാതു …പേ… മനോധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്തം? ചക്ഖുധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ…പേ… മനോധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോസമ്ഫസ്സോ, മനോസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്ത’’ന്തി. ചതുത്ഥം.

൫. ദുതിയവേദനാനാനത്തസുത്തം

൮൯. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്തം, നോ വേദനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, നോ ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? ചക്ഖുധാതു…പേ… മനോധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്തം, നോ വേദനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, നോ ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം? ചക്ഖുധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, നോ ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ, നോ ചക്ഖുസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുധാതു…പേ… മനോധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോസമ്ഫസ്സോ, മനോസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, നോ മനോസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോസമ്ഫസ്സോ, നോ മനോസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോധാതു. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്തം, നോ വേദനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, നോ ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്ത’’ന്തി. പഞ്ചമം.

൬. ബാഹിരധാതുനാനത്തസുത്തം

൯൦. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ…പേ… കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? രൂപധാതു സദ്ദധാതു ഗന്ധധാതു രസധാതു ഫോട്ഠബ്ബധാതു ധമ്മധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്ത’’ന്തി. ഛട്ഠം.

൭. സഞ്ഞാനാനത്തസുത്തം

൯൧. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? രൂപധാതു…പേ… ധമ്മധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്തം?

‘‘രൂപധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസഞ്ഞാ, രൂപസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസങ്കപ്പോ, രൂപസങ്കപ്പം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപച്ഛന്ദോ, രൂപച്ഛന്ദം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപപരിളാഹോ, രൂപപരിളാഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപപരിയേസനാ…പേ… ധമ്മധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസഞ്ഞാ, ധമ്മസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസങ്കപ്പോ, ധമ്മസങ്കപ്പം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മച്ഛന്ദോ, ധമ്മച്ഛന്ദം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മപരിളാഹോ, ധമ്മപരിളാഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മപരിയേസനാ.

‘‘ഏവം, ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്ത’’ന്തി. സത്തമം.

൮. നോപരിയേസനാനാനത്തസുത്തം

൯൨. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്തം; നോ പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, നോ പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, നോ ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, നോ സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, നോ സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? രൂപധാതു…പേ… ധമ്മധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… പരിയേസനാനാനത്തം; നോ പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, നോ പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, നോ ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, നോ സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, നോ സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം?

‘‘രൂപധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസഞ്ഞാ…പേ… ധമ്മധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസഞ്ഞാ, ധമ്മസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… ധമ്മപരിയേസനാ; നോ ധമ്മപരിയേസനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മപരിളാഹോ, നോ ധമ്മപരിളാഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മച്ഛന്ദോ, നോ ധമ്മച്ഛന്ദം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസങ്കപ്പോ, നോ ധമ്മസങ്കപ്പം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസഞ്ഞാ, നോ ധമ്മസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മധാതു.

‘‘ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… പരിയേസനാനാനത്തം; നോ പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, നോ പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, നോ ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, നോ സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, നോ സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്ത’’ന്തി. അട്ഠമം.

൯. ബാഹിരഫസ്സനാനത്തസുത്തം

൯൩. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്തം, വേദനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്തം, പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ലാഭനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? രൂപധാതു…പേ… ധമ്മധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… ലാഭനാനത്തം?

‘‘രൂപധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസഞ്ഞാ, രൂപസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസങ്കപ്പോ, രൂപസങ്കപ്പം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസമ്ഫസ്സോ, രൂപസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, രൂപസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപച്ഛന്ദോ, രൂപച്ഛന്ദം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപപരിളാഹോ, രൂപപരിളാഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപപരിയേസനാ, രൂപപരിയേസനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപലാഭോ…പേ… ധമ്മധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസഞ്ഞാ, ധമ്മസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസങ്കപ്പോ, ധമ്മസങ്കപ്പം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസമ്ഫസ്സോ, ധമ്മസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, ധമ്മസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മച്ഛന്ദോ, ധമ്മച്ഛന്ദം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മപരിളാഹോ, ധമ്മപരിളാഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മപരിയേസനാ, ധമ്മപരിയേസനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മലാഭോ.

‘‘ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… പരിയേസനാനാനത്തം, പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ലാഭനാനത്ത’’ന്തി. നവമം.

൧൦. ദുതിയബാഹിരഫസ്സനാനത്തസുത്തം

൯൪. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, ഫസ്സ… വേദനാ… ഛന്ദ… പരിളാഹ… പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ലാഭനാനത്തം; നോ ലാഭനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്തം, നോ പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, നോ പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… ഛന്ദ… വേദനാ… ഫസ്സ… സങ്കപ്പ… സഞ്ഞാനാനത്തം, നോ സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? രൂപധാതു…പേ… ധമ്മധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം? ഫസ്സ… വേദനാ… ഛന്ദ… പരിളാഹ… പരിയേസനാ… ലാഭ… നോ ലാഭനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്തം, നോ പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹ… ഛന്ദ… വേദനാ… ഫസ്സ… നോ സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, നോ സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം?

‘‘രൂപധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസഞ്ഞാ…പേ… ധമ്മധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസഞ്ഞാ, ധമ്മസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… ധമ്മപരിയേസനാ, ധമ്മപരിയേസനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മലാഭോ; നോ ധമ്മലാഭം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മപരിയേസനാ, നോ ധമ്മപരിയേസനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മപരിളാഹോ, നോ ധമ്മപരിളാഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മച്ഛന്ദോ, നോ ധമ്മച്ഛന്ദം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, നോ ധമ്മസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസമ്ഫസ്സോ, നോ ധമ്മസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസങ്കപ്പോ, നോ ധമ്മസങ്കപ്പം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസഞ്ഞാ, നോ ധമ്മസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മധാതു.

‘‘ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… സങ്കപ്പ… ഫസ്സ… വേദനാ… ഛന്ദ… പരിളാഹ… പരിയേസനാ… ലാഭ… നോ ലാഭനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്തം, നോ പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, നോ പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, നോ ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്തം, നോ വേദനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, നോ ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, നോ സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, നോ സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്ത’’ന്തി. ദസമം.

നാനത്തവഗ്ഗോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ധാതുഫസ്സഞ്ച നോ ചേതം, വേദനാ അപരേ ദുവേ;

ഏതം അജ്ഝത്തപഞ്ചകം, ധാതുസഞ്ഞഞ്ച നോ ചേതം;

ഫസ്സസ്സ അപരേ ദുവേ, ഏതം ബാഹിരപഞ്ചകന്തി.